Bản đồ cho thấy sự chiếm giữ rộng lớn của IS ở I-rắc và Xy-ri. Ảnh: dailymail.co.uk

Tháng 6 vừa qua, IS đã tuyên bố thành lập một "Vương quốc Hồi giáo" tự xưng tại các vùng lãnh thổ của Xy-ri và I-rắc, tạo nên mối đe dọa đối với tình hình địa chính trị của khu vực. Đứng đầu tổ chức này là A-bu Bác An Ba-đa-đi (được cho là đang nắm quyền chỉ huy đối với hơn 70.000 tay súng) từng tuyên bố rằng mục tiêu của hắn là thành lập một nhà nước Hồi giáo ở I-rắc và Xy-ri, và không loại trừ khả năng mở rộng nhà nước này sang các quốc gia A-rập khác.

Quan ngại của cộng đồng quốc tế về IS càng gia tăng sau khi tổ chức này tiến hành những cuộc tấn công dữ dội vào các khu vực của I-rắc khiến trên 200.000 dân thường phải chạy trốn và hàng nghìn người bị chết và bị thương, đồng thời gây ra nhiều vụ thảm sát tàn bạo, trong đó có vụ hành quyết nhà báo người Mỹ Giêm Phô-lây vừa qua. Vụ hành quyết này đã làm dấy lên mối lo ngại rằng vùng lãnh thổ mà các tay súng đã chiếm đóng ở Xy-ri và miền Bắc I-rắc có thể trở thành bàn đạp cho các cuộc tấn công khủng bố toàn cầu mới.

Rõ ràng, IS đã trở thành một mối đe dọa chưa từng có đối với không chỉ các nước trong khu vực mà còn với toàn thế giới. Nếu không sớm bị kiểm soát, nhóm này sẽ tiếp tục làm bất ổn tình hình khu vực bằng việc chiếm thêm các vùng đất mới và tiếp tục các hành động sát hại tàn khốc của mình. Ngoài ra, các phần tử khủng bố của IS cũng sẽ được huấn luyện kỹ càng hơn, và chúng sẽ tiếp tục gây ra những mối đe dọa nguy hiểm hơn cho toàn cầu. Vì vậy, hiện nay chính là thời điểm để tiêu diệt IS.

Quân đội Mỹ đã tiến hành trên 90 vụ không kích nhằm vào các căn cứ của IS ở miền Bắc I-rắc kể từ ngày 8-8 và tăng cường vũ trang cho lực lượng người Cuốc. Nỗ lực này đã phần nào đem lại hiệu quả bước đầu khi dưới sự yểm trợ của máy bay Mỹ, các lực lượng người Cuốc đã chiếm lại đập Mô-xun lớn nhất I-rắc từ các tay súng IS. Tuy nhiên, theo nhà phân tích Ây-man Áp-đen Oa-háp thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chính trị và Chiến lược (CEPS) tại Cai-rô (Ai Cập), nhiều khu vực mà IS chiếm được đều là những vị trí chiến lược, chứ không phải chỉ có đập Mô-xun. Việc chiếm lại đập này là một thắng lợi lớn và là dấu hiệu cho thấy tình thế có thể đảo ngược được, song có một điều rất cần thiết để có thể diệt trừ tận gốc mối đe dọa ngày càng tăng bắt nguồn từ IS là sự hợp tác Mỹ - Xy-ri, nếu không, mọi chuyện sẽ chỉ dừng lại ở đó.

Việc Mỹ can thiệp vào I-rắc được cho là bước đi đầu tiên tiến tới khả năng xuất hiện các chiến dịch lớn chống IS. Khi bị tấn công ở I-rắc, lực lượng IS sẽ chạy sang nước Xy-ri láng giềng, nơi họ đã chiếm được nhiều vùng lãnh thổ và đã lập các căn cứ ở đó. Như vậy, rõ ràng quân đội Mỹ, Xy-ri và I-rắc cần hợp lực với nhau, tham gia các chiến dịch chung để tạo ra một vòng vây khép kín đối với IS. Chính Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ - Tướng Mác-tin Đem-xi, cũng đã phải thừa nhận rằng không thể đánh bại được tổ chức này "nếu không tiêu diệt một nhánh của chúng ở Xy-ri".

Nhưng điều trớ trêu là cách đây không lâu, chính các tay súng thánh chiến này đã được nhiều quốc gia coi là một lực lượng “cần thiết và quan trọng” trong cuộc chiến chống lại chế độ của Tổng thống Ba-sa An Át-xát ở Xy-ri. Giờ đây, chính các nước này lại quay ra lên án chúng và kêu gọi tiêu diệt chúng.

Hôm 25-8, lần đầu tiên chính quyền của Tổng thống An Át-xát tuyên bố sẵn sàng hợp tác với cộng đồng quốc tế - kể cả Oa-sinh-tơn - để tiêu diệt các tay súng cực đoan, bao gồm IS và tổ chức Mặt trận An Nu-sa của An Kê-đa ở Xy-ri. Ngoại trưởng nước này Oa-lít Mu-a-lem cho biết nước ông hoan nghênh mọi sự phối hợp của cộng đồng quốc tế trong cuộc chiến chống khủng bố của Xy-ri, đồng thời nhấn mạnh rằng nếu cộng đồng quốc tế không phối hợp với nhau thì không thể đẩy lùi chủ nghĩa khủng bố, vì đặc trưng của những kẻ khủng bố là  hoạt động xuyên biên giới.

Tuy nhiên, ông cũng nêu rõ sự phối hợp của cộng đồng quốc tế nên dựa trên những thỏa thuận và nghị quyết, và Đa-mát sẽ không cho phép Mỹ hoặc bất kỳ nước nào khác tiến hành các cuộc không kích quân sự đơn phương, bởi điều đó sẽ được coi là can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác.

Mỹ đã bắt đầu tiến hành các chuyến bay do thám trong không phận của Xy-ri để lần tìm dấu vết của các tay súng thánh chiến thuộc IS. Tuy nhiên, Oa-sinh-tơn lại cho rằng nước này "không có kế hoạch" phối hợp với Xy-ri trong việc tiêu diệt các tay súng này. Hiển nhiên, một sự hợp tác Mỹ - Xy-ri là điều không tưởng, ít ra là vào lúc này, vì sau vô số những lời đe dọa và thái độ thù địch vừa năm ngoái, làm sao Mỹ có thể hợp tác với Đa-mát?

Nếu Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma thật sự muốn hợp tác với Xy-ri để triệt phá IS, ông sẽ nhận được sự ủng hộ của các nước A-rập. Trong thời gian qua, các nước A-rập luôn cho rằng lập trường của Mỹ là quá yếu ớt và không rõ ràng, và hiện nay, nếu Mỹ không đứng lên để chống lại IS một cách quyết liệt (ý nói phải chống lại IS ở cả Xy-ri), chính phủ các nước này sẽ phải quay sang các nước khác, trong đó có Nga để tìm kiếm một giải pháp tức thì.   

Một số ý kiến cho rằng nếu Mỹ muốn tấn công IS trong lòng Xy-ri, họ cần liên kết với một số nước khác trong khu vực như Thổ Nhĩ Kỳ, A-rập Xê-út, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), Ca-ta và Gioóc-đa-ni, giống như chiến dịch không kích vào Li-bi năm 2011. Tuy nhiên, lần này mọi việc đã khác do sự mâu thuẫn giữa các nước là thành viên Hội đồng hợp tác Vùng Vịnh(gồm 6 nước là A-rập Xê-út, UAE, Ca-ta, Cô-oét, Ba-ranh và Ô-man), và bản thân những nước này cũng rất lo sợ nếu hợp tác với Mỹ, họ sẽ bị các tay súng IS trả thù. Hiện nay, những quốc gia này đang tìm cách thắt chặt an ninh, đồng thời vận động những công dân của mình có khả năng bị IS chiêu mộ không đi theo IS.

Một vấn đề nữa là làm thế nào để có thể bắt giữ được các phần tử của IS? Nếu Mỹ tiến hành chiến dịch không kích ở Xy-ri, thì nước chủ nhà với sự hỗ trợ của các nước khác cần tiến hành vây ráp và bắt sống các tay súng cũng như người ủng hộ IS, để tránh việc những phần tử này chạy thoát và tiến hành các chiến dịch trả thù. Để làm được điều này, Mỹ và các đồng minh cần giải quyết những bất đồng với Xy-ri, I-ran và Nga bởi Mỹ và phương Tây cần sự giúp đỡ của những nước này trong cuộc chiến tiêu diệt IS.

Lợi ích của việc tấn công IS ở Xy-ri đã rõ ràng, câu hỏi hiện nay chỉ còn là vấn đề thời gian. Nếu Mỹ càng trì hoãn chiến dịch không kích Xy-ri thì IS càng có thời gian để gây dựng hệ thống chính quyền và kinh tế ở những khu vực mà chúng đã giành được quyền kiểm soát, và đương nhiên khi ấy, các vụ bắt cóc con tin, hành quyết dã man sẽ còn tiếp tục.

Có thể thấy rằng IS đang trêu tức người Mỹ qua các vụ hành quyết vừa qua. Không chỉ nhằm mục tiêu vào IS, Mỹ cần tiêu diệt cả tổ chức Mặt trận An-Nu-xa ở Xy-ri bởi đây là tổ chức có chung tư tưởng bạo lực với IS, song để làm được điều này, Mỹ cần sự giúp đỡ của Đa-mát, Mát-xcơ-va và Tê-hê-ran.

Tóm lại, chính quyền của Tổng thống Ô-ba-ma cần hành động ngay bây giờ để thể hiện (đúng hơn là để lấy lại) vai trò của mình tại khu vực Trung Đông. Nếu không hành động ngay và tiếp tục để IS giành những thắng lợi như thời gian vừa qua, an ninh của khu vực này sẽ đứng trước một tương lai hết sức đen tối.