Cục Cảnh sát đường thủy (Bộ Công an) phối hợp với Vùng Cảnh sát Biển 1 (Bộ Tư lệnh Cảnh sát Biển)  bắt giữ tàu hàng vận chuyển than lậu.

Vấn nạn "nóng" một thời

Mươi năm trước, vùng biển Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình… luôn được xem là địa bàn "nóng" về buôn lậu. Tại các khu vực này, buôn lậu trên biển thường được các chủ đầu nậu lớn tổ chức theo hai chiều, tức là cả chiều từ Việt Nam đi nước ngoài (chủ yếu là Trung Quốc) và ngược lại. Hàng lậu đi Trung Quốc chủ yếu là gỗ quý các loại, hàng nông sản, nguyên liệu phục vụ các ngành công nghiệp... Còn hàng "về" gồm vải, đồ điện tử dân dụng, kính xây dựng... Thủ đoạn phổ biến của bọn buôn lậu trên biển là ngụy trang tàu buôn lậu thành tàu cá, đến phao số không dùng phương tiện liên lạc báo cho các tàu nhỏ "cửu vạn" đã được thuê sẵn đến phân tán hàng trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, chiêu độc mà các ông trùm đặc biệt ưu tiên áp dụng vẫn là việc bố trí hệ thống "vệ tinh" để theo dõi, bám sát hoạt động của các lực lượng chức năng, thậm chí dùng mọi mánh khóe nhằm lôi kéo, mua chuộc cán bộ, chiến sỹ thực hiện nhiệm vụ chống buôn lậu.

Qua đấu tranh các chuyên án buôn lậu trên biển cho thấy, nhiều khi, tại địa bàn nơi lực lượng chống buôn lậu đứng chân có đến hàng chục "vệ tinh" túc trực ngày đêm để "bám" hoạt động xuất kích của các tàu tuần tra chống buôn lậu. Cùng với đó, các đầu nậu còn thuê một số tàu đánh cá ra biển vờ đánh cá, câu mực để cảnh giới khi thấy tàu chống buôn lậu của lực lượng Biên phòng, Hải quan... thì báo ngay cho "tàu mẹ" chở hàng lậu thay đổi đường hướng và địa điểm tập kết hàng. Nếu thấy an toàn thì chúng điện thoại cho chủ hàng thuê thuyền nhỏ "xuất kích" ra khơi "đánh cá" cặp mạn chở hàng lậu vào bờ. Trên thực tế, mỗi chuyến "ăn hàng" lậu có quy mô từ trên dưới 1 tỷ đến vài tỷ đồng trước đây không phải là hiếm và tiền lời bất chính mà các đầu nậu thu về cũng không nhỏ. Do vậy, các ông chủ sẵn sàng chi từ vài triệu đồng đến hàng chục triệu đồng cho mỗi "vệ tinh" hoạt động có hiệu quả trong một "thương vụ" thành công.

Cùng với hoạt động buôn lậu của các đầu nậu lớn, trên vùng biển Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình…, hiện tượng dân buôn lậu trên biển quy mô nhỏ, lẻ tham gia vào "phong trào" buôn lậu những năm trước đây cũng khá nhiều. Các đối tượng này phần lớn là ngư dân trên các tàu đánh cá xa bờ hoặc tàu cá cỡ nhỏ, vừa sản xuất trên biển, vừa tham gia "ăn hàng" lậu khi có điều kiện. Đặc điểm của loại đối tượng này là phương tiện buôn lậu rất dễ ngụy trang, hoạt động theo kiểu "du kích", không theo một "kế hoạch" hay quy luật cụ thể nào. Hơn nữa, do lượng hàng lậu ít, khi bị bắt, họ không bị khởi tố về hình sự, lại dễ cất giấu và che mắt các lực lượng chống buôn lậu trong quá trình vận chuyển. Vì vậy, các chủ đầu nậu lớn thường lợi dụng "đặt hàng", khi cập bờ, chúng sẵn sàng thu gom, bao tiêu hàng lậu. Thực tế cho thấy, các đối tượng buôn lậu thuộc dạng "du kích" gây rất nhiều khó khăn cho các lực lượng có nhiệm vụ chống buôn lậu.

Đã hết "sốt", nhưng…

Nhận thấy tình hình buôn lậu trên biển đang có diễn biến phức tạp, UBND các địa phương đã chỉ đạo cho Ban 127 tỉnh cùng các ngành chức năng tăng cường công tác chống buôn lậu, đặc biệt là buôn lậu trên biển, kiên quyết dẹp bằng được vấn nạn nguy hiểm này. Các "trận đánh mở màn" do lực lượng Hải quan, Biên phòng tập trung "cắt sốt" tại các điểm nóng đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Hàng ngàn vụ buôn lậu đã bị bắt giữ. Hàng trăm đầu nậu trong các đường dây buôn lậu lớn đã bị bắt giữ cùng với lượng hàng lậu trị giá hàng trăm tỷ đồng. Nhiều "chợ trời" trên biển đã được loại bỏ. Đến nay, hiện tượng "nhà nhà đi buôn lậu" trong ngư dân đã cơ bản chấm dứt. Tuy nhiên, ở thời điểm này, nếu so với cùng kỳ những năm trước, có thể nói, tình trạng buôn lậu đang có dấu hiệu gia tăng trở lại. Con số trên 100 vụ buôn lậu trên biển với các mặt hàng buôn lậu gồm khoáng sản, xăng dầu, hàng tiêu dùng bị cơ quan chức năng phát hiện, xử lý trong 3 tháng đầu năm 2014 đã nói lên điều đó. Cách đây 4 tháng, tại khu vực vùng biển Hòn Đũa, Quảng Ninh, Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan phối hợp với Cục Cảnh sát kinh tế, Bộ Công an đã kiểm tra và bắt giữ 3 tàu mang số hiệu HP 2608, HP 2909 và Trường Nguyên 18 đang có hành vi vận chuyển trái phép 6.500 tấn than cám. Qua kiểm tra, thuyền trưởng và các thuyền viên của 3 tàu HP 2608, HP 2909 và Trường Nguyên 18 đã không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc của số hàng hóa trên. Lực lượng chức năng đã lập biên bản vi phạm, ra quyết định tạm giữ toàn bộ tang vật, phương tiện vi phạm để điều tra, xử lí theo quy định của pháp luật.

Một tháng sau đó, tại vùng biển Thanh Hóa diễn ra hoạt động buôn lậu xăng dầu gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh kinh tế. Đối tượng chính điều hành đường dây này là Nguyễn Trường Sơn, chủ doanh nghiệp Hoàng Sơn, có trụ sở tại Thanh Hóa. Doanh nghiệp này trực tiếp mua xăng dầu lậu của những đối tượng người nước ngoài, sau khi đã thống nhất số lượng, chủng loại và giá, Sơn và vợ là Nguyễn Thanh Phương chuyển tiền và tổ chức giao, nhận hàng trên biển theo một tọa độ đã định trước. Từ những nguồn tin đã thu thập được, lúc 4 giờ, ngày 17-12-2013, tại Cửa Hới, Thanh Hóa, Tổng cục An ninh II đã huy động bố trí trinh sát bắt quả tang 2 tàu An Bình 126 và An Bình 01 cùng 10 thuyền viên đang thực hiện hành vi buôn lậu 1.640 tấn dầu. Làm việc với cơ quan điều tra, các đối tượng khai, mỗi tháng trung bình chúng mua và vận chuyển hai chuyến. Tàu hàng được neo đậu tại vùng biển giáp ranh giữa Nam Định và Thanh Hóa, từ đó, hàng được chuyển lên các tàu con đưa vào bờ. Sau đó được Phương hợp thức hóa chứng từ xuất bán cho các công ty để trốn thuế. Theo ước tính của cơ quan điều tra, trung bình một tháng Phương và đồng bọn đã nhập lậu vào thị trường nội địa 5.000-10.000 tấn xăng dầu. Mới đây nhất, ngày 8-3-2014, tại khu vực ngã ba sông Đào, Hải Phòng, tổ công tác của Vùng Cảnh sát Biển 1 cũng đã phát hiện khoảng 100m3 dầu DO đang được tàu Hải Thịnh 05, do ông Đỗ Văn Tiện, 57 tuổi, quê quán thị trấn Cát Hải, Hải Phòng làm Thuyền trưởng có dấu hiệu vi phạm pháp luật do không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Phương thức thủ đoạn của đối tượng này là thực hiện tạm nhập vào Hải Phòng rồi tái xuất sang Trung Quốc.

Cần các đối sách phù hợp

Những sự kiện nêu trên đã phần nào cho thấy phương thức, thủ đoạn tinh vi mà các đối tượng buôn lậu thường sử dụng để qua mặt các lực lượng chức năng hiện nay. Theo một lãnh đạo Bộ Tư lệnh Cảnh sát Biển, trong một thời gian dài, sở dĩ tình trạng buôn lậu trên biển lắng xuống là do các lực lượng chống buôn lậu đã xác định đúng và trúng mục tiêu đấu tranh, trấn áp một cách kiên quyết tội phạm buôn lậu trên biển cùng với các biện pháp thực hiện đúng đắn. Mấu chốt của sự thành công ban đầu bắt nguồn từ việc lực lượng chống buôn lậu đã thấy rõ muốn chống buôn lậu phải chống từ gốc rễ. Tức là làm sao phải xoá được "nghề" buôn lậu trong ngư dân trên địa bàn. Bên cạnh đó, phải chặt đứt, "đánh" dứt điểm các đường dây, ổ nhóm buôn lậu lớn…

Trong bối cảnh hiện nay, khi mà buôn lậu có xu thế núp bóng dưới hình thức tạm nhập, tái xuất hoặc thủ đoạn "quay vòng" các hóa đơn, chứng từ, sử dụng giấy tờ của lô hàng có giá trị thấp để "phù phép" cho các mặt hàng nhập lậu có giá trị kinh tế cao, để công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu trên biển đạt kết quả, các lực lượng chức năng cần các đối sách phù hợp với tình hình thực tế. Trong đó, cần xây dựng cơ chế hỗ trợ kinh phí mua sắm trang thiết bị, phương tiện điều tra, trinh sát… giúp lực lượng chức năng hoàn thành nhiệm vụ. Với việc thành lập Ban Chỉ đạo 389 thay thế Ban Chỉ đạo 127 Trung ương (các tỉnh, thành phố cũng thành lập ban chỉ đạo này) cùng quyết tâm và những giải pháp mới, hi vọng tình trạng buôn lậu nói chung, buôn lậu trên biển nói riêng sẽ từng bước được đẩy lùi.