Các tay súng Ta-li-ban ở Áp-ga-ni-xtan. Ảnh: AFP

Ta-li-ban là một phong trào chính trị Hồi giáo chính thống và cực đoan lên nắm quyền tại Áp-ga-ni-xtan từ năm 1996 đến năm 2001. Ít tháng sau sự kiện ngày 11-9-2001, Liên quân NATO do Mỹ đứng đầu đã tiến vào Ca-bun lật đổ chính quyền Ta-li-ban. Sau khi bị lật đổ, quân Ta-li-ban rút vào các vùng núi của Áp-ga-ni-xtan tập hợp thêm lực lượng tổ chức kháng chiến, nhằm lật đổ chế độ do phương Tây hậu thuẫn. Cuộc chiến tranh du kích kéo dài hơn 10 năm qua gây không ít thiệt hại, khó khăn cho chính quyền cũng như lực lượng Liên quân NATO.

Trong các tuyên bố của mình trước đây, Ta-li-ban khẳng định, họ không tiến hành đàm phán với đoàn của Chính phủ Áp-ga-ni-xtan, rằng "sẽ không có một thỏa thuận chính trị nào với những kẻ ngoại bang và chính quyền Ca-bun". Vì vậy, nhằm thuyết phục Ta-li-ban và nhiều nhóm nổi dậy khác trong nước nhất trí ngừng bắn, trước khi trở thành một tác nhân hòa bình, Tổng thống Áp-ga-ni-xtan Ha-mít Ca-dai đã vạch ra một lộ trình hòa bình, trong đo, bước đi đầu tiên của chính quyền Ca-bun là nỗ lực giải phóng các tù nhân của Ta-li-ban bị giam giữ tại Pa-ki-xtan. Tuy nhiên, Ta-li-ban vẫn tiếp tục bày tỏ không tin tưởng vào Chính phủ Áp-ga-ni-xtan và lộ trình hòa bình. Đến nay, Ta-li-ban vẫn từ chối đàm phán với Chính phủ, vì cáo buộc chính quyền hiện tại bị Mỹ thao túng. Các cuộc đàm phán với các quan chức Mỹ đã bị đình hoãn từ tháng 3.

Việc Ta-li-ban chấp nhận tham gia cuộc gặp lần này là một dấu hiệu cho thấy, nhóm Hồi giáo này có ý định nghiêm túc sau các cuộc thảo luận mang tính thăm dò. Đây là lần đầu tiên Ta-li-ban tham dự một hội nghị tập hợp nhiều phe phái chính trị khác nhau ở Áp-ga-ni-xtan, được tổ chức tại Chan-ti-li, một tỉnh ở phía Bắc Thủ đô Pa-ri. Cuộc họp, diễn ra trong hai ngày 20 và 21-12, để thảo luận kín không chính thức về tương lai cho hòa bình tại Áp-ga-ni-xtan. Dưới sự chủ tọa của Quỹ Nghiên cứu Chiến lược, một tổ chức cố vấn của Pháp, cuộc họp tại Pa-ri có sự tham gia của các đại diện từ Chính phủ Áp-ga-ni-xtan, các nhóm chống đối vũ trang, trong đó, có các gương mặt cấp cao của Ta-li-ban như Sa-ha-bu-đin Da-la-oa và Na-im Ua-đắc.

Tuy nhiên, trái với nhiều mong đợi, kết thúc cuộc họp với các đảng phái chính trị Áp-ga-ni-xtan, Ta-li-ban đã ra tuyên bố đòi phải có một Hiến pháp mới phù hợp với các nguyên tắc của Hồi giáo và coi đó là điều kiện để họ tham gia vào tiến trình hòa bình tại Áp-ga-ni-xtan. Trong bản tuyên bố dài 14 trang, Ta-li-ban khẳng định, Hiến pháp hiện nay của Áp-ga-ni-xtan không có giá trị vì "được soạn thảo dưới bóng của máy bay ném bom B52 và quân xâm lược". Theo Ta-li-ban, Áp-ga-ni-xtan cần phải có một bản Hiến pháp dựa trên những nguyên tắc linh thiêng của Hồi giáo, lợi ích của dân tộc, hiện thực lịch sử, công bằng xã hội và nhất là "không một điều khoản nào của Hiến pháp đi ngược lại giá trị của đạo Hồi".

Theo các nhà quan sát chính trị Áp-ga-ni-xtan, mặc dù chấp thuận tham gia đối thoại ở Pa-ri, song Ta-li-ban không muốn tiến hành đàm phán trực tiếp với Chính phủ Áp-ga-ni-xtan. Do vậy, những nỗ lực của Chính phủ nhằm đạt được hòa bình ở Áp-ga-ni-xtan sẽ không thu được kết quả như mong muốn, trừ phi quan điểm của phe Ta-li-ban trở nên mềm mỏng hơn. Hiện nay, ngoại trừ thiện chí, chưa có gì bảo đảm rằng, Ta-li-ban sẽ hồ hởi đáp ứng những lời đề nghị hợp tác của Chính phủ Áp-ga-ni-xtan. Thiếu một trong hai vấn đề đó, lộ trình hòa bình ở Áp-ga-ni-xtan vẫn chỉ là những phác thảo trên giấy mà thôi.