Trong báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới mới nhất, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ghi nhận, Việt Nam đảo ngược xu hướng tăng trưởng yếu của châu Á, là nền kinh tế tăng trưởng cao nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong khi 1/3 nền kinh tế trên thế giới suy giảm. Lạm phát thấp (3,15%) cũng là một ngoại lệ trong quy luật chung của cả khu vực. Cùng chung nhận định, Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá, tăng trưởng GDP của Việt Nam đã bứt phá ngoạn mục từ 2,6% vào năm 2021 lên mức 8.02% trong năm 2022.

Điểm sáng của nền kinh tế toàn cầu

Câu chuyện phát triển thành công của Việt Nam càng đáng được tôn vinh trong bối cảnh kinh tế toàn cầu năm 2022 tiếp tục gặp nhiều khó khăn do tác động nghiêm trọng từ xung đột địa chính trị, thiên tai, dịch bệnh, các chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, khủng hoảng năng lượng, đặc biệt là nguy cơ suy thoái tại nhiều quốc gia.

Những điểm sáng nổi bật trong bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2022 được ghi nhận là: Kim ngạch xuất, nhập khẩu xác lập kỷ lục mới 732,5 tỷ USD, thặng dư thương mại trên 11 tỷ USD. Tổng vốn đăng ký cấp mới, điều chỉnh và góp vốn mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài đạt gần 30 tỷ USD, cao nhất 5 năm qua. Gần 200.000 doanh nghiệp thành lập mới và tái gia nhập thị trường, tăng tới 33,2% so với cùng kỳ năm 2021...

Những con số trên khẳng định niềm tin của nhà đầu tư đối với nền kinh tế của Việt Nam, góp phần nâng cao vị thế, vai trò, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm 30 nước, vùng lãnh thổ có trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa lớn nhất trên phạm vi toàn cầu, trở thành một trung tâm sản xuất hàng đầu trong khu vực.

Nhờ có nền tảng vững chắc, nền kinh tế Việt Nam đã thể hiện sức chống chịu đáng kể trong giai đoạn khủng hoảng do đại dịch Covid-19 và vòng xoáy lạm phát trên toàn cầu. Năm 2022, GDP bình quân đầu người Việt Nam đạt trên 3.869 USD/người, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm xuống còn 5,2%.

Lý giải về thành tựu kinh tế Việt Nam, các tổ chức quốc tế chỉ ra đó là kết quả tổng hòa của nhiều yếu tố gồm đầu tư cơ sở hạ tầng, môi trường thương mại, môi trường đầu tư, đặc biệt là chính sách nhanh nhạy sau khi kiểm soát được đại dịch.

Cả WB và IMF cho rằng, ngay nửa đầu năm 2022 đã thấy sự chuyển dịch lớn về kinh tế khi Chính phủ Việt Nam thực hiện chiến lược thích ứng linh hoạt, an toàn trong phòng, chống dịch Covid-19 và tỷ lệ tiêm vaccine vượt trội. Các chính sách tiền tệ linh hoạt, tăng trưởng tín dụng mạnh và chương trình phục hồi, phát triển kinh tế của Chính phủ đã mang lại sản lượng sản xuất cao, bán lẻ, xuất khẩu và du lịch tăng trưởng trên 2 con số. Chính chiến lược này đã giúp Việt Nam tăng khả năng cạnh tranh, trở thành điểm đến hấp dẫn với dòng vốn đầu tư nước ngoài, khi tình hình địa chính trị phức tạp và nhiều nước còn đóng cửa vì Covid-19.

Cụ thể, Việt Nam đã đầu tư khoảng 6% GDP vào cơ sở hạ tầng - một trong những mức đầu tư cao nhất trong khu vực ASEAN. Cùng với đó, Chính phủ có nhiều chính sách thân thiện, cởi mở thu hút nhà đầu tư phát triển kinh tế - xã hội. Điều này đã được thực hiện dễ dàng hơn khi Việt Nam tham gia tích cực vào thương mại toàn cầu với việc đẩy mạnh ký kết các hiệp định thương mại song phương với các nước trên thế giới.

Các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã tạo điều kiện để Việt Nam phát triển thành trung tâm sản xuất và mở rộng mạng lưới xuất khẩu. Điển hình như các FTA giữa EU và Việt Nam (EVFTA), ASEAN - Trung Quốc (ACFTA), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)... đã giúp thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam bất chấp đại dịch, trong đó, Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu đầu tiên từ trước đến nay cán mốc trên 100 tỷ USD/năm.

Tiếp tục ưu tiên giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô

Theo nhiều chuyên gia, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 6,5% cho năm 2023 là một con số khá cao trong bối cảnh kinh tế thế giới đang đối mặt với suy thoái, lạm phát cao. Tuy nhiên, mục tiêu trên hoàn toàn khả thi nhờ sự ổn định kinh tế vĩ mô và cơ cấu sản xuất. Nhiều tổ chức quốc tế tin tưởng GDP của Việt Nam sẽ tăng trưởng 6,7% trong năm 2023.

Cơ sở này dựa trên nền tảng nền kinh tế Việt Nam luôn duy trì tăng trưởng ổn định suốt thời kỳ đại dịch vừa qua. Ngoài thị trường nội địa quy mô tới 100 triệu dân, hàng hóa Việt Nam đã thâm nhập sâu các thị trường quốc tế, đảm bảo xuất khẩu ổn định khi chuỗi cung ứng đứt gãy ở nhiều nơi trên thế giới.

Với đặc điểm của nền kinh tế sản xuất nên Việt Nam ít chịu ảnh hưởng khi kinh tế thế giới suy thoái so với nền kinh tế dựa vào dịch vụ. Sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu là hàng tiêu dùng, không phải tư liệu sản xuất nên khi suy thoái vẫn tiêu thụ được, dù mức tiêu thụ có giảm.

Theo các chuyên gia, trước những thách thức của kinh tế thế giới, Việt Nam cần tiếp tục kiên định ổn định kinh tế vĩ mô trên cơ sở chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ linh hoạt để hỗ trợ tăng trưởng, tạo môi trường đầu tư kinh doanh an toàn, thu hút đầu tư, ổn định an sinh xã hội.

Hiện nay, dư địa chính sách tài khóa của Việt Nam khá tốt khi nợ công khá thấp, nhờ đó có thêm không gian nguồn lực để hỗ trợ nền kinh tế. Ngoài ra, năm 2023, tổng vốn đầu tư công dự kiến tăng gần 29%, xấp xỉ 800.000 tỷ đồng. Khi kinh tế suy giảm thì tăng đầu tư công chính là giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng. Vấn đề là làm sao đưa đầu tư công vào đúng lĩnh vực thúc đẩy tăng trưởng.

Chính phủ đã chỉ ra rào cản lớn nhất khiến kinh tế chưa bứt phá được là thiếu sự đột phá về tái cấu trúc nền kinh tế, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ cao. Nền sản xuất của chúng ta vẫn dừng lại ở phân khúc giá trị thấp nên tăng trưởng chưa hết tiềm năng, nhất là tăng năng suất lao động không đạt mục tiêu đề ra.

Trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế vừa qua, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn, nhưng đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp tranh thủ các chính sách hỗ trợ của Chính phủ để đổi mới về công nghệ, đổi mới về quy trình, từ đó bứt phá từ sản xuất phân khúc giá trị thấp sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.

Mặt khác, nền kinh tế Việt Nam có độ mở cao nên phần lớn những yếu tố tác động đến từ bên ngoài, chúng ta khó kiểm soát, mà phải lựa theo. Trong khi nhiều cơ chế quản lý, chính sách pháp luật chưa thực sự đồng bộ, còn chồng chéo, nên ảnh hưởng đến nhiều hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Vì vậy, các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô thời gian tới cần phải linh hoạt hơn, đồng thời phải cải cách thể chế đủ mạnh, nhất quán theo thị trường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Xử lý thành công các “nút thắt” trên sẽ tạo đà thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững, phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng, nhân dân ngày càng ấm no, hạnh phúc.

Thanh Thảo