Trùm tài phiệt Khô-đô-cốp-xki, người luôn tìm mọi cách chống lại Tổng thống V.Pu-tin, đang bị truy nã quốc tế. Ảnh: Getty

Bùng nổ thế đối đầu

Theo hồ sơ điều tra của cơ quan an ninh, khi còn là cổ đông và Chủ tịch Yukos, vào năm 1998-1999, cựu tỷ phủ dầu mỏ Khô-đô-cốp-xki đã chỉ thị cho hai nhân viên cùng các đối tượng khác giết thị trưởng thành phố Nhép-che-y-u-gan-xcơ và một doanh nhân do hoạt động công vụ của hai nạn nhân này đi ngược với lợi ích của công ty Yukos.

Fox News dẫn lời ủy ban điều tra cho biết họ đã có đầy đủ bằng chứng cho thấy ông Khô-đô-cốp-xki có liên quan đến cái chết của ông Vla-đi-mua Pê-tu-khốp, thị trưởng thị trấn Nhép-che-y-u-gan-xcơ, nơi ông sở hữu công ty dầu mỏ Yukos. Nạn nhân Pê-tu-khốp, người mất mạng do bị bắn, từng là người đứng đầu chiến dịch công khai chống lại Yukos bằng cáo buộc trốn thuế. Bên cạnh đó, ông Khô-đô-cốp-xki cũng bị buộc tội sát hại doanh nhân Y-ép-giê-ni Ri-bin vào năm 1999. Mặc dù ông Ri-bin may mắn thoát chết, nhưng một trong các vệ sĩ của ông đã bị giết chết.

Quyết định truy nã quốc tế đối với tài phiệt Khô-đô-cốp-xki được đưa ra sau gần nửa năm Ủy ban điều tra liên bang Nga mở lại điều tra vụ án sát hại thị trưởng Nhép-che-y-u-gan-xcơ do có thông tin mới về vai trò kẻ đặt hàng vụ sát hại của cựu tài phiệt Khô-đô-cốp-xki. Ông Khô-đô-cốp-xki bác bỏ toàn bộ cáo buộc trên, cho rằng việc lật lại cuộc điều tra này chỉ là động thái nhằm trả đũa việc ông chỉ trích Tổng thống Pu-tin, hoặc liên quan đến việc tòa án La Hay xử cho các cổ đông của Yukos được đền bù sau khi công ty này bị quốc hữu hóa.

Phát biểu tại Luân Đôn mới đây, ông Khô-đô-cốp-xki tố ngược điện Crem-li đã tiến hành một “cuộc đảo chính chống lại hiến pháp” bằng cách theo đuổi một chính sách đối ngoại điên rồ, đưa ra những điều luật vô lý, và truy tố chính người dân của mình.

Để tránh bị bắt, ngày 23-12, trùm tài phiệt Khô-đô-cốp-xki cho biết nhiều khả năng ông sẽ xin tị nạn chính trị tại Anh, quốc gia có quyền quyết định thi hành lệnh truy nã của Nga hay không.

Hành trình từ kỹ sư hóa học đến nhà tài phiệt

M.Khô-đô-cốp-xki sinh ngày 26-6-1963, tại Mát-xcơ-va trong gia đình cha mẹ đều là viên chức nhà nước. Sau khi tốt nghiệp Đại học Công nghệ hóa Men-đê-lê-ép vào năm 1986, Khô-đô-cốp-xki bắt đầu lập nghiệp đúng vào giai đoạn nước Nga chập chững những bước đi đầu tiên của quá trình đổi mới theo xu hướng kinh tế thị trường. Những cải cách về cơ cấu của nền kinh tế khi đó rất cần những quan điểm phát triển độc đáo theo kiểu “phi truyền thống” từ thế hệ các nhà lãnh đạo mới.

Trong bối cảnh như vậy, trùm tài phiệt tương lai của nước Nga đã có điều kiện để thể hiện và phát huy tất cả những phẩm chất cá nhân xuất sắc của mình. Đó là khả năng tổ chức, tư duy sáng tạo cũng như sự hiểu biết sâu sắc xu hướng và đặc điểm của các biến động chóng mặt trong nền kinh tế Nga lúc bấy giờ.

Năm 1987, Khô-đô-cốp-xki cùng với một nhóm nhỏ bạn bè thành lập ra cái gọi là Trung tâm các chương trình khoa học kỹ thuật liên lĩnh vực (Menatep). Đây cũng chính là cơ sở ban đầu để hình thành nên Tập đoàn khổng lồ Menatep sau này.

Sau những màn làm ăn nhỏ lẻ, Khô-đô-cốp-xki bắt đầu len vào hệ thống ngân hàng. Ngân hàng Menatep do Khô-đô-cốp-xki thành lập chính là một trong những ngân hàng tư nhân đầu tiên thời hậu Liên Xô tại Nga. Giới quan sát đánh giá, chính ngân hàng này là cỗ máy kiếm tiền siêu việt cho "vua dầu mỏ".

Khi đã có được một tiềm lực tài chính tương đối hùng hậu, Khô-đô-cốp-xki bắt đầu để mắt tới nguồn tài nguyên dầu khí béo bở tại Xi-bê-ri. Tháng 12-1995, sau một cuộc đấu thầu kịch tính, Khô-đô-cốp-xki đã mua được 78% số cổ phần của Yukos, tập đoàn dầu khí lớn thứ hai tại Nga và thứ tư trên thế giới. Việc Khô-đô-cốp-xki mua được Yukos được đánh giá là một trong những sự kiện bất ngờ nhất trong lịch sử tư nhân hóa của nền kinh tế Nga.

Khi đã trở thành tỷ phủ giàu nhất xứ sở bạch dương, "ông vua dầu mỏ" bắt đầu "nhòm ngó" sang chính trường. Mục tiêu của Khô-đô-cốp-xki là biến chính trị thành "sân sau" hậu thuẫn cho những "cỗ máy kiếm tiền" của mình. Giới quan sát nhận định, trùm tài phiệt này đã làm giàu trong bóng tối với những quan hệ chính trị mờ ám và biến cựu Tổng thống Bô-rít En-xin thành công cụ của mình.

Theo một số nhà quan sát, Khô-đô-cốp-xki thực sự trở thành một mối nguy hiểm đối với Điện Crem-li bắt đầu từ khi cuộc chiến I-rắc bùng nổ. Đúng vào thời điểm đó, Yukos tuyên bố về thỏa thuận kết hợp với tập đoàn dầu khí Sibneft cũng thuộc Nga. Với tư cách người đứng đầu liên doanh mới, Khô-đô-cốp-xki đã đẩy mạnh đàm phán với các hãng dầu mỏ của Mỹ về khả năng bán lại cho họ một lượng lớn cổ phần.

Ông Pu-tin tất nhiên khó có thể chấp nhận về việc một tập đoàn khổng lồ mới hình thành đang sắp sửa rơi vào tay người Mỹ, nhất là trong bối cảnh an ninh năng lượng đang được Nga đặc biệt quan tâm khi cuộc chiến I-rắc vừa nổ ra.
Tháng 10-2003, ông Khô-đô-cốp-xki bị kết án và ngồi tù ở Nga với tội danh lấy cắp 218 triệu tấn dầu mỏ cũng như rửa tiền với tổng số 487 tỷ rúp và 7,5 tỷ USD thu được từ việc bán số dầu mỏ lấy cắp thông qua việc ký các hợp đồng bán dầu ở thị trường trong nước và nước ngoài.

Thụ án được 10 năm, đến năm 2013, Tổng thống Pu-tin ký lệnh ân xá Khô-đô-cốp-xki. Từ đó Khô-đô-cốp-xki đã sống ở Thụy Sỹ và Anh. Mới đây, ông Khô-đô-cốp-xki tuyên bố sẽ không quay về nước để đáp lại lệnh triệu tập ở Nga, nơi mà tên ông đã bị đưa vào danh sách truy nã. Cũng kể từ đó, Khô-đô-cốp-xki liên tục chỉ trích Tổng thống Pu-tin và chính quyền Nga. Tháng 12-2014, báo Người bảo vệ của Anh đưa tin ông Khô-đô-cốp-xki “lên kế hoạch lật đổ người đàn ông đã tống ông ta vào tù suốt 10 năm”…

Theo nhận định của hãng tin Sputnik, “cuộc chiến” của ông Khô-đô-cốp-xki chống lại Tổng thống Pu-tin sẽ còn kéo dài, song cán cân của cuộc chiến này quá chênh lệch khi mà tỷ lệ người dân ủng hộ Tổng thống Pu-tin vẫn ở mức 90%.