Ngày chủ nhật 22-5-2016 sẽ diễn ra bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2016 - 2021, đây là sự kiện chính trị trọng đại của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta, là ngày hội lớn của đồng bào các DTTS.

Việt Nam có 54 dân tộc anh em, trong đó có 53 DTTS với số dân trên 12 triệu người (chiếm 14,3% tổng dân số). Theo điều tra dân số và nhà ở năm 2009, có nhiều dân tộc chỉ vài trăm người như: Si La: 709; Pu Péo: 687; Rơ Măm: 436; Brâu: 397; Ơ Đu: 376 người.

Đoàn kết là một đặc điểm nổi bật, truyền thống quý báu trong mối quan hệ giữa các dân tộc ở nước ta, xuyên suốt trong mọi thời kỳ lịch sử dựng nước và giữ nước. Các dân tộc sinh sống trong những giai đoạn khác nhau, nhưng đều có chung một vận mệnh lịch sử. Đoàn kết gắn bó là đảm bảo sự sống còn của từng dân tộc cũng như của cả cộng đồng các dân tộc trong quá trình phát triển. Truyền thống đoàn kết giữa các dân tộc ngày càng được củng cố và phát triển, sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc đã trở thành nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng.

Quan điểm nhất quán của Đảng, Nhà nước ta là thực hiện chính sách bình đẳng, đoàn kết giữa các dân tộc, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển, Nhà nước nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc. Bình đẳng, đoàn kết các dân tộc là đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước ta được xác định ngay từ khi mới thành lập và trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng.

Để thực hiện trên thực tế quyền bình đẳng giữa các dân tộc, một mặt, pháp luật phải đảm bảo quyền bình đẳng đó, mặt khác phải có cơ chế, chính sách và tạo điều kiện để nhân dân các dân tộc vươn lên mạnh mẽ phát triển kinh tế, văn hóa, từng bước nâng cao năng suất lao động, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Coi trọng công tác cán bộ người dân tộc. Tôn trọng và phát huy những phong tục tập quán và truyền thống văn hóa tốt đẹp của các dân tộc.

Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Chính phủ, sự nỗ lực của các bộ, ban, ngành, địa phương và của cả hệ thống chính trị, đời sống về vật chất và tinh thần của đồng bào DTTS đã được cải thiện đáng kể. Các quyền cơ bản của đồng bào DTTS về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa - xã hội được đảm bảo. Quyền bầu cử, ứng cử của đồng bào DTTS được Hiến pháp và pháp luật quy định, Nhà nước có chính sách, cơ chế thực hiện.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ hết sức quan tâm và có một tình cảm đặc biệt với cộng đồng các DTTS. Ngay sau khi giành được độc lập, Bác đã mong muốn tất cả các DTTS có đại biểu trong Quốc hội để đại diện cho dân tộc của mình. "Đồng bào Kinh hay Thổ, Mường hay Mán, Gia Rai hay Ê Đê, Xơ Đăng hay Ba Na và các DTTS khác, đều là con cháu Việt Nam, đều là anh em ruột thịt. Chúng ta sống chết có nhau, sướng khổ cùng nhau, no đói giúp nhau. Trước kia, chúng ta xa cách nhau, một là vì thiếu dây liên lạc, hai là vì có kẻ xúi giục để chia rẽ chúng ta. Ngày nay, nước Việt Nam là nước chung của chúng ta. Trong Quốc hội có đủ đại biểu các dân tộc. Chính phủ thì có Nha dân tộc thiểu số để săn sóc cho tất cả các đồng bào" (Trích thư Bác Hồ gửi Đại hội các DTTS miền Nam tại Pleiku, ngày 19-4-1946).

Có thể nói rằng, đảm bảo quyền tham gia vào các cơ quan quản lý Nhà nước đặc biệt là quyền bầu cử, ứng cử, đảm bảo các DTTS có tiếng nói tại Quốc hội -   cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất là điều kiện tiên quyết, là quyền mang tính chất tiền đề để đảm bảo các quyền khác về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa-xã hội của người DTTS và có ý nghĩa quan trọng trong thực hiện chính sách, pháp luật, công tác đảm bảo an ninh trật tự vùng DTTS.

Trong các kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã có những nỗ lực vượt bậc nhằm đảm bảo tỷ lệ cử tri, đặc biệt tỷ lệ đại biểu Quốc hội là người DTTS đáp ứng được yêu cầu, tiêu chuẩn đại biểu. Tỷ lệ đại biểu Quốc hội là người DTTS trong các nhiệm kỳ gần đây luôn cao hơn so với tỷ lệ dân số. Tỷ lệ này còn cao hơn ở Hội đồng nhân dân các cấp. Nhiều người DTTS đã và đang giữ những chức vụ quan trọng trong các cơ quan lãnh đạo của đất nước.

Trong các cơ quan tư pháp, chỉ huy lực lượng vũ trang ở tất cả các cấp từ Trung ương tới địa phương đều có sự tham gia của người DTTS. Nguyên tắc bình đẳng trong bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân được quán triệt và thực hiện nghiêm túc trong mọi giai đoạn của quá trình ứng cử, bầu cử. Bình đẳng trong bầu cử là một nguyên tắc nhằm đảm bảo tính khách quan, không thiên vị để mọi công dân đều có khả năng như nhau tham gia bầu cử, nghiêm cấm mọi sự phân biệt dưới bất kỳ hình thức nào.

Nguyên tắc bình đẳng còn đòi hỏi phải có sự phân bổ hợp lý cơ cấu thành phần, số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, số đại biểu được bầu ở từng địa phương, bảo đảm tiếng nói đại diện của các vùng, miền, địa phương, các tầng lớp xã hội. Đặc biệt, các DTTS và phụ nữ phải có tỉ lệ đại biểu thích đáng trong Quốc hội, Hội đồng nhân dân.

Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 quy định rõ: Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự kiến số lượng người DTTS được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội trên cơ sở đề nghị của Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, bảo đảm có ít nhất 18% tổng số người trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội là người DTTS (Khoản 2, Điều 8).

Đây là một điểm mới được bổ sung trong quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân được thông qua năm 2015. Luật đã ấn định cụ thể phần trăm những người ứng cử đại biểu Quốc hội là người DTTS cần đạt được, với tỷ lệ khá cao. Rõ ràng, đây là quy định cần thiết để đảm bảo nguyên tắc bình đẳng trong công tác bầu cử, ứng cử.

Tiến tới bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2016-2021, Bộ Chính trị đã có chỉ đạo tại Chỉ thị 51CT/TW ngày 4-1-2016, yêu cầu các cấp ủy Đảng tổ chức lãnh đạo, đảm bảo cuộc bầu cử được tiến hành dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm và thực sự là ngày hội của toàn dân. Cần làm tốt công tác nhân sự, đảm bảo cơ cấu hợp lý về số đại biểu, trong đó, đảm bảo tỷ lệ người ứng cử là phụ nữ và người DTTS theo đúng quy định của Luật Bầu cử.

 Đối với tỷ lệ ứng cử, trúng cử đại biểu Quốc hội khóa XIV là người DTTS, dự kiến khi lập danh sách chính thức những người ứng cử ít nhất là 162 người, bằng 18% tổng số người trong danh sách ứng cử và phấn đấu trúng cử ít nhất là 90 đại biểu, bằng 18% tổng số đại biểu Quốc hội (Nghị quyết số 1135/NQ-UBTVQH13/2016).

Như vậy, với dự kiến này, tỷ lệ người ứng cử và trúng cử Đại biểu Quốc hội khóa XIV là người DTTS còn cao hơn nhiều so với tỷ lệ số dân. Đối với số đại biểu Quốc hội ở Trung ương, trong các cơ quan của Quốc hội (đại biểu Quốc hội chuyên trách ở Trung ương) dự kiến có 10% đại biểu là người DTTS. Trong Chính phủ, cơ quan thuộc Chính phủ, Bộ Quốc phòng và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phấn đấu có đại biểu là người DTTS.

Về công tác bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2016 - 2021, đảm bảo số lượng hợp lý người được giới thiệu ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân là người DTTS phù hợp với đặc điểm, cơ cấu dân số của từng địa phương. Phấn đấu số đại biểu Hội đồng nhân dân được bầu là người DTTS không thấp hơn số đại biểu Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2011- 2016 là người DTTS ở đơn vị hành chính đó (Nghị quyết số 1132/NQ-UBTVQH13/2016).

Tuy nhiên, để đạt được những yêu cầu trên còn nhiều khó khăn thách thức như mặt bằng dân trí của các DTTS nhìn chung còn thấp, điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội còn nhiều khó khăn; địa bàn rộng lớn, phức tạp, chia cắt bởi nhiều sông, suối; nhiều người không biết chữ và tiếng phổ thông nên rất khó khăn trong công tác tuyên truyền ứng cử và bầu cử.

Từ trước đến nay, qua nhiều khóa chỉ có 48 dân tộc từng có người là đại biểu Quốc hội, vẫn chưa quy tụ đầy đủ 53 thành phần DTTS trong Quốc hội, điều này cũng đã gây thiệt thòi đối với những dân tộc không có đại diện trong cơ quan lập pháp cao nhất của Nhà nước. Để khắc phục khó khăn trên đây, đòi hỏi phải có sự chỉ đạo tập trung, thống nhất của cấp ủy Đảng, chính quyền và sự nỗ lực, đồng thuận của các cơ quan, ban, ngành, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong công tác bầu cử.

Nhưng hơn hết, từng cử tri DTTS cần phải phát huy vai trò tích cực của mình, coi việc bầu cử, ứng cử là quyền lợi đặc biệt quan trọng, đồng thời cũng là trách nhiệm của mỗi công dân đối với Tổ quốc.

Lê Xuân Trình