Đại đội ANVT Phú Yên, đơn vị được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Ảnh: Tư liệu

50 năm trôi qua, những con người có mặt từ buổi đầu thành lập lực lượng, giờ đã cận kề tuổi tám mươi. Gánh nặng tuổi tác cùng những di chứng do bom đạn, chất độc hóa học trong chiến tranh khiến sức lực của những chiến sĩ đầu tiên của Đại đội ANVT ngày ấy suy giảm đi nhiều. Thế nhưng, những địa danh Suối Cối, Thồ Lồ, Phú Mỡ; Hòn Giang, Hòn Lúp, những mốc thời gian gắn với những trận đánh sinh tử, hình ảnh những người đồng đội ngã xuống mãi mãi in đậm trong ký ức của họ.

Ông Nguyễn Ngọc Châu, nguyên Trung đội trưởng Trung đội 1, Đại đội ANVT Phú Yên nhớ lại: Gọi là đại đội với biên chế 60 người, nhưng ban đầu chỉ có 20 đồng chí. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, anh em phải đồng thời làm công tác tuyển quân, xây dựng lực lượng, vừa huấn luyện chiến đấu, vừa thu thập chiến lợi phẩm, súng đạn, mìn của địch để chế tạo lại vũ khí đánh địch, đồng thời tham gia sản xuất để đảm bảo hậu cần.

Nhưng, "Dù có phải hy sinh, mục tiêu bảo vệ an toàn Tỉnh ủy, Mặt trận giải phóng cũng như quyết tâm giữ được từng tất đất vùng giải phóng luôn được cán bộ, chiến sỹ ANVT đặt cao nhất " - Ông Châu khẳng định.

10 năm kể từ khi thành lập đến ngày đất nước thống nhất, thành quả đáng tự hào của Đại đội ANVT Phú Yên là đã bảo vệ an toàn tuyệt đối các đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy. "Địch liên tục tổ chức các cuộc càn quét, vây ráp, phục kích vào cơ quan Tỉnh ủy và truy lùng các đồng chí Thường vụ. Có khi hàng tháng trời bị địch vây ráp, cả cơ quan chỉ ăn toàn củ mài, củ chuối và củ hủ đát để cầm hơi. Thế rồi, giữa hàng rào vây chắn kiên cố của địch, các chiến sĩ ANVT đã mưu trí, sáng tạo, dũng cảm phá vòng vây, đưa các cán bộ lãnh đạo tỉnh ra vùng an toàn" - Ông Châu tự hào kể.

Sau 10 năm rời quê hương Phú Yên đi tập kết, tháng 4-1975, ông Lê Đức  Tân đã được giao nhiệm vụ làm Đoàn trưởng trong đoàn quân được Bộ Tư lệnh CANDVT điều từ Vĩnh Linh vào miền Nam chi viện cho Phú Yên ổn định tình hình ngay sau khi tỉnh vừa được giải phóng. Đoàn gồm 195 đồng chí có nhiệm vụ tăng cường hỗ trợ lực lượng ANVT Phú Yên bảo vệ các đồng chí lãnh đạo cơ quan đầu não của Đảng, Chính phủ, đấu tranh chống biệt kích, phản động, giữ ổn định an ninh chính trị, trật tự xã hội, bảo vệ chủ quyền độc lập của dân tộc khu vực biên giới, vùng biển, chống xâm nhập.

Trở về quê nhà, với sự thông thuộc địa bàn, am hiểu đời sống văn hóa, lối sinh hoạt trong nhân dân, Đoàn trưởng Lê Đức Tân có nhiều thuận lợi trong việc triển khai nhiệm vụ và đã góp phần cùng các lực lượng nhanh chóng ổn định tình hình an ninh chính trị, trật tự xã hội tỉnh nhà sau ngày giải phóng.

Cuối tháng 4-1975, Bộ Tư lệnh CANDVT đã ra quyết định thành lập Ban chỉ huy ANVT Phú Yên, đồng chí Lê Đức Tân được giao giữ chức Chỉ huy trưởng. Nhắc về những ngày đầu tổ chức lại lực lượng, ông Tân cho biết: "Ban chỉ huy vừa chăm lo củng cố tổ chức lực lượng, vừa triển khai thành lập ngay hệ thống các đồn Biên phòng trên tuyến biển để cùng các địa phương quản lý tình hình, đấu tranh, khống chế hoạt động của bọn tội phạm, truy quét bọn phản động, vượt biên, ngăn chặn xâm nhập bằng đường biển".

Thời điểm này, lợi dụng khó khăn của đất nước sau ngày giải phóng, một số tổ chức phản động, bọn tội phạm đã kích động nhân dân nhằm gây rối tình hình. Mặt khác, lợi dụng sự nhẹ dạ, lơi lỏng trong công tác quản lý cán bộ, chúng bỏ tiền, vàng ra mua chuộc, dụ dỗ cán bộ, chiến sĩ ta.

Do vậy, cùng với việc tăng cường chỉ đạo  lực lượng trinh sát, vận động quần chúng tích cực bám nắm tình hình, bám nắm địa bàn, Ban chỉ huy Biên phòng tỉnh còn chú trọng công tác quản lý, giáo dục chính trị tư tưởng, rèn luyện bản lĩnh cho cán bộ, chiến sĩ. "Phải tác động thường xuyên để anh em nâng cao cảnh giác, biết đấu tranh với bản thân vượt qua những cám dỗ nhất thời để giữ gìn phẩm giá của người chiến sĩ cách mạng, xứng đáng với niềm tin yêu mà nhân dân đã gửi gắm" - Ông Tân nói.

Đại tá Võ Xuân Sự, nguyên Chỉ huy trưởng BĐBP Phú Yên giai đoạn 1989- 1997 cho biết, năm 1990, Phú Yên tái lập tỉnh sau khi tách ra từ Phú Khánh. Từ Nha Trang, BĐBP Phú Yên tách về lập Sở Chỉ huy ở thị xã Tuy Hòa trong cảnh cơ sở vật chất, trang bị hết sức thiếu thốn. Có 4 trên 8 đơn vị phải ở nhờ nhà dân hoặc ở tạm nhà kho của hợp tác xã; biên chế tổ chức cũng như chất lượng, số lượng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ chưa hoàn chỉnh... Khó khăn là thế, nhưng với tinh thần tích cực phấn đấu tự khắc phục khó khăn, dần dần đơn vị cũng xây dựng được cơ ngơi ngày một khang trang.