Cuộc đối thoại an ninh lần này, còn gọi là đối thoại “2+2”, diễn ra tại thủ đô Xơ-un của Hàn Quốc, dưới sự chủ trì của Vụ trưởng Vụ Đông Bắc Á Bộ Ngoại giao Hàn Quốc Li Xang Đớc và Vụ trưởng Vụ châu Á-châu Đại Dương thuộc Bộ Ngoại giao Nhật Bản Giu-ni-chi I-ha-ra, với sự tham gia của nhiều quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng hai nước.

Nội dung đối thoại bao gồm vấn đề an ninh khu vực, chính sách và hợp tác quốc phòng. Hãng thông tấn Kyodo (Nhật Bản) dẫn các nguồn tin ngoại giao hai nước cho biết các quan chức cũng thảo luận chương trình tên lửa và hạt nhân của Triều Tiên cũng như việc xem xét lại các định hướng hợp tác quốc phòng Nhật - Mỹ đã được lên kế hoạch.

Nhật Bản và Hàn Quốc đã không tổ chức đối thoại an ninh cấp cao kể từ tháng 12/2009 do quan hệ song phương căng thẳng liên quan đến vấn đề tranh chấp quần đảo Đốc-đô do Xơ-un kiểm soát nhưng Tô-ki-ô cũng tuyên bố chủ quyền và gọi là Ta-kê-si-ma, cũng như các vấn đề lịch sử, trong đó có vấn đề phụ nữ Hàn Quốc bị ép mua vui cho binh sĩ Nhật Bản trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Việc nối lại đối thoại “2+2” được cho là tín hiệu tích cực thúc đẩy quá trình tan băng trong quan hệ ngoại giao Nhật-Hàn. Sự kiện được tổ chức vào thời điểm khá nhạy cảm khi khu vực chuẩn bị kỷ niệm 70 năm kết thúc Chiến tranh Thế giới thứ hai. Dù là đối tác của nhau và cùng đứng trong liên minh với Mỹ, song quan hệ song phương giữa Nhật Bản và Hàn Quốc thường xuyên rơi vào căng thẳng do những vấn đề lịch sử để lại từ cuộc chiến tranh thế giới thứ hai. Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sự hợp tác giữa hai nước, mà còn gây khó khăn cho việc duy trì liên minh bền chặt Mỹ - Nhật - Hàn, đặc biệt trong bối cảnh Oa-sinh-tơn đang đẩy mạnh chiến lược xoay trục an ninh sang châu Á - Thái Bình Dương.

Lâu nay, sự rạn nứt giữa Hàn Quốc và Nhật Bản luôn khiến Mỹ cảm thấy bất an. Oa-sinh-tơn muốn hai đồng minh chiến lược ở châu Á-Thái Bình Dương không chỉ hợp tác trong lĩnh vực quân sự mà cả chính trị. Trong chuyến thăm hai nước hồi đầu tháng, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ A-sơ-tôn Ca-tơ đã hối thúc Tô-ki-ô và Xơ-un tận dụng mọi cơ hội trong thế kỷ 21 để cải thiện quan hệ song phương. Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri trong chuyến công du 6 ngày tới châu Á cũng kêu gọi hai đồng minh khép lại quá khứ, hướng tới tương lai, nỗ lực cải thiện quan hệ vì sự ổn định trong khu vực cũng như để duy trì sức mạnh cho quan hệ ba bên Mỹ - Nhật - Hàn.

Tàu hải quân Hàn Quốc bắn tên lửa trong cuộc diễn tập tháng 6/2014 gần quần đảo tranh chấp Ta-kê-si-ma/Đốc-đô. Ảnh:Yonhap

Tuy nhiên, chuyên gia cấp cao của Viện Nghiên cứu Quốc tế thuộc Học viện MGIMO (Nga), tiến sĩ An-đrây I-va-nốp, cho rằng có 2 lý do khiến Nhật Bản và Hàn Quốc không thực sự bận tâm đến việc cải thiện quan hệ và thúc đẩy hợp tác chính trị-quốc phòng. Thứ nhất, quân đội Mỹ hiện có mặt ở cả Nhật Bản và Hàn Quốc, do đó nếu xảy ra xung đột trong khu vực, chẳng hạn như chiến sự trên bán đảo Triều Tiên, thì với sức mạnh của lực lượng quân sự Mỹ và Hàn Quốc, không nhất thiết cần Nhật Bản tham chiến (và cũng không chắc nước này muốn tham dự).

Còn nếu lập liên minh (với Mỹ) để chống Trung Quốc lại có quá nhiều rủi ro. Hiện Nhật Bản và Hàn Quốc đều là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc và đang đàm phán với nước này để thành lập một khu vực thương mại tự do ba bên Bắc Kinh – Xơ-un – Tô-ki-ô. Chưa kể Xơ-un và cả Tô-ki-ô không muốn “gây hấn” với Bắc Kinh bởi Trung Quốc có tác động lớn trong vấn đề hạt nhân của Triều Tiên.

Mối quan hệ của Xơ-un và Tô-ki-ô với Bắc Kinh cũng khác nhau, Hàn Quốc không có tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc, trong khi Nhật Bản và Trung Quốc những năm gần đây thường xuyên căng thẳng về vấn đề chủ quyền đối với quần đảo Xen-ca-cư hiện do Nhật Bản quản lý nhưng Trung Quốc đòi chủ quyền và gọi là Điếu Ngư. Chắc chắn Xơ-un sẽ không có lợi ích gì để ủng hộ Nhật Bản trong tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc.

Thứ hai, sự phát triển hợp tác an ninh song phương Nhật - Hàn bị cản trở bởi những khúc mắc lịch sử. Người Hàn Quốc chưa quên những nỗi đau mà binh lính Nhật gây ra cho họ trong giai đoạn Triều Tiên bị chiếm đóng 1910-1945. Vấn đề này từng là nguyên nhân khiến Nhật Bản và Hàn Quốc không thể ký thỏa thuận về trao đổi thông tin tình báo. Hiện hai bên chỉ chia sẻ thông tin tình báo qua Mỹ và vấn đề trao đổi chỉ giới hạn trong hoạt động hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên, theo quy định của Hiệp ước tình báo Mỹ-Nhật-Hàn (không mang tính ràng buộc về pháp lý) ký tháng 12 năm ngoái.