Hàng rào biên giới trong lòng Bắc Âu

Ngày 4-1, Thụy Điển đã bắt đầu siết chặt kiểm soát nhập cảnh ở biên giới với Đan Mạch nhằm ngăn chặn dòng người tị nạn lớn chưa từng có đang đổ vào nước này. Động thái đó khiến Đan Mạch cũng phải đưa ra các biện pháp ứng phó, làm nảy sinh quan ngại về việc thực hiện khu vực đi lại tự do ở châu Âu theo hiệp ước Schengen.

Chỉ vài giờ sau khi quyết định của Thụy Điển về kiểm soát thị thực ở khu vực cầu Ô-rê-xun nối với Đan Mạch có hiệu lực, Chính phủ Đan Mạch tuyên bố cũng sẽ tổ chức các điểm kiểm soát thị thực ở biên giới với Đức do lo ngại dòng người tị nạn sẽ đổ dồn vào nước này. Lực lượng an ninh bổ sung đã có mặt ở đầu cầu Ô-rê-xăn phía bên Đan Mạch, điểm nhập cảnh chính cho những người muốn bắt đầu một cuộc sống mới ở Thụy Điển.

Mỗi ngày có hàng chục nghìn người qua lại trên chiếc cầu này, trong đó có khoảng 8.600 người đi làm hàng ngày giữa Cô-pen-ha-ghen (Đan Mạch) và thành phố Man-mô ở miền Nam Thụy Điển. Nhưng theo quy định mới, tất cả hành khách đi tàu đều phải rời khỏi tàu tại ga Ca-xtrắp ở Cô-pen-ha-ghen và trình thẻ căn cước để kiểm tra trước khi lên lại tàu. Hàng rào tạm cũng được dựng lên tại nhà ga này nhằm ngăn chặn nhiều người cố tìm cách lẻn lên các tàu tới Thụy Điển.

Trước tình hình đó, Đức -nước cùng với Thụy Điển đang phải gánh số lượng kỷ lục người di cư - đã cảnh báo rằng khu vực đi lại tự do Schengen vốn rất quan trọng và là một trong những thành tựu lớn nhất của Liên minh châu Âu (EU) “đang bị đe dọa”.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Tư pháp và Di cư Thụy Điển Mo-gan Giô-han-xơn đã bênh vực quyết định “kiểm soát có hệ thống” tại biên giới, cho rằng biện pháp này nhằm “ngăn chặn tình hình nguy cấp khi chúng ta không thể tiếp tục đáp ứng thích đáng những người tìm kiếm quy chế tị nạn được nữa”. Các biện pháp mới được đưa ra do Thụy Điển - nước có tỷ lệ người tị nạn so với dân số cao hơn bất kỳ nước nào ở châu Âu- cho biết họ không thể đáp ứng được thêm dòng người di cư không kiểm soát.

Theo các biện pháp mới được đưa ra, những người di chuyển giữa các nước láng giềng lân cận phải trình thẻ căn cước để kiểm tra. Đây là lần đầu tiên việc kiểm tra căn cước được tiến hành kể từ cuối năm 1950, khi một hiệp định về đi lại không cần hộ chiếu được áp dụng trước khi có Hiệp ước Schengen năm 1995.

Thủ tướng Đan Mạch La-xơ Lốc-cơ Ra-xmút-xen cũng biện minh cho quyết định kiểm soát biên giới của nước mình khi tuyên bố đây “chỉ đơn thuần là phải phản ứng trước quyết định của phía Thụy Điển”. Ông Ra-xmút-xen cảnh báo quyết định kiểm soát biên giới của Thụy Điển có thể gây ra hiệu ứng đôminô đối với Đan Mạch, nước đã nhận 21.000 đơn xin tị nạn trong năm 2015 so với 163.000 đơn của Thụy Điển. Theo ông, rõ ràng là EU không thể bảo vệ đường biên giới bên ngoài, do vậy các nước sẽ buộc phải đưa ra lệnh kiểm soát biên giới.

Với hơn một triệu người vượt biển đến châu Âu trong năm 2015, phần lớn là người tị nạn chạy trốn chiến tranh và bạo lực ở Xy-ri, Áp-ga-ni-xtan và I-rắc, châu Âu đang phải vật lộn với cuộc khủng hoảng di cư lớn nhất kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai. Một số nước tham gia Hiệp ước Schengen như Đức, Áo và Pháp đã phải tái áp đặt việc kiểm soát biên giới hồi năm ngoái. 

Tuần trước, Na Uy, nước không thuộc EU nhưng tham gia Hiệp ước Schengen, tuyên bố sẽ bắt đầu trả lại những người tị nạn không có thị thực đến từ các nước có tham gia Hiệp ước Schengen, nhất là Thụy Điển. Mới đây, Phần Lan cũng yêu cầu các bến phà phải kiểm tra thị thực hoặc giấy phép cư trú của hành khách trước khi cho lên phà. Biện pháp này vô hình chung đã cắt đứt một trong những tuyến đường di cư cuối cùng tới Phần Lan.

Hàng rào sẽ được gia hạn

Một năm kiểm soát dòng người di cư khổng lồ, trong đó có những phần tử khủng bố trà trộn đã “giết chết” ý tưởng về một châu Âu không biên giới, nơi người châu Âu có thể đi từ miền Nam Tây Ban Nha đến miền Bắc Na Uy mà không cần xuất trình giấy tờ hộ chiếu hay thẻ căn cước. Sau các cuộc tấn công khủng bố ở Pa-ri (Pháp) ngày 13-11-2015, việc EU thắt chặt chính sách nhập cư là điều hoàn toàn nằm trong dự đoán. Các biện pháp này đã bắt đầu được thực hiện từ cuối năm ngoái và đẩy mạnh triển khai tại nhiều nước trong những ngày đầu của năm 2016.

Tuy nhiên, việc kiểm soát biên giới lại được thực hiện ở từng quốc gia châu Âu do các nhà lãnh đạo EU chưa tìm được sự đồng thuận để giải quyết cuộc khủng hoảng di cư vốn làm chao đảo lục địa già suốt năm qua. Mặc dù những động thái siết chặt kiểm tra thẻ căn cước tại khu vực biên giới được các nước tuyên bố là tạm thời, nhưng theo chuyên gia thuộc Viện Quan hệ quốc tế Thụy Điển, chính sách này có thể được gia hạn nếu cuộc khủng hoảng di cư ở châu Âu vẫn tiếp tục trong năm 2016.

Cuộc khủng hoảng di cư trở nên phức tạp hơn là do nội bộ EU không thống nhất trong chính sách nhập cư. Các nước châu Âu đã cho thấy quan điểm khác biệt về cách thức đối phó với hơn 1 triệu người di cư vượt biển Địa Trung Hải vào châu Âu trong năm 2015. Trong khi Đức mở rộng cửa đón tiếp người di cư vì mục đích nhân đạo và nhu cầu về nhân lực lao động lớn, thì I-ta-li-a, Hy Lạp và các nước khu vực Ban-căng (như Xéc-bi, Hung-ga-ri, Crô-a-ti-a) – những nước được xem là “của ngõ” vào châu Âu lại không muốn tiếp nhận gánh nặng này do lo ngại an ninh và những khó khăn về kinh tế.

Việc các nước phản đối chính sách nhập cư đóng cửa biên giới khiến những người di cư không thể đến được các nước sẵn sàng tiếp nhận họ, khiến khu vực biên giới trở nên hỗn loạn, thậm chí có nơi xảy ra bạo lực. Dù đã rất nỗ lực, giới lãnh đạo EU vẫn chưa tìm được giải pháp cho cuộc khủng hoảng này.

Chính phủ một số nước châu Âu cảnh báo rằng nếu EU không thể bảo vệ biên giới nội khối của mình thì sẽ có thêm nhiều nước thành viên buộc phải áp dụng biện pháp kiểm soát biên giới. Theo quy định của Hiệp ước Schengen, các nước được phép tái lập việc kiểm soát biên giới tối đa 6 tháng trong những trường hợp đặc biệt.

Trung Nguyên