Từ năm 2010, huyện Đắk Hà đã xây dựng đề án thành lập NHLTCĐ tại các thôn dân tộc ít người trên địa bàn huyện với mục đích góp phần hỗ trợ lương thực cho người nghèo trong những ngày giáp hạt, lúc bão lũ, thiên tai..., đồng thời hạn chế tối đa tình trạng tư thương cho vay nặng lãi hoặc ép người dân bán nông sản "non". Chỉ tiêu ban đầu đặt ra mỗi "ngân hàng" phải có ít nhất từ 3 - 5 tấn lương thực để "làm vốn". Nguồn "vốn" này được huy động từ nhiều nguồn như: Cộng đồng dân cư đóng góp 20% tổng số giá trị hàng hóa; ngân sách cấp xã, cấp huyện tạm ứng 30%, vận động các doanh nghiệp, các thành phần kinh tế và những hộ khá giả trong cộng đồng dân cư tham gia 50%. Những hộ dân có lương thực dự trữ gửi vào "ngân hàng" sẽ được hưởng một khoản lãi phù hợp tính bằng lương thực.

"Kho bạc" của những ngân hàng đặc biệt này được xây dựng khá kiên cố bên cạnh nhà rông, nhà của già làng, trưởng thôn để tiện quản lý và thực hiện hoạt động cho vay. Mọi hoạt động đóng góp, hỗ trợ và tham gia điều hành "ngân hàng" trên tinh thần tự nguyện, tự giác, cộng đồng được bàn bạc và quyết định theo số đông. Mỗi thôn bầu ra tổ điều hành gồm già làng, trưởng thôn, trưởng ban công tác Mặt trận, chi hội trưởng Phụ nữ... Việc cho vay, thu hồi lương thực nhập kho khi đến thời hạn chịu sự quản lý, điều hành của các cấp chính quyền địa phương.

Chúng tôi tìm gặp nhiều già làng, trưởng thôn ở Đắk Hà để tìm hiểu về sáng kiến hợp lòng dân này thì được biết, khi còn là Chủ tịch UBND huyện, đồng chí Phạm Đức Hạnh (nay là Bí thư Huyện ủy Đắk Hà) đã rất bức xúc khi thấy đồng bào trên địa bàn bán nông sản "non" cho tư thương với giá rẻ, sau đó lại phải mua lương thực với giá "cắt cổ". Từ những trăn trở ấy, ông đã nảy sinh sáng kiến xây dựng các NHLTCĐ ngay tại các thôn, làng đồng bào các dân tộc ít người. Huyện trích ngân sách địa phương mua và cấp cho mỗi "ngân hàng" một tấn lúa. Số còn lại được huy động từ sự ủng hộ của các tổ chức, doanh nghiệp và kết hợp với vận động bà con mang nguồn lương thực dôi dư trong gia đình và cộng đồng gửi vào ngân hàng.

Ông Nguyễn Thành Trung, Chủ tịch UBND huyện Đắk Hà cho biết: Đến nay, trên địa bàn huyện Đắk Hà đã xây dựng được 60 NHLTCĐ tại 58 thôn dân tộc ít người. Bình quân mỗi "ngân hàng" được đầu tư 100 triệu đồng. Tình trạng các hộ nghèo, thiếu đói, phải vay nặng lãi trong thời điểm giáp hạt cơ bản đã chấm dứt. Sự ra đời NHLTCĐ tại mỗi buôn làng còn góp phần chủ động ứng phó hiệu quả theo yêu cầu "4 tại chỗ" nếu thiên tai, bão lũ xảy ra.

Niềm vui từ những "ngân hàng"

Chúng tôi đến gia đình ông Aben, ở thôn Kon Trang Mơ Nay, xã Đắk La đúng lúc ông bà vừa vay được một bao lúa 50kg từ NHLTCĐ. Với số thóc này, nếu biết dè sẻn thì vẫn giúp cho 4 người của gia đình ông "no cái bụng" cho đến khi lúa trên rẫy chín rộ. Ông bảo: "Nghèo quá, năm nào nhà mình cũng phải đi mua lúa của tư thương với giá rất đắt. Đến mùa thu hoạch mỳ, mình lại phải bán cho họ với giá rất rẻ. Bây giờ được vay lúa của "ngân hàng" thôn để cứu đói, lại không phải trả lãi, không phải bán mỳ rẻ cho tư thương nữa, mình vui lắm".

Một thành viên trong tổ điều hành "ngân hàng" thôn, anh A Bin, Trưởng thôn Kon Trang Mơ Nay cho biết, giống như nhiều buôn làng đồng bào dân tộc thiểu số ở Đắk Hà, Kon Trang Mơ Nay có 226 hộ nhưng có đến 120 hộ thiếu đói giáp hạt từ 2-3 tháng. Chứng kiến bà con trong thôn lam lũ làm thuê cuốc mướn, dò tìm phế liệu để kiếm tiền mua lương thực sống qua ngày, anh không khỏi chạnh lòng. Bây giờ, anh thực sự thấy yên tâm khi 6/6 thôn của xã Đắk La đều đã có ngân hàng hỗ trợ người nghèo không tính lãi, giúp bà con giảm bớt khó khăn...

Hiệu quả thiết thực đối với bà con dân tộc ít người ở Đắk Hà cho thấy, mô hình tương trợ nhiều ý nghĩa này đã cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước vào đời sống, sinh hoạt cộng đồng các dân tộc vùng Tây Nguyên, góp phần giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội, củng cố vững chắc thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân trên địa bàn.