Đặc sắc Tết cổ truyền Bun Pi May

Đã nhiều lần sang thăm và làm việc trên đất nước Triệu voi, nhưng đây là lần đầu tiên tôi được tháp tùng Trung tướng Võ Trọng Việt, Tư lệnh BĐBP (nay là Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng) đi công tác vào đúng dịp Tết cổ truyền Bun Pi May của người Lào. Tuy đã được dự nhiều lễ hội, nhưng trong lòng tôi vẫn trào dâng một cảm xúc dạt dào khó tả, bởi được trải nghiệm những điều thú vị nhất trong đời làm phóng viên của mình.

Thấy tôi háo hức chứng kiến những trò vui trong buổi lễ, Trung tá Chăn Ty, một cán bộ của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Sê Kông (từng nhiều năm học tập ở Việt Nam) liền giới thiệu về Tết cổ truyền của mình. Bằng giọng nói tiếng Việt lơ lớ, anh giải thích: Cũng giống như ở Việt Nam, Tết cổ truyền Bun Pi May của các bộ tộc Lào (lễ hội năm mới) hay lễ hội Hốt Nậm (té nước), là dịp để bà con cầu mong cho mưa thuận gió hòa, cuộc sống hạnh phúc, ấm no.

Theo truyền thống và nghi thức cổ truyền, cứ vào ngày 14-4 hằng năm là ngày mở hội Bun Pi May, làm phúc trong năm mới. Trong những ngày Tết, nhân dân các bộ tộc Lào từ những bản làng xa xôi, đến phố thị đông người đều đổ về các chùa, mang theo âu bạc đựng đầy nước ướp hoa thơm để tắm mát cho tượng Phật. Người ta té nước cho nhau thay cho lời chúc năm mới tốt lành, bình an và gặp nhiều may mắn. Người người cầu mong năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ, đất nước thanh bình, thịnh vượng.

Trong lễ hội này, người dân Lào và cả khách du lịch nước ngoài, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo đều cùng hưởng niềm vui, niềm hạnh phúc của một ngày hội thực thụ. Người được té nước nhiều, áo quần ướt đẫm, càng sung sướng vì tin rằng mình sẽ gặp nhiều may mắn trong năm, đồng thời đó cũng là sự minh chứng mình được nhiều người yêu mến.

Ngày đầu năm, ngoài tục vẩy nước, té nước còn diễn ra nhiều trò chơi dân gian gắn với sông nước, trong đó nhộn nhịp nhất là các cuộc đua thuyền. Hầu như tỉnh nào ở đất nước Triệu voi cũng mở hội đua thuyền trong năm mới. Mỗi vùng đều có các loại thuyền đua khác nhau, trang trí rực rỡ và độc đáo. Nhiều nhất là thuyền rồng, có thuyền độc mộc khoét từ một thân cổ thụ quý được khai thác từ trong rừng già, có thuyền sơn son thếp vàng và khảm xà cừ những hoa văn lạ mắt. Nhiều gia đình trong những ngày này lại ra sông thả cá. Ngày hội thả cá trên sông cũng tấp nập không kém các trò vui chơi khác. Dân Lào coi việc phóng sinh cá trong ngày Tết, để ước vọng quê hương mình trù phú, trên cánh đồng lúa thơm, dưới sông nước đầy cá tôm.

Nhưng có một lễ hội được đông đảo người Lào tham gia trong ngày Tết cổ truyền Bun Pi May là lễ hội rước nữ Chúa Xuân. Lễ hội này có từ thời xa xưa. Nữ Chúa Xuân, chính là nàng Xẳng Khản - một trong 7 người con gái của Thần 4 mặt, một vị thần có công đem những điều tốt lành cho dân Lào. Theo đó, mỗi năm trước ngày diễn ra lễ hội, người ta thi hoa hậu để tuyển 7 cô gái đẹp người, đẹp nết, làm ăn chăm chỉ và giỏi giang trong cuộc sống. Ðến giờ hoàng đạo, đoàn rước nữ Chúa Xuân thật tưng bừng. Cô gái đóng Chúa Xuân một tay cầm gươm, tay kia cầm vòng lửa cùng 6 người em gái xiêm y rực rỡ ngồi trên xe mui trần trang hoàng lộng lẫy.

Vun đắp tình hữu nghị đặc biệt

Trong chuyến công tác đặc biệt này, ngoài việc may mắn được tham dự Tết cổ truyền Bun Pi May, chúng tôi còn vinh dự được tham gia lễ "Buộc chỉ cổ tay", một nghi lễ cổ truyền độc đáo của nhân dân các bộ tộc Lào.

Trong lễ "Buộc chỉ cổ tay", tôi tình cờ gặp lại ông Thon Chăn Nháp Đa Hương là người đầu tiên của bản Đăk Tà Oọc Nọi, huyện Đắc Chưng, tỉnh Sê Kông được sang Hà Nội (Việt Nam) để nhận Huân chương Hồ Chí Minh. Sau khi thực hiện nghi lễ buộc chỉ cho tôi, ông xúc động nhớ lại kỷ niệm khó quên của đời mình: "Ngày 17-8-2013, tôi được đến Hà Nội cùng 50 người khác, vinh dự nhận Huân chương Hồ Chí Minh. Tôi rất xúc động, tự hào vì là người đầu tiên và duy nhất của bản Đắc Tà Oọc Nọi được nhận huân chương cao quý này của Nhà nước Việt Nam".

Cùng thời điểm ông được tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, một niềm vui lớn khác đã đến với dân làng, khi bản Đắc Tà Oọc Nọi lần đầu có điện thắp sáng do tỉnh Quảng Nam hỗ trợ kéo từ Việt Nam sang. BĐBP Quảng Nam còn giúp bản Đắc Tà Oọc Nọi có nước sạch sử dụng và hướng dẫn cho bà con cách trồng lúa nước, cà phê để phát triển kinh tế... Ông Thon Chăn Nháp Đa Hương còn được mời sang tận tỉnh Gia Lai (Việt Nam) để học cách trồng cà phê, sắn, chăn nuôi heo, bò để về hướng dẫn lại cho bà con trong bản phát triển kinh tế, vươn lên thoát nghèo...

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam và huyện Đắc Chưng, tỉnh Sê Kông có chung 72km đường biên giới, với 30 cột mốc. Hai địa phương có khá nhiều nét tương đồng về địa lý, dân tộc và bản sắc văn hóa. Đắc Chưng là huyện nằm ở vùng đất hẻo lánh phía Đông Bắc tỉnh Sê Kông. Vùng đất này được xem là một trong những địa phương kém phát triển nhất của nước bạn. Cơ sở hạ tầng nghèo nàn, dân cư thưa thớt, tỷ lệ hộ nghèo rất cao, sinh kế chủ yếu là nông nghiệp du canh.

Người dân Đắc Chưng sinh sống rải rác ở vùng biên thường xuyên phải đối mặt với thiên tai, dịch bệnh, thiếu đói triền miên. Với tình cảm hữu nghị đặc biệt, từ nhiều năm nay, Bộ Chỉ huy BĐBP Quảng Nam và UBND huyện Nam Giang đã có nhiều sự hỗ trợ, giúp đỡ thiết thực, không chỉ trong công tác khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cho nhân dân Lào, mà còn hỗ trợ nhiều mặt trong đời sống của bà con nơi đây.

Còn nhớ, khoảng 5 năm về trước, trong điều kiện thời tiết không thuận lợi, BĐBP Quảng Nam đã không quản mưa to gió lớn, đứng ra làm cầu cho bà con người Lào qua dự lễ kết nghĩa bản - bản hai bên biên giới tỉnh Quảng Nam - Sê Kông. Có tổng cộng 8 cặp bản làng nằm dọc biên giới hai nước Việt Nam - Lào ở địa phận tỉnh Quảng Nam - Sê Kông đã kết nghĩa với nhau. Bản Đắc Tà Oọc Nọi chỉ là một trong 8 bản của Đắc Chưng kết nghĩa với 8 bản giáp biên của Nam Giang từ gần 5 năm nay.

Từ chủ trương "Giúp bạn là giúp mình", hoạt động kết nghĩa bản - bản hai bên biên giới được tiến hành khá đồng bộ và mang lại hiệu quả cao. Theo đó, hằng năm, huyện Nam Giang đã tổ chức nhiều hoạt động hỗ trợ, thăm hỏi, tặng quà nhân dân Đắc Chưng. Đặc biệt, từ năm 2013 đến nay, mỗi năm huyện Nam Giang đều đặn trích kinh phí 200 triệu đồng, mua bò tặng bà con 8 cụm bản của huyện Đắc Chưng.

Việc làm này cùng với nhiều chương trình hỗ trợ thường xuyên khác, đã góp phần rất lớn giúp bạn đẩy nhanh phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo. Ông ALăng Mai, Chủ tịch UBND huyện Nam Giang cho biết: Tuy còn gặp nhiều khó khăn nhưng hằng năm, cán bộ và nhân dân huyện Nam Giang vẫn dành một phần kinh phí để hỗ trợ, chia sẻ những khó khăn với bà con các bộ tộc Lào để giúp họ phát triển kinh tế, nâng cao về đời sống vật chất và tinh thần.

Được biết, tỉnh Quảng Nam được đánh giá là một trong những địa phương hoàn thành sớm nhất công tác tăng dày, tôn tạo  hệ thống mốc quốc giới, với 60 cột mốc đã hoàn thành trên chiều dài hơn 142km đường biên giới với tỉnh Sê Kông. Trong thành tích chung đó, ngoài sự nỗ lực, cố gắng vượt qua khó khăn, gian khổ của các chiến sĩ Biên phòng, phải nói đến tinh thần hy sinh, sự sẻ chia của đồng bào các dân tộc sinh sống ở hai bên biên giới Việt Nam - Lào.

Trần Hoàng Anh