Biên phòng - "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ ngay từ đầu đã nếm mùi thất bại ở các trận Bình Giã, Ba Gia, Đồng Xoài (31-5-1965). Trận đánh này được ghi vào lịch sử là một trong những trận thắng vang dội của Quân đội nhân dân Việt Nam thời chống Mỹ. Chỉ huy chiến dịch là Đại tướng Chu Huy Mân.
 |
| Quân giải phóng tấn công cứ điểm Ba Gia. Ảnh: Tư liệu |
Chiến dịch Bình Giã (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) là chiến dịch tiến công đầu tiên của bộ đội chủ lực miền Đông Nam Bộ, góp phần vào việc chuyển hóa tương quan so sánh lực lượng trên chiến trường, tạo ra thế và lực mới cho quân dân ta giành nhiều thắng lợi to lớn hơn. Chiến thắng Đồng Xoài (tỉnh Bình Phước) là một trong những trận đánh then chốt đánh dấu bước phát triển mới về phương pháp tác chiến "đánh điểm, diệt viện", đánh vận động, tập kích.
Chiến thắng Ba Gia tại Quảng Ngãi được quân giải phóng thực hiện phương án tác chiến kết hợp giữa bộ đội chủ lực và lực lượng vũ trang địa phương; giữa tiến công tiêu diệt địch của lực lượng vũ trang với nổi dậy của quần chúng giành quyền làm chủ.
Năm 1965, tại Quảng Ngãi, địch đã đóng quân tại 3 địa điểm, hình thành tam giác phòng ngự ở phía Tây. Đó là cứ điểm Ba Gia ở huyện Sơn Tịnh; cứ điểm Hà Thành, huyện Sơn Hà và cứ điểm huyện Trà Bồng. Tiểu đoàn 1 thuộc Trung đoàn 51 ngụy đóng quân tại Ba Gia. Trong kế hoạch hành quân của địch, Ba Gia nhận được chi viện của Tiểu đoàn 2 (Trung đoàn 51) từ thị xã Quảng Ngãi và Tiểu đoàn 3 (Trung đoàn 51) từ thị trấn Châu Ổ, huyện Bình Sơn, hai Tiểu đoàn biệt động 37 và 39, thuộc lực lượng cơ động Vùng 1 chiến thuật.
Với quyết tâm đánh tan "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ, tháng 1-1965, Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi tổ chức tại xã Ba Điền, huyện Ba Tơ và ra Nghị quyết: "Giải phóng toàn bộ nông thôn, bao vây thị xã và thị trấn, tiến tới giải phóng toàn tỉnh. Điểm mấu chốt là nhổ căn cứ Ba Gia".
Địch có hỏa lực mạnh, quân đông, trang bị vũ khí hiện đại, nhưng chúng không có được người cầm quân tài hoa, giàu kinh nghiệm trận mạc như phía quân giải phóng. Tướng Chu Huy Mân, Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu 5, lúc đó là người từng kinh qua nhiều mặt trận như: Chỉ huy Trung đoàn Cao - Bắc - Lạng, Chính ủy Đại đoàn 316 lừng danh đã tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ…
Bên cạnh đó là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 90 Nguyễn Chơn (sau này là Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng). Ông cũng là một nhà cầm quân giỏi, được anh em đơn vị kính trọng. Bên cạnh đó còn có các chỉ huy giỏi như đồng chí Trần Kiên, Lê Hữu Trữ, Phạm Thanh Biền.
Cắt đôi chiến đoàn
Tướng Chu Huy Mân tung vào chiến dịch Trung đoàn 1 bộ binh (đơn vị chủ lực của Quân khu 5) với ba Tiểu đoàn 40, 60, 90 được tăng cường một tiểu đoàn trợ chiến, Tiểu đoàn 45 độc lập. Tiểu đoàn 83 bộ đội địa phương cùng hai đại đội địa phương và dân quân du kích đảm nhiệm hướng phối hợp. Theo kế hoạch tác chiến, đêm 28, rạng sáng 29-5-1965, lực lượng vũ trang địa phương huyện Sơn Tịnh tiến công vào 2 trung đội dân vệ ở "ấp chiến lược". Quân địch ở đây bị tiêu diệt hoàn toàn sau 10 phút.
Lúc 6 giờ 45 phút, địch cho một đại đội của Tiểu đoàn 1 (Trung đoàn 51) ở Gò Cao ra thăm dò, bị ta phục kích, diệt một trung đội. Lúc 10 giờ 40 phút, Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 cố vấn Mỹ từ Gò Cao kéo xuống tiếp viện. Mũi tiến công của ta được giấu kín từ xã Tịnh Minh đến Bắc sông Trà Khúc bất ngờ xuất kích đánh thẳng sau lưng đội hình địch, tiêu diệt và làm bị thương 270 tên địch (có 2 cố vấn Mỹ), bắt 217 tên, thu hơn 200 súng, phá hỏng 1 pháo 105 ly, 4 xe GMC, 1 xe Jeep.
 |
| Bộ binh Mỹ - ngụy hành quân trong chiến tranh Việt Nam. Ảnh: Tư liệu |
Ngày 30-5-1965, Chiến đoàn địch kéo lên xã Tịnh Hà chia làm 2 cánh. Cánh thứ nhất đi theo đường Lâm Lộc - Vĩnh Khánh chiếm đồi Chóp Nón. Cánh thứ hai tiến theo đường số 5 Sơn Tịnh đi Sơn Hà để phá vỡ thế chiến đấu của ta. Lúc 14 giờ 40 phút, toàn bộ Chiến đoàn địch lọt vào đội hình chiến đấu của quân giải phóng. Bộ đội xung phong cô lập 2 cánh quân địch, không cho chúng tập hợp sức mạnh của Chiến đoàn. Tiểu đoàn biệt động của địch vừa lên chiếm điểm cao Chóp Nón, liền bị các lực lượng của ta tiêu diệt. Cánh quân của Tiểu đoàn 2 và tiểu đoàn 3 thủy quân lục chiến địch bị lực lượng ta tiến công, phải dừng lại ở Phước Lộc (Tịnh Sơn).
Mờ sáng 31-5-1965, bộ đội ta đồng loạt tập kích đánh dứt điểm số quân còn lại ở điểm cao 47 và núi Chóp Nón. Chỉ trong thời gian ngắn, số quân còn lại của Tiểu đoàn 3 thủy quân lục chiến địch bị quân ta đánh tan rã và bắt làm tù binh. Sau 42 giờ chiến đấu liên tục, Chiến đoàn hỗn hợp ngụy đã bị tiêu diệt hoàn toàn.
Binh pháp của quân giải phóng
Trong thời gian quân giải phóng tiến công địch, nhân dân ở các xã Tịnh Sơn, Tịnh Minh, Tịnh Bắc, Tịnh Đông... nổi dậy, dùng gậy gộc, dao, rựa cùng bộ đội truy bắt tù binh, liên lạc, giúp bộ đội vận chuyển thương binh, chiến lợi phẩm; riêng nhân dân địa phương bắt được khoảng 100 tên trong tổng số 217 tù binh. Tính chung trong 3 ngày chiến đấu ròng rã liên tục, vận dụng các hình thức chiến thuật, ta tiêu diệt và đánh thiệt hại nặng 4 tiểu đoàn địch, bẻ gãy cuộc hành quân lớn nhằm giải tỏa Ba Gia.
Chiến thắng Ba Gia đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là bài học về phát huy sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân và sự kết hợp tác chiến giữa bộ đội chủ lực và lực lượng vũ trang địa phương; giữa tiến công tiêu diệt địch của lực lượng vũ trang với nổi dậy của quần chúng giành quyền làm chủ; giữa tiêu diệt chủ lực địch với chống phá "bình định".
