Đại tướng Hoàng Văn Thái (người cầm cờ) là một trong những người đầu tiên tham gia Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân.

Đại tướng Hoàng Văn Thái (tên thật là Hoàng Văn Xiêm), sinh ngày 1-5-1915, tại làng An Khang, tổng Đại Hoàng, nay là xã Tây An, huyện Tiền Hải, Thái Bình, trong một gia đình nông dân giàu lòng yêu nước. Sớm giác ngộ cách mạng, năm 1933, đồng chí Hoàng Văn Thái tham gia phong trào công nhân do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo và trở thành đảng viên của Đảng năm 1938. Đồng chí đã tham gia chỉ huy Tiểu đội Cứu quốc quân Bắc Sơn (1941); tham gia tổ chức Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân và được cử phụ trách công tác tình báo, tác chiến (1944); tham gia chỉ huy giành chính quyền ở Tuyên Quang, Bắc Kạn (1945); Giám đốc Trường Quân chính kháng Nhật (1945). Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, đồng chí được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ tổ chức Bộ Tổng Tham mưu và là Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của QĐND Việt Nam.

Trong kháng chiến chống Pháp, Đại tướng Hoàng Văn Thái với trọng trách Tham mưu trưởng và đảng ủy viên các chiến dịch, từ Việt Bắc (Thu Đông 1947), Biên Giới (1950), Trung Du, Hoàng Hoa Thám, Hà Nam Ninh (1951), Hòa Bình, Tây Bắc (1952), Thượng Lào (1953) đến Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954). Đại tướng đã chỉ huy lực lượng vũ trang và toàn dân đánh bại các âm mưu, thủ đoạn của thực dân Pháp, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đại tướng trực tiếp có mặt ở chiến trường Khu 5, giữ chức vụ Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu 5, rồi Tư lệnh Bộ Chỉ huy Miền, Phó Bí thư Trung ương Cục kiêm Phó Bí thư Quân ủy Miền. Đại tướng Hoàng Văn Thái còn trực tiếp tham gia chỉ huy các đợt tiến công và nổi dậy Mậu Thân (1968)... Sau Hiệp định Pa-ri (1973), Đại tướng trở về Bộ Tổng Tham mưu với cương vị Phó Tổng Tham mưu trưởng thứ nhất, phụ trách tác chiến và chi viện chiến trường, cùng cơ quan tham mưu chiến lược chủ động nghiên cứu trước một bước để hoàn chỉnh Kế hoạch tác chiến chiến lược, góp phần cùng với toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta tiến hành cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975 toàn thắng.

Sau khi miền Nam được giải phóng, đất nước thống nhất, Đại tướng Hoàng Văn Thái được Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng giao trực tiếp chỉ đạo công tác xây dựng Kế hoạch tác chiến chiến lược bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong phạm vi cả nước. Đại tướng đã cùng với tập thể Bộ Tổng Tham mưu và cơ quan tham mưu từng bước hoàn chỉnh các kế hoạch tác chiến chiến lược, nhằm điều chỉnh lại thế bố trí lực lượng phù hợp với chiến lược phòng thủ để bảo vệ Tổ quốc; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân; xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; xây dựng các khu vực phòng thủ, nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu của lực lượng vũ trang ba thứ quân, từ đó xây dựng cơ quan tham mưu các cấp đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.

Là người được Bác Hồ trực tiếp giao nhiệm vụ tổ chức xây dựng Bộ Tổng Tham mưu, Đại tướng Hoàng Văn Thái đã đưa Bộ Tổng Tham mưu từ một đơn vị chỉ có 8 thành viên buổi ban đầu nhanh chóng trưởng thành, từng bước phát triển trở thành cơ quan tham mưu, chỉ đạo tác chiến chiến lược xuất sắc của Trung ương Đảng, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng; hình thành nên hệ thống cơ quan tham mưu các cấp phát triển toàn diện.Với tầm nhìn chiến lược, khả năng bao quát toàn diện, tinh thần trách nhiệm cao cùng phong cách làm việc khoa học, sáng tạo, linh hoạt, quần chúng và dân chủ, Đại tướng Hoàng Văn Thái đã cùng tập thể lãnh đạo, chỉ huy Bộ Tổng Tham mưu, Quân ủy và Bộ Tư lệnh Miền... đề xuất đúng, trúng nhiều vấn đề chiến lược; sớm phát hiện những khó khăn, vướng mắc, chủ động, tích cực xử lý vấn đề nhanh nhạy, kịp thời, hiệu quả.

Đại tướng Hoàng Văn Thái (thứ 4 từ trái sang) bàn kế hoạch tác chiến với các đồng chí lãnh đạo Trung ương Cục miền Nam năm 1967. Ảnh: Tư liệu

Đại tướng Hoàng Văn Thái không chỉ là vị tướng giỏi của những chiến dịch hiệp đồng quân, binh chủng lớn mà ông còn là vị tướng tài của chiến tranh nhân dân, của chiến tranh du kích Việt Nam. Trong tư duy chiến lược của Đại tướng, đòn tiến công của bộ đội chủ lực tại một chiến dịch phải luôn đi cùng với thế tiến công của dân quân du kích, của bộ đội địa phương trên toàn chiến trường; tiến công quân sự luôn kết hợp với nổi dậy của quần chúng, đấu tranh quân sự luôn đi cùng đấu tranh chính trị; đánh địch bằng cả ba mũi giáp công trên cả ba vùng chiến lược... Những chiến công của quân dân cả nước, trong đó có sự đóng góp của Đại tướng Hoàng Văn Thái đã tạo nên nền tảng vững chắc cho thắng lợi quyết định của hai cuộc kháng chiến và trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc

Hơn 50 năm hoạt động cách mạng, Đại tướng Hoàng Văn Thái được Đảng, Nhà nước và quân đội tin cậy giao nhiều chức vụ quan trọng. Không chỉ là một nhà tổ chức thực tiễn quân sự xuất sắc, Đại tướng Hoàng Văn Thái còn là người cộng sản mẫu mực kiên trung, người chỉ huy tham mưu chiến lược xuất sắc, có những đóng góp to lớn trong xây dựng quân đội nhân dân vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, tiến hành chiến tranh nhân dân, củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, cũng như trong thời kỳ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.