Đại tá, NSND Ngọc Lan.

Từ những cảm xúc xuất phát từ niềm đam mê khám phá, Ngọc Lan bước đầu không khỏi bỡ ngỡ khi đặt chân lên những miền đất xa xôi đầy vực sâu, núi thẳm như A Pa Chải, Hoàng Su Phì, Đồng Văn, Mèo Vạc, Pù Nhi, Nậm Cắn... và những địa danh trên càng ngày càng trở nên thân thương, gần gũi với cô diễn viên trẻ đang tràn đầy sức sống và bầu nhiệt huyết nóng bỏng. Với kiến thức học được ở trường múa như múa cổ điển, dân gian, hiện đại đến va chạm với thực tế đời sống văn hóa đầy màu sắc của đồng bào các dân tộc qua các đợt công tác không làm cho Ngọc Lan cảm thấy xa lạ. Trái lại, nó càng hòa quyện vào nhau, bổ sung cho nhau, trong sự tìm tòi không ngừng để có những góc nhìn mới, ý tưởng thể hiện mới, góp phần làm cho các tiết mục múa thêm sinh động, đầy sức sống, giàu cảm xúc như những bông hoa đào, hoa ban, mặc cho nắng, mặc cho gió, mặc cho những biến động của cuộc đời vẫn cứ thản nhiên khoe sắc hồng, sắc trắng lung linh đầy cuốn hút. Ngọc Lan có hình thể đẹp, cứ như ngành múa khắt khe này đã tìm đúng tên chị. Nhưng hình thể không thôi chưa đủ, cái chính là Ngọc Lan đã biết khơi dậy tư duy nghệ thuật sâu sắc của đặc điểm múa cộng với sự thông minh nhạy cảm, tinh tế, biết huy động toàn bộ giác quan để giữ đúng tiết tấu âm nhạc, biết thả hồn vào từng động tác, biết thể hiện biểu cảm trong từng nhịp điệu để thêm linh hoạt, sinh động, uyển chuyển làm hút hồn người xem.

Chính điều đó qua các đợt phục vụ, Ngọc Lan đã nhanh chóng trở thành cây múa sô lô xuất sắc nhất của Đoàn. Các tiết mục múa như "Khát vọng", "Múa Công", " Xuân về trên đỉnh núi", "Tiếng trống hội xuân", "Những cô gái Hà Nhì", "Hoa sen Đồng Tháp", "Tuổi trẻ người Dao", "Ngày hội mở đất", "Mẹ lúa"... Ngọc Lan cùng tập thể múa đã thể hiện các tác phẩm một cách nhuần nhị, vừa có giá trị tư tưởng cao, vừa đạm đà tính nghệ thuật, được công chúng và đồng nghiệp ghi nhận.

Trưởng thành trong nghệ thuật, 10 năm sau, Ngọc Lan được cử làm Đội trưởng Đội múa, vừa quản lý, vừa chăm lo trau dồi nghệ thuật cho một đội ngũ không đồng đều: Người cũ, người mới, học nhiều trường, nhiều khóa khác nhau, trở thành một tập thể đồng đều, thuần nhất. Điều đáng ghi nhận vào thời điểm này là Đội múa do Ngọc Lan phụ trách trở thành lực lượng chủ công trong hai chương trình biểu diễn lớn của Đoàn. Đó là chương trình liên khúc sử thi "Đi theo tiếng gọi Bác Hồ" nhân dịp chào mừng 35 năm thành lập lực lượng BĐBP và tổ khúc giao hưởng sử thi "Vì bình yên cuộc sống" kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập lực lượng Công an nhân dân. Qua đó, tiếng vang của Đội múa Biên phòng càng nổi trội gây nhiều ấn tượng đẹp trong lòng công chúng, trong đó, bên cạnh thành tích chung của tập thể, nghệ sĩ Ngọc Lan đã góp phần công sức không nhỏ.

Một tiết mục múa của Đoàn Văn công BĐBP.     Ảnh: Trọng Phương

Trong vòng 8 năm (2000-2008), trong các đợt hội diễn, hội thi, liên hoan toàn quân, toàn quốc, Đội múa đã giành được 18 Huy chương Vàng và Bạc là một thành tích không nhỏ, nhưng thành tích lớn lao hơn là Đội múa đã cùng Đoàn lên rừng, xuống biển, vào Nam ra Bắc đưa ánh sáng văn hóa đến tận vùng cao, vùng sâu, vùng xa biên giới, hải đảo của Tổ quốc, phục vụ đồng bào các dân tộc và chiến sĩ biên phòng. Niềm vinh dự lớn trong tập thể múa ấy, năm 2001, nghệ sĩ Ngọc Lan đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu "Nghệ sĩ ưu tú". Tháng 12-1999, chị được cấp trên bổ nhiệm chức vụ Phó Trưởng đoàn phụ trách chuyên môn.

Ngoài tầm quản lý, chỉ đạo bao quát các bộ môn nghệ thuật của Đoàn, Ngọc Lan vẫn ấp ủ nguồn cảm hứng sáng tác. Những nét bay lượn, những bước nhảy thăng hoa, những động tác xòe ô bên suối nguồn... hàng đêm cứ ám ảnh trong giấc ngủ của chị... Năm 2000, chị sáng tác và biên đạo tác phẩm múa "Xuân về trên đỉnh núi" được tặng Huy chương Vàng trong Hội diễn sân khấu ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc. Năm 2001, chị sáng tác và biên đạo tác phẩm "Mẹ vẫn chờ" được Bộ Quốc phòng tặng giải Khuyến khích về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng. Năm 2003, chị sáng tác và biên đạo tác phẩm múa "Lớp học biên cương" được thưởng Huy chương Vàng trong Hội thi biểu diễn múa và âm nhạc dân tộc toàn quân lần thứ II. Thêm vào đó, không kể hết các tiểu khúc, tiểu phẩm, múa minh họa khác do chị chỉ đạo diễn xuất, tăng thêm chất lượng nghệ thuật cho các tiết mục múa trong chương trình của Đoàn.

 Và đặc biệt, chị có được cả hai điều xuất sắc ở một người làm nghệ thuật - đó là cảm xúc sáng tạo và năng lực quản lý. Vì vậy, năm 2008, chị được cấp trên bổ nhiệm giữ chức Trưởng đoàn Nghệ thuật BĐBP. Gánh nặng trách nhiệm đặt trên đôi vai tưởng chừng mềm yếu, nhưng ngược lại, chị rất kiên nghị và quyết đoán trước trọng trách lớn. Chính nhờ những cảm xúc nghệ thuật sáng tạo cùng với lòng đam mê và sự lao động nghệ thuật nghiêm túc, cộng với tố chất cứng cáp, tài năng của người đứng đầu, chị đã cùng cấp ủy, chỉ huy dẫn dắt Đoàn tiến những bước dài, giành được những thành tích đáng khích lệ trong hoạt động nghệ thuật phục vụ nhiệm vụ chính trị của BĐBP, của quân đội, Nhà nước và cả hoạt động đối ngoại. Riêng năm 2008, chị được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tặng Bằng chứng nhận: Giải chỉ đạo nghệ thuật xuất sắc trong Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân; được tặng Huy chương Vàng về chỉ đạo nghệ thuật chương trình "Tổ quốc - Biên giới và người chiến sĩ biên phòng" trong Hội diễn nghệ thuật toàn quân. Năm 2009, chị được tặng Huy chương Vàng về chỉ đạo nghệ thuật chương trình với chủ đề "Đất nước và chiến sĩ biên phòng" trong Hội diễn nghệ thuật ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc và nhiều giải thưởng khác.

Phát huy truyền thống "Đơn vị Anh hùng thời kỳ đổi mới" được Đảng, Nhà nước phong tặng năm 2005, Đoàn Nghệ thuật BĐBP luôn phấn đấu không ngừng mà tiêu biểu và vinh dự chung cho toàn Đoàn, toàn lực lượng là Nghệ sĩ ưu tú Nguyễn Ngọc Lan, năm 2012 đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý: "Nghệ sĩ Nhân dân".