Biên phòng - Trong những ngày này, trên kênh VTV1 Đài Truyền hình Việt Nam đang chiếu bộ phim Thái sư Trần Thủ Độ. Các tập mở đầu là những diễn biến phức tạp, đầy sóng gió về thể xác, tư tưởng, cuộc đời của vua Lý Cao Tông.
 |
| Khu Lăng mộ Thái sư Trần Thủ Độ ở xã Liên Hiệp, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình, mới được tôn tạo. |
Họ Trần định cư đầu tiên ở Đông Triều, Quảng Ninh, đi đánh cá và dừng lại ở Tức Mặc - theo truyền thống dân chài lưới đi đến đâu mang theo mộ tổ đến đấy - tính từ đời Trần Cảnh, tức Trần Thái Tông là đời thứ 5, ngược trở lên thì đời Tổ thứ nhất là Trần Kinh. Trần Kinh sinh ra Trần Hấp, Trần Hấp sinh ra Trần Lý và Trần Hoằng Nghị. Trần Lý lấy chị gái Tô Trung Tự (quan đại thần triều đình nhà Lý - quê ở Long Hưng), sinh ra Trần Tự Khánh, Trần Thừa và Trần Thị Dung. Còn Trần Hoằng Nghị sinh ra Trần Thủ Độ, sau này là người cùng với Trần Thị Dung giữ vai trò quyết định trong việc sáng lập triều đại nhà Trần. Trần Thừa sinh ra Trần Cảnh, tức Trần Thái Tông, vị hoàng đế đầu tiên của triều đình nhà Trần. Trừ Trần Hấp, còn từ Trần Lý đến Trần Thái Tông, tất cả đều sinh ra và lớn lên tại Hải Ấp - thuộc vùng đất Long Hưng - Ngự Thiên.
Trần Thủ Độ đã cùng Trần Thị Dung khéo dàn xếp việc Lý Chiêu Hoàng (con gái Lý Huệ Tông) lấy Trần Cảnh, sau đó nhường ngôi cho Trần Cảnh vào đầu năm 1226. Triều đình nhà Trần ra đời từ đấy. Nhà Trần coi Long Hưng - Ngự Thiên là đất tôn miếu, nơi tập trung nhiều lăng mộ quan trọng của các vua Trần: Thái tổ Trần Thừa chôn ở Thọ Lăng, Trần Thái Tông chôn ở Chiêu Lăng, Trần Thánh Tông chôn ở Dụ Lăng, Trần Nhân Tông chôn ở Đức Lăng... Ngoài ra còn lăng mộ của Thái sư Trần Thủ Độ, Quốc mẫu Trần Thị Dung, Khâm Thiên đại vương Trần Nhật Hạo... Tất cả đều nằm trên vùng đất Long Hưng, thuộc huyện Hưng Hà, Thái Bình ngày nay.
Long Hưng đã trở thành miền đất thiêng gắn bó mật thiết với nhà Trần. Trước khi mở cuộc tổng tấn công có tính quyết định trong cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông lần thứ hai, ngày 15-5-1285, vua Trần đã làm lễ bái yết long trọng trước lăng miếu nhà Trần ở Long Hưng.
Cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông lần thứ ba kết thúc thắng lợi. Trước khi trở về kinh đô Thăng Long, ngày 18-4-1288, vua Trần cùng đại quân từ chiến trường sông Bạch Đằng kéo thẳng về Long Hưng đem theo các viên tướng giặc bị bắt làm tù binh: Tích Lệ Cơ, Ô Mã Nhi, Sầm Đoạn, Phàn Tiếp... làm lễ "hiến phù" - dâng chiến tù mừng thắng trận trước tôn miếu nhà Trần.
Trước tòa Chiêu Lăng của vua Trần Thái Tông, vị hoàng đế anh hùng của hai cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông lần thứ hai và lần thứ ba, Trần Nhân Tông, nhìn thấy chân những con ngựa đá đứng chầu nơi cửa lăng bị lấm bùn đã thốt nên câu bất hủ:
Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã
Sơn hà thiên cổ điện kim âu
(Xã tắc hai phen chồn ngựa đá
Non sông nghìn thuở vững âu vàng).
Tháng 9-2013, Đoàn nhà văn, Hội Nhà văn Việt Nam đi thực tế ở Thái Bình, chúng tôi lại có dịp được đến thăm Khu di tích lịch sử nhà Trần ở Hưng Hà, vùng đất mà sử sách vẫn gọi là Long Hưng - Ngự Thiên. Tại vùng đất này, tính từ Trần Lý đến Trần Thái Tông là 3 đời, tất cả đều sinh ra, lớn lên và rồi cũng những con người ấy đã khởi nghiệp xây dựng nên triều đình nhà Trần. Chúng tôi không thể không có những trăn trở suy tư vương vấn vì khu tôn miếu nhà Trần (lăng mộ các vua Trần) ở thôn Thái Đường tuy đã được tôn tạo nhưng vẫn ở cấp tỉnh chưa xứng tầm lịch sử. Lăng mộ và đền thờ Thái sư Trần Thủ Độ, lăng mộ và đền thờ Linh từ Quốc mẫu Trần Thị Dung cũng thế, đường vào nhỏ hẹp, thiếu sự duy tu sửa chữa thường xuyên, thiếu từ cái biển chỉ đường, đến bảng giới thiệu thân thế sự nghiệp... Tìm hiểu ra thì được biết là thiếu kinh phí, Nhà nước và tỉnh đầu tư kinh phí không đáp ứng được yêu cầu cho việc nâng cấp, duy tu, tôn tạo cả một khu di tích lớn như vậy. Đặc biệt hơn, chúng tôi vô cùng ngạc nhiên là Khu di tích tôn miếu nhà Trần cũng như lăng mộ Thái sư Trần Thủ Độ và lăng mộ Linh từ Quốc mẫu Trần Thị Dung cũng chưa được cấp bằng Di tích lịch sử cấp Quốc gia đặc biệt.
Trong khi đó thì vùng đất đối ngạn bên kia sông Hồng là Tức Mạc - Thiên Trường, danh hiệu ấy đã được thực hiện, đồng thời được đầu tư hàng nghìn tỉ đồng để xây dựng tôn tạo gọi là khu "Văn hóa Trần". Nếu "Văn hóa Trần" tính bằng đền, miếu, chùa... thuộc nhà Trần thì nhiều nơi có. Thực tế thì Tức Mạc chỉ là nơi nhà Trần từ Đông Triều di về định cư chưa hết đời Trần Hấp thì đã di sang Thái Đường - Tinh Cương - Long Hưng. Sau này còn thêm vài liên quan đến triều đình nhà Trần bằng một sự kiện quan trọng là, cuối đời vua Trần Thái Tông, khi đã già, ông giao lại triều đình cho con là Trần Thánh Tông rồi phái Phùng Tá Chu về đây xây cho ông một kiến trúc để ông lui về nghỉ, sau đó được người đời gọi là hành cung (tất nhiên, khi ông về nghỉ ở đó thì cũng có lúc các quan đại thần triều đình từ Thăng Long lui về tâu xin điều nọ, điều kia). Nhưng ông cũng chỉ sống những năm cuối đời ở đây và trước khi chết, ông lại di chúc đưa thi hài ông về chôn ở Long Hưng cùng mộ tổ Trần Kinh, Trần Hấp, Trần Lý, Trần Thừa. Sau này lăng mộ Trần Thái Tông được gọi là Chiêu lăng.
Chúng tôi cho rằng, Khu di tích lịch sử của vùng đất Long Hưng - Ngự Thiên xưa, Hưng Hà ngày nay và những con người dòng họ Trần ở đây đã có công dựng nên triều đình nhà Trần - một triều đại oanh liệt nhất lịch sử thời phong kiến Việt Nam, đã đánh thắng 3 cuộc xâm lược của đế quốc Nguyên - Mông. Việc gìn giữ tôn vinh khu di tích vô cùng quý giá này không chỉ thuộc về những người lãnh đạo các thời kỳ của tỉnh Thái Bình, mà còn là của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch cũng như của nhân dân cả nước.
Chúng ta đang thực hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây. Một trong những "nguồn" - "người trồng cây" ở đây chính là Trần Thủ Độ, Trần Thị Dung. Giáo sư Vũ Khiêu trong một số lần trả lời phỏng vấn đã phát biểu: Trong lúc triều đình nhà Lý suy vong, giặc Nguyên - Mông lăm le xâm lược nước ta, lúc này nếu không có Trần Thủ Độ mưu lược, dũng mãnh, nếu không có Trần Thị Dung trí tuệ, thông minh thì không biết đất nước ta, dân tộc ta sẽ ra sao? Nhớ nguồn, chính là nhớ về vùng đất Thái Đường - Tinh Cương còn gọi chung là Hải Ấp, thuộc miền đất Long Hưng - Ngự Thiên xưa, vùng đất và những con người nơi đây đã dựng lên triều đình nhà Trần.
