Ảnh: Internet

Ở Tây Nguyên, trước đây, đối với đồng bào dân tộc, nếu như bước vào tuổi 14, 15 mà không cà răng sẽ xem như là đứa con lạc loài. Lễ cà răng diễn ra rất đau đớn. Sau khi cúng Yàng, những người có uy tín trong làng sẽ lấy chính những hòn đá nhặt được dưới các dòng suối cà mạnh vào chiếc răng cửa của những người tham gia hành lễ. Khi nào những chiếc răng được cà mòn một nửa mới thôi. Sau khi cà răng xong, họ lấy nhựa một loại cây trong rừng rồi bôi lên từng chiếc răng bị cà. Cứ mỗi ngày sau bữa ăn bôi một lần, bôi liên tục hàng tháng thì hàm răng sẽ bóng và chắc. Chỗ nào đã bị cà mòn thì từ nay về sau không còn sưng tấy, đau nhức. Sau khoảnh khắc này, những người được cà răng chính thức trưởng thành.

Trong các sử thi cổ sơ của người M'nông, những "nàng kiều" có sắc đẹp khiến các chàng dũng sĩ đem lòng mê say như Kong, Binh, Jong... đều có nụ cười giòn như "tre nổ" và hàm răng "nhọn như gai mây". Theo quan niệm  của đồng bào, người nào không cà răng là xấu xí, bị người đời chê cười, con trai không lấy được vợ, con gái không lấy được chồng. Người M'nông cà, cắt bốn cặp răng cửa, chỉ còn lại chân răng, sát với nướu, hàm phía dưới vót thật nhọn. Việc cà, cắt răng bằng cách dùng đá mài cho răng ngắn dần hoặc dùng dao sắc xén từng miếng mỏng. Khi cà, cắt răng, chân răng bị động nên chảy máu nhiều, hai hàm răng bị sưng cả tuần lễ, không ăn được gì, chỉ húp cháo. Với người M'nông và một số tộc người khác, cà răng phải làm đúng vào tuổi đã trưởng thành, phải mọc đủ 32 cái răng và trễ nhất là ở tuổi 20 trước khi cưới vợ, gả chồng.

Cà răng là một cực hình rất đau đớn, khổ sở nhưng các chàng trai, cô gái miền sơn cước này vẫn tự nguyện xin được cà răng để hội nhập vào xã hội và cộng đồng, để được mọi người trong buôn làng công nhận là đẹp và đã trưởng thành. Già làng Y Bhiong Niê, người Ê Đê ở buôn A kõ Dhong, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, trên miệng cụ, dấu tích của tục cà răng vẫn còn hiện rõ, hàm răng của cụ chỉ còn lại những chân răng ngắn ngủn, như "bằng chứng" của một thời. Già làng Y Bhiong Niê cho biết: "Nếu tục căng tai diễn ra khi con gái mới lọt lòng vừa nhìn thấy ông mặt trời mấy bữa thì tục cà răng dành cho hết thảy mọi người khi đã gần đến tuổi trăng tròn, khoảng 14-15 tuổi. Lứa tuổi người đã lớn, trí óc đã biết khôn. Tục cà răng có từ khi nào tôi cũng không nhớ nữa, chỉ nhớ là cha mẹ, ông bà của tôi cũng đã làm như thế rồi".

Ông Y Biu Buôn Ama Tha, huyện Buôn Đôn nhớ lại: Lễ cà răng thường được diễn ra vào những đêm tối trời, khi ông mặt trời đã khuất hẳn dưới chân núi. Trước khi cà răng thầy mo khấn vái: "Ơ Yang muôn vàn kính yêu và ngài kỳ đẳng tối thượng, hãy về đây xem những chiếc răng kỳ lạ của buôn làng được cà. Cà để trưởng thành, cà để khẳng định những đứa con của núi rừng đã khôn lớn…". Người được cà răng nằm dài trên sàn, cạnh đó có một, hai người thạo việc này sẽ dùng dao, liềm hoặc rựa nhỏ với hòn đá mài rồi cà từng chiếc răng cửa hàm trên cho mòn dần đến sát lợi, máu ra lênh láng, đau tưởng chừng đứt ruột. Thường, có bốn hoặc sáu chiếc răng phải cà trong lễ tục này. Người nhà và bạn bè trong bản ngồi quanh động viên người được cà răng. Họ dùng bông gạo lau sạch máu cho người ấy và giúp việc súc miệng, rồi cầm máu bằng thứ nhựa đen được lấy từ một loại cây rừng. Đây là loại thuốc hiệu nghiệm dùng để sát trùng và làm chắc răng.

Cũng theo ông Y Biu kể lại, việc cà răng làm cho người ta đau đớn vô cùng, những ngày đầu chẳng thể ăn uống gì được do miệng sưng to. Thường thì phải sau một tuần kể từ lúc cà răng, sự đau đớn mới chấm dứt. Lúc này, người cà răng được tiến hành nhuộm răng bằng một thứ nhựa đặc biệt được chiết xuất từ một loại cây rừng chẳng mấy ai biết được.

Có thể nói, tục cà răng là một trong những nét văn hóa đặc trưng phản ánh nhân sinh quan và quan niệm về cái đẹp của một số tộc người ở Tây Nguyên. Nó đã từng tồn tại một thời gian dài trong lịch sử, nhưng ngày nay, với cuộc sống thời hiện đại do sự hội nhập và giao lưu văn hóa, kinh tế rộng rãi nên nhận thức và quan niệm của đồng bào cũng đã có nhiều thay đổi. Tục cà răng không còn tồn tại và phổ biến ở các tộc người vùng Tây Nguyên như trước đây mà chỉ thấy ở thế hệ người già từ 60-70 tuổi trở lên. Các chàng trai, cô gái Tây Nguyên ngày nay không còn phải khổ sở vì phải chịu những cực hình để "làm đẹp" theo quan niệm xưa.