Rơ Lan Ế (người đứng trước vành móng ngựa) và các đối tượng tham gia vụ vượt biên trái phép trước tòa.

Tình tiết tăng nặng...

Người dân xã Ia Pnôn còn nhớ rất rõ về Rơ Lan Ế, người đàn ông trung niên dân tộc thiểu số Jrai ở làng Chan, bởi một lẽ, năm 2006, ông ta đã bị Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai tuyên phạt 4 năm tù giam về tội "Tổ chức người khác trốn ra nước ngoài" theo Khoản 1, Điều 275 Bộ luật Hình sự. Đối với một xã biên giới có cuộc sống bình yên và phát triển như Ia Pnôn, được Nhà nước quan tâm đầu tư một cách toàn diện thì việc Rơ Lan Ế lôi kéo, tổ chức người khác vượt biên trái phép cần phải được xem xét thêm hành vi "gây mất ổn định an ninh chính trị, xâm phạm cuộc sống bình yên của người khác" để có mức án nặng hơn.

Trước hết, hãy nói đôi chút về hoàn cảnh gia đình của Rơ Lan Ế. Có lẽ ở làng Chan, xã Ia Pnôn hiện không nhiều hộ có kinh tế vững như gia đình người đàn ông 50 tuổi này. Ngoài số diện tích nương rẫy của gia đình Ế được Nhà nước bố trí đủ để làm giàu thì ngôi nhà kiên cố mới xây năm ngoái trị giá hơn 500 triệu đồng tọa lạc giữa mảnh vườn cà phê tươi tốt cũng đã là niềm mơ ước của nhiều người. Kinh tế khá giả, lại được thụ hưởng sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, từ việc xây dựng các công trình hạ tầng dân sinh cho đến chuyện ăn, chuyện học, chăm sóc y tế, bảo đảm đời sống văn hóa tinh thần... thử hỏi, Ế còn ước mong điều gì hơn thế? Ngay cả khi phạm tội, bị bắt, gia đình, người thân của Rơ Lan Ế vẫn nhận được sự quan tâm giúp đỡ bằng tất cả tấm lòng yêu thương của chính quyền địa phương, các ban, ngành, đoàn thể và Đồn BP Ia Pnôn. Vậy mà Ế vẫn ngu muội nuôi giấc mộng hão huyền về một cuộc sống giàu sang bên trời tây, hoặc cũng có thể người đàn ông này bị bọn phản động FULRO, Tin lành Đềga "nhồi nhét" trở thành con rối trong ván cờ chính trị hạng thấp. Tuy nhiên, dù lý do gì đi chăng nữa thì việc Rơ Lan Ế phạm tội lần thứ hai khi chưa xóa án tích rõ ràng phải có bản án thích đáng để răn đe giáo dục.

Có mặt từ rất sớm tại trụ sở UBND xã để chứng kiến phiên tòa xét xử Rơ Lan Ế, ông Rơ Lan Blin - già làng Chan tâm sự: "Thằng Ế bị bắt đi tù thì ở nhà vợ con nó phải vất vả là cái chắc. Thế nhưng, đây là lần thứ hai nó phạm tội, thời gian cách nhau chưa phải là dài, chứng tỏ Ế không ăn năn hối cải. Phải để cho pháp luật giáo dục thêm để sau này nó sống tốt hơn...". Cùng chung quan điểm với già làng Blin, anh Rơ Mah Hyim, Thôn trưởng làng Chan cho rằng, án trước 4 năm tù giam thì lần này phải cao hơn: "Nhận được thông báo của Đồn BP Ia Pnôn về việc đưa Rơ Lan Ế về xét xử tại xã, bà con nhân dân trong làng đều rất đồng tình, ủng hộ. Ai cũng nói pháp luật phải xử nghiêm minh vì Ế tái phạm. Tuy nhiên, từ đáy lòng mình vẫn mong muốn Tòa tuyên một mức án không nặng để Rơ Lan Ế sớm được trở về đoàn tụ với gia đình, người thân của mình", Trưởng thôn bộc bạch.

Hành vi "tổ chức người khác trốn ra nước ngoài" của Rơ Lan Ế là không cần phải bàn cãi. Quá trình điều tra của cơ quan chức năng và bản cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân huyện Đức Cơ cũng đã chứng minh rất rõ. Theo đó, ngày 17-10-2013, Rơ Lan Ế đã lợi dụng sự nhẹ dạ cả tin và ước mơ làm giàu không có thực ở nước ngoài của một bộ phận người dân trong làng nên đã có hành vi lôi kéo, rủ rê, thậm chí còn dùng những lời lẽ đe dọa để 9 đối tượng khác trong làng Chan cùng với y vượt biên trái phép sang Cam-pu-chia (CPC). Trên đường đi đã có 5 đối tượng quay trở về, số còn lại gồm Rơ Lan Ế, Rơ Lan Hyũ, Siu Théo, Rơ Lan Chốk và Ksor Luin tiếp tục trốn sang CPC. Đến ngày 23-10-2013, toán vượt biên đã bị Công an CPC bắt giữ, sau đó trao trả về cho Việt Nam qua Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh. Ngày 24-10-2013, Đồn trưởng Đồn BPCK Quốc tế Lệ Thanh đã quyết định khởi tố vụ án "Tổ chức người khác trốn ra nước ngoài" theo Điều 275 Bộ luật Hình sự và chuyển giao hồ sơ đối tượng cho cơ quan Công an tiếp tục điều tra, xử lý. Nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội của Rơ Lan Ế là do y có quen biết với một số phần tử lưu vong ở CPC và mong muốn đi ra nước ngoài để có cuộc sống sung sướng nên đã bất chấp những quy định của pháp luật và qui tắc xã hội để thực hiện hành vi phạm tội.

Nỗi đau của người thân Rơ Lan Ế được người dân chia sẻ.

Sự bao dung

Với hành vi tái phạm của Rơ Lan Ế, dư luận người dân trong vùng đều cho rằng, bản án dành cho y lần này rất có thể sẽ "kịch khung" là 7 năm tù giam, hoặc chí ít phải cao hơn mức án 4 năm tù trong phiên xử vào năm 2006. Nhận định này là hoàn toàn có cơ sở, bởi hơn ai hết, người dân làng Chan nói riêng, xã Ia Pnôn nói chung đều thấu hiểu những đặc ân mà chính quyền địa phương và các ban, ngành, đoàn thể dành cho Rơ Lan Ế, thế nhưng y vẫn chứng nào tật ấy. Hành vi phạm tội của Ế không chỉ làm ảnh hưởng đến an ninh biên giới, trật tự trị an thôn làng, mà còn tạo thêm gánh nặng cho chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng trên địa bàn, đi ngược lại ý nguyện của cộng đồng. Thế nhưng, sau ngày Ế bị bắt, gia đình, người thân và ngay cả bản thân Ế vẫn nhận được sự quan tâm của mọi người. Các lực lượng tại chỗ, đặc biệt là Hội Phụ nữ xã, Đoàn Thanh niên cùng với Đồn BP Ia Pnôn thường xuyên xuống tận nhà các đối tượng vượt biên để giúp đỡ, hỗ trợ người thân yên tâm lao động sản xuất. Thiếu tá Vũ Văn Hoằng (cán bộ tăng cường BĐBP), Phó Bí thư Đảng ủy phụ trách cơ sở xã Ia Pnôn cho chúng tôi biết: "Suốt gần 7 tháng, kể từ ngày Ế bị bắt, chúng tôi luôn gần gũi hết lòng giúp đỡ gia đình Ế, nhất là vấn đề chăm sóc sức khỏe, động viên tinh thần vợ con ông ta. Có thời điểm, anh chị em chúng tôi phải ăn ngủ tại làng và đồng hành với bà con trên nương rẫy để ổn định tâm lý và tình hình an ninh trật tự. Quản lý chặt chẽ địa bàn đâu chỉ bằng sự nghiêm minh của pháp luật mà cần có tình thương và trách nhiệm của mọi người...".

Sự bao dung, lòng vị tha của cộng đồng và pháp luật dành cho Rơ Lan Ế thể hiện rất rõ ở bản án 4 năm 6 tháng tù giam dành cho y. Kết thúc phiên tòa, Thẩm phán Nguyễn Thị Kim Thoa vẫn không khỏi day dứt khi trò chuyện với chúng tôi. Vị Chủ tọa chia sẻ: "Hội đồng xét xử đã trao đổi, phân tích, cân nhắc rất kỹ hành vi phạm tội của Rơ lan Ế. Rõ ràng cần phải có mức án nghiêm khắc để giáo dục, răn đe, bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật. Bị cáo đã có một tiền án với cùng một tội danh và đó là tình tiết tăng nặng. Tuy nhiên, xét thấy bị cáo có trình độ nhận thức thấp, thái độ khai báo thành khẩn nên Hội đồng xét xử tuyên một bản án vừa phải để cải tạo, giáo dục ông ta trở thành người tốt...".

Thay lời kết

Trước vành móng ngựa, Rơ Lan Ế đã tỏ ra ăn năn khi nói lời sau cùng: "Việc làm của mình là sai, vi phạm pháp luật. Mình mong bà con từ nay đừng bao giờ nghe lời tuyên truyền của kẻ xấu, vượt biên trái phép...". Nói đến đây, ông ta bật khóc. Những giọt nước mặt hối hận muộn màng của kẻ phạm tội khiến cho không ít người phải chạnh lòng. Bên lề phiên tòa, hai người phụ nữ (mẹ và vợ của Rơ Lan Ế) chỉ biết ngồi khóc. Nỗi đau của người thân là điều dễ hiểu ở mọi phiên tòa. Với Rơ Lan Ế, dẫu đã có thừa cơ hội tránh được nỗi đau ấy để làm tròn trách nhiệm bổn phận của người con, người chồng, người cha, nhưng ông ta đã tự "lấy dây trói mình", nhân lên nỗi đau cho người thân ruột thịt. Một mức án nghiêm khắc, những giọt nước mắt của kẻ phạm tội và người thân có lẽ sẽ là bài học cảnh tỉnh đối với những ai có tư tưởng muốn rời bỏ quê hương mình.