Sơ chế ca cao.

Nói về niềm hy vọng mang tên ca cao của mình, chị H'bim cho biết thêm: "Trước kia, gia đình tôi chỉ trồng ngô và lúa nên mỗi năm thu nhập khoảng 15 triệu đồng, không đủ tiền trang trải cuộc sống cho gia đình nên tôi phải vào rừng hái măng để đổi lấy gạo ăn. Từ khi trồng cây ca cao, đời sống của gia đình tôi đã đổi thay. Năm ngoái, tôi thu được khoảng 50 triệu đồng từ vườn ca cao. Vì ca cao cho thu hoạch suốt năm nên lúc nào tôi cũng có tiền để trang trải cho sinh hoạt gia đình và cho con trai đi học. Nhờ có nguồn thu từ ca cao nên tôi đã sửa lại nhà. Năm vừa rồi thì mua thêm 5 sào đất để mở rộng diện tích ca cao. Tôi còn mua máy bơm và ống nước để hỗ trợ các thành viên trong câu lạc bộ ca cao chăm tưới cho cây".

Hiện nay, chị H'bim trở thành tập huấn viên của dự án và bắt đầu hướng dẫn cho các thành viên trong câu lạc bộ cách trồng và chăm sóc ca cao. Từ năm 2012, nhà chị còn là điểm thu mua ca cao cho các hộ trong câu lạc bộ. Chị H'bim còn trở thành cán bộ chủ chốt của Hội Nông dân, Hội Phụ nữ xã. "Tôi trở thành cán bộ cũng nhờ cây ca cao. Sang năm, tôi sẽ phát triển câu lạc bộ thành hợp tác xã ca cao để việc thu mua và bán ca cao thuận lợi hơn. Đồng thời, giúp các thành viên có thể vay vốn ngân hàng dễ dàng hơn" - Chị H'bim chia sẻ.

Chỉ với 1,5ha đất cằn cỗi, nhưng mỗi năm gia đình ông Hồ Sĩ Tịnh (62 tuổi, ở thôn 1, xã Ea Sar, huyện Ea Kar) có thu nhập khoảng 100 triệu đồng từ cây điều và ca cao. Trước đây, mỗi năm gia đình ông thu nhập 30 - 40 triệu đồng. Từ năm 2007, ông bắt đầu trồng 100 cây ca cao, rồi mở rộng dần đến năm 2012, tổng cộng 500 cây. Năm 2012, đạt sản lượng hơn 1 tấn hạt khô, ông thu tổng cộng 60 triệu đồng.

Mô hình trồng xen cây ca cao trong vườn điều hay những mảnh đất chuyển đổi từ cà phê như gia đình ông Tịnh đang được nhân rộng tại nhiều huyện của tỉnh Đắk Lắk. Hiện nay, hợp tác xã ca cao của xã Ea Sar, ông Tịnh tham gia có tới trên 400 thành viên, trong đó, không ít người thuộc diện nghèo trước đây đã có cuộc sống ổn định hơn nhờ trồng cây ca cao.

Nông dân chăm sóc ca cao.

Theo các chuyên gia nông nghiệp cũng như người trồng, ca cao là giống cây đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc cao hơn so với cà phê hay điều nên nó chưa thực sự hấp dẫn với người nông dân. Theo khảo sát của Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), từ cuối năm 2012 đến giữa năm 2013, tổng diện tích ca cao bị chặt bỏ khoảng 3.000ha. Việc chặt bỏ xảy ra chủ yếu ở những vùng diện tích trồng bị khô hạn kéo dài, cây kém phát triển, bị nhiễm sâu bệnh nặng hoặc ít được đầu tư chăm sóc. Bên cạnh đó, nhiều vườn ca cao vẫn đang trong thời gian kiến thiết (sau 3 năm trồng mới cho quả bói), sản lượng trái thấp nên bà con rất dễ dao động khi vườn cây gặp sâu bệnh, hoặc giá cả lên xuống. Hiện nay, giá ca cao trên thị trường đang tăng lên ở mức 50.000-55.000 đồng/kg hạt khô lên men (khoảng 4.300-4.500 đồng/kg trái tươi), tình trạng đốn bỏ ca cao đã giảm nhiều. Tại tỉnh Đắk Lắk, mặc dù ca cao đã được tỉnh này đưa vào quy hoạch là một trong 7 loại cây trồng chính, với diện tích quy hoạch đến năm 2015 khoảng 6.000 ha, tuy nhiên, đến nay, diện tích ca cao toàn tỉnh mới chỉ đạt 2.000ha.

Theo ông Huỳnh Quốc Thích, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Đắk Lắk, đối với nông dân, ca cao là cây trồng còn khá mới. Khó khăn lớn nhất là thiếu quỹ đất, phải trồng xen với cây khác. Tại Đắk Lắk đã có nhiều mô hình sản xuất ca cao hiệu quả, tăng thu nhập cho nông dân, nhưng vẫn còn nhiều người dân chưa thấy rõ lợi ích từ cây ca cao, nôn nóng chặt bỏ khi giá ca cao xuống thấp. Đa số người trồng ca cao hầu hết là dân nghèo, ít được đầu tư nên năng suất thấp, khiến người nông dân không thực sự mặn mà với việc phát triển, mở rộng diện tích trồng ca cao.

Ông Thái Xuân Quang, Chủ nhiệm Hợp tác xã nông nghiệp sản xuất, chế biến và tiêu thụ ca cao Ea Kar cho biết, hợp tác xã bắt đầu trồng ca cao năm 2007 theo mô hình xen điều. Đất trồng điều từ mấy chục năm nay đã quá xấu, bạc màu nhiều, nhưng ca cao vẫn trồng xen được, cho năng suất cao, mang lại nguồn kinh tế lớn. Thực tế là thu nhập của người dân đã tăng gấp đôi trên một diện tích đất canh tác. "Vấn đề của nông dân là thiếu vốn và kỹ thuật. Hơn nữa, việc buôn bán lẻ khiến thu nhập của nông dân rất bấp bênh. Khi tham gia vào hợp tác xã, nông dân đã giải quyết được những khó khăn đó. Chúng tôi có đội ngũ kỹ sư từ đối tác là các công ty, các tổ chức nước ngoài thường xuyên xuống tận những vườn cây của các xã viên để hướng dẫn kỹ thuật. Đặc biệt, người nông dân còn được hỗ trợ không tính lãi giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Và họ có thể hoàn toàn yên tâm về đầu ra của sản phẩm. Bởi, hiện nay đã có đến 5 công ty nước ngoài thường xuyên đặt hàng của chúng tôi" - Ông Quang chia sẻ.

Bí quyết quan trọng nhất trong việc trồng ca cao mà ông Đinh Hải Lâm, Giám đốc Phát triển ca cao Việt Nam, Công ty Mars Incoporated (Mỹ) khuyến cáo là nông dân phải thực sự làm việc để chăm sóc vườn ca cao của mình. Bởi cây ca cao chỉ đậu trái và cho năng suất tốt khi người dân thường xuyên thăm vườn, giải quyết sớm sâu bệnh khi phát sinh, tỉa cành, tạo tán đúng kỹ thuật. Để phát triển cây ca cao bền vững, cần có sự tham gia hỗ trợ tích cực từ nhiều phía. Nhiều tổ chức quốc tế, tổ chức phi Chính phủ nước ngoài đã hỗ trợ các dự án phát triển ca cao tại Việt Nam. Chính phủ Hà Lan đã tham gia tài trợ cho dự án Hợp tác công - tư tăng cường phát triển ca cao bền vững tại Việt Nam (PPP). Ngân hàng Robobank (Hà Lan) đang nghiên cứu gói hỗ trợ tín dụng cho nông dân trồng ca cao ở Việt Nam vào năm 2014.