Đề cao luật lệ quốc tế trong giải quyết các thách thức an ninh khu vực

Điểm nổi bật tại Hội nghị an ninh cấp cao châu Á lần này là nhiều vấn đề thách thức an ninh đã được đưa ra thảo luận mà không né tránh, trong đó bao gồm vấn đề Biển Đông, an ninh biển, chương trình hạt nhân Triều Tiên hay chống khủng bố. 

Nếu như tại các lần đối thoại trước đây, các quốc gia chỉ đề cập những thách thức an ninh trong khu vực, thì tại diễn đàn lần này, các nước đã tập trung thảo luận và đưa ra những giải pháp mang tính đồng bộ hơn, đề cao hơn việc tôn trọng luật pháp quốc tế và trên hết là nhất trí chung tay, hợp tác để giải quyết các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống.  

Về quan điểm đối với an ninh khu vực, các nước lớn như Mỹ, Nhật Bản và Australia nhấn mạnh cách tiếp cận giải quyết các thách thức an ninh khu vực theo hướng tăng cường can dự ngoại giao, chính trị và thúc đẩy tôn trọng luật pháp quốc tế bởi đây chính là chìa khóa để đảm bảo an ninh và thịnh vượng của khu vực. Điều này cũng liên quan đến việc các nước ASEAN và Trung Quốc nhất trí về dự thảo khung của Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC).

Các bộ trưởng quốc phòng Mỹ, Nhật Bản cho rằng trật tự quốc tế phải được tôn trọng dựa trên quy tắc và luật lệ quốc tế, đảm bảo lợi ích bình đẳng của tất cả các nước, kể cả các nước nhỏ; và luật pháp quốc tế có thể thay đổi dựa trên tình hình thực tế, nhưng không thể phá bỏ hiện thực và việc làm xáo trộn trật tự quốc tế là một quyết định thiếu sáng suốt.

Trong nỗ lực giải quyết các xung đột và duy trì hòa bình, ổn định, không thể không nhắc tới vai trò của các nước lớn và đặc biệt là tầm quan trọng của hợp tác đa phương. Có thể thấy rõ thông điệp này qua bài phát biểu khai mạc của Thủ tướng Australia Malcolm Turnbull, trong đó khẳng định vai trò của Mỹ trong vấn đề can dự an ninh tại khu vực, đồng thời cũng thừa nhận sự trỗi dậy của Trung Quốc. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Australia cũng kêu gọi sự trỗi dậy đó phải có trách nhiệm. Và tất cả các quốc gia đều phải đề cao tính thượng tôn pháp luật và cần phải được bình đẳng và tự do trong khuôn khổ thượng tôn pháp luật của thế giới và khu vực.

Mỹ khẳng định chính sách tái cân bằng châu Á

Trong bài phát biểu trước các đại biểu và giới truyền thông tham dự Đối thoại Shangri-La 16, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis đã đưa ra một thông điệp rõ ràng: Mỹ sẽ không rời bỏ châu Á. Đây là tuyên bố hiếm hoi của một quan chức hàng đầu trong chính quyền của tân Tổng thống Donald Trump về cách tiếp cận riêng biệt đối với khu vực này trong khi sự phối hợp với Trung Quốc vẫn còn là một thách thức, đặc biệt trong vấn đề Triều Tiên và những tranh cãi về vấn đề Biển Đông.

Ông Mattis đã trình bày một chiến lược 3 điểm của chính quyền mới của Mỹ về khu vực này.

Thứ nhất, ông nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu của Mỹ vẫn là tăng cường quan hệ liên minh với các đồng minh ở khu vực gồm Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia, Philippines và Thái Lan, nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho 2 bên, trong khi kiềm chế kế hoạch của những nước muốn tấn công hoặc tìm cách áp đặt ý chí của họ lên các nước khác.

Thứ hai, Mỹ có kế hoạch tăng cường sức mạnh cho các quốc gia khác ở châu Á để họ có thể duy trì hòa bình và an ninh quốc gia. Ông Mattis đánh giá nhiều nước trong khu vực là các đối tác quân sự quan trọng tiềm năng, đồng thời bày tỏ sự lạc quan về tương lai của ASEAN. Cuối cùng, ông tuyên bố các kế hoạch nhằm thúc đẩy năng lực quân sự của Mỹ ở châu Á - Thái Bình Dương, cho rằng sức mạnh quân sự là nền tảng cho ngoại giao.

Một nội dung khác đáng quan tâm trong bài phát biểu của ông Mattis là việc ông cảnh báo Washington không chấp nhận hành động quân sự hóa và triển khai vũ khí của Trung Quốc tại các thực thể chiếm đóng phi pháp ở Biển Đông. Bộ trưởng Mattis khẳng định Mỹ “không thể và sẽ không chấp nhận những thay đổi mang tính đơn phương và ép buộc đối với nguyên trạng” làm ảnh hưởng tới tự do hàng hải, hàng không ở Biển Đông cũng như phá vỡ trật tự luật pháp quốc tế.

Bên lề Đối thoại, Bộ trưởng Mattis đã có cuộc gặp với đại diện các nước ASEAN để bàn về những vấn đề an ninh khu vực hiện nay. Trung tướng Nguyễn Đức Hải, Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng (Bộ Quốc phòng), Trưởng đoàn Việt Nam tại Đối thoại Shangri-La, cho biết cuộc gặp đã có được sự đồng thuận cao về các vấn đề an ninh khu vực. ASEAN đánh giá cao trò của Mỹ ở khu vực, đồng thời mong muốn Mỹ sẽ có nhiều giải pháp, trách nhiệm lớn hơn đối với ASEAN để góp phần xây dựng một khu vực hòa bình, ổn định và phát triển. Đánh giá về cuộc gặp này, giới phân tích nhận định Mỹ đã cho thấy chính sách đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương sẽ có sự kế tục chính sách của chính quyền tiền nhiệm Barack Obama.

Trung Nguyên