Lực lượng cứu hộ Trung Quốc tìm kiếm người sống sót tại các đống đổ nát ở Cát-man-đu. Ảnh: News.cn

Về địa lý, Nê-pan nằm trên triền núi phía Nam dãy Hi-ma-lay-a, phía Bắc giáp Trung Quốc, phần còn lại giáp Ấn Độ. Về địa chính trị, Nê-pan cũng đang nằm kẹt giữa hai nước khổng lồ châu Á, có lịch sử cạnh tranh ý thức hệ về cách thức lãnh đạo châu lục này phát triển kinh tế và chính trị. Vì thế, không ngạc nhiên khi các đội cứu trợ của Ấn Độ và Trung Quốc nằm trong số các đội cứu trợ quốc tế đầu tiên có mặt tại thủ đô Cát-man-đu sau trận động đất vừa qua.

Một nhà ngoại giao phương Tây từng công tác tại Ấn Độ và Trung Quốc cho rằng sự có mặt sớm nhất của các đội cứu trợ Ấn Độ và Trung Quốc là minh chứng hoàn hảo của cuộc cạnh tranh giữa hai nước khồng lồ châu Á tại quốc gia có chung đường biên giới.

Ấn Độ là quốc gia có phản ứng nhanh nhất khi chỉ 4 giờ sau trận động đất, nước này đã điều tới thủ đô Cát-man-đu máy bay cùng chuyên gia cứu hộ, lực lượng phản ứng thảm họa quốc gia, bác sĩ, thực phẩm, thuốc men. Trung Quốc chậm chân hơn khi tới ngày 28/4 mới cử tới Nê-pan những chuyên gia cứu hộ cùng chó nghiệp vụ, thiết bị y tế, chăn, máy phát điện và lều. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã tỏ ra hào phóng khi tuyên bố sẽ viện trợ 20 triệu nhân dân tệ (3,3 triệu USD) cho Nê-pan, tức bằng của cả khối Liên minh châu Âu (EU) cộng lại. Con số này cũng lớn gấp nhiều lần so với khoản viện trợ ban đầu vỏn vẹn 100.000 USD mà Trung Quốc dành cho Phi-líp-pin sau cơn bão Hải Yến hồi tháng 11/2013.

Theo giới phân tích, sở dĩ Trung Quốc và Ấn Độ có tốc độ phản ứng nhanh chóng đối với thảm họa động đất ở Nê-pan là vì cả hai nước đều muốn để lại những hình ảnh tốt ở Nê-pan và giành trái tim của người dân Nê-pan. Hiện Ấn Độ đang hỗ trợ Nê-pan về mặt y tế, giáo dục và viễn thông, còn Trung Quốc đã và đang xây dựng đường giao thông dọc theo biên giới của họ.

Thực ra cuộc đua giành ảnh hưởng tại Nê-pan giữa Trung Quốc và Ấn Độ không phải bây giờ mới xuất hiện. Lâu nay, Nê-pan vẫn luôn có vai trò quan trọng như một vùng đệm chiến lược đối với hai nước khổng lồ ở châu Á này. Nê-pan chiếm 1/3 con đường tơ lụa mới mà Trung Quốc có tham vọng kết nối châu Á với châu Âu.

Là nước láng giềng có đường biên giới dài 1.400 km với Nê-pan, nhiều thập kỷ qua Trung Quốc đã xem Nê-pan là một ưu tiên chiến lược, một phần bởi Nê-pan là nơi Trung Quốc và Ấn Độ tranh giành ảnh hưởng khu vực. Những năm gần đây, Trung Quốc cố gắng khẳng định vị trí và ảnh hưởng trong mối quan hệ với láng giềng phía Nam này. Trung Quốc hiện có nhiều nguồn tài chính hơn Ấn Độ và đang tăng cường các chương trình viện trợ phát triển, xây dựng cơ sở hạ tầng tại Nê-pan. Trung Quốc coi nhiều dự án giao thông tại Nê-pan như một phương thức để tiếp cận các thị trường lớn hơn tại vùng châu thổ đồng bằng sông Hằng.

Nê-pan cũng là một trong những điểm quan trọng trong dự án Một vành đai, Một con đường (Vành đai kinh tế trên bộ và Con đường tơ lụa trên biển) mà Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đang thúc đẩy.

Hai nước cũng thường xuyên trao đổi các chuyến thăm cấp cao. Cuối năm ngoái, nhân chuyến thăm Nê-pan, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị thông báo Bắc Kinh sẽ tăng gấp hơn 5 lần viện trợ chính thức cho Cát-man-đu (từ 24 triệu USD lên 128 triệu USD), đồng thời cho rằng Nê-pan có thể đóng vai trò “cầu nối” giữa Trung Quốc với Nam Á. Trung Quốc cũng đã vượt Ấn Độ trở thành nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất ở Nê-pan.

Thủ tướng Ấn Độ Na-ren-đra Mô-đi trong chuyến thăm Nê-pan tháng 8/2014. Ảnh: Reuters

Trong khi đó, Ấn Độ lại có vị trí địa lý, ngôn ngữ, văn hóa gần với Nê-pan hơn Trung Quốc. Theo Mai-cơn Hút, chuyên gia về Nê-pan tại Đại học Luân Đôn (Anh), Ấn Độ đã đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong nền chính trị Nê-pan. Người dân Nê-pan vẫn tham gia các trung đoàn Gu-kha thuộc Quân đội Ấn Độ và nguồn vũ khí chính của Quân đội Nê-pan đến từ Niu Đê-li.

Việc Ấn Độ và Nê-pan thực hiện chính sách biên giới mở cho thấy sự quan tâm chính của Ấn Độ ở Nê-pan là an ninh. Niu Đê-li cần một chính phủ thân thiện tại Cát-man-đu để ngăn chặn Bắc Kinh trong cuộc đua giành ảnh hưởng. Chính sách đối ngoại của Thủ tướng Na-ren-đra Mô-đi cũng luôn coi quan hệ với các nước trong khu vực là ưu tiên hàng đầu. Ông Mô-đi đang nỗ lực nối lại quan hệ với Nê-pan thông qua một hiệp định song phương cho nước này vay vốn 1 triệu USD ưu đãi.

Ấn Độ coi Nê-pan không chỉ là một quốc gia tương đồng có đa số người dân theo đạo Hin-đu, mà còn là một bộ phận không thể tách rời trong khu vực ảnh hưởng của Niu Đê-li tại Nam Á, thành tố chủ chốt trong chính sách đối ngoại của Chính phủ Mô-đi nhằm thúc đẩy các mối quan hệ kinh tế và văn hóa với các nước láng giềng của Ấn Độ nằm trong Hiệp hội vì hợp tác khu vực Nam Á (SAARC).

Sau thảm họa động đất vừa qua, Ấn Độ và Trung Quốc sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong công cuộc tái thiết đất nước Nê-pan. Đây cũng là “cơ hội” để họ thể hiện sự sẵn sàng gánh vác trách nhiệm của một cường quốc lớn trong khu vực. Điều này đồng nghĩa với cuộc cạnh tranh địa chính trị giữa hai siêu cường khu vực sẽ gia tăng.