Lễ hội đua bò truyền thống của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi.

"Vui nhất là được giới thiệu văn hóa dân tộc mình..."

Chị Néang Châng, người chuyên làm bánh cà tum, một loại đặc sản truyền thống của dân tộc Khmer ở xã Ô Lâm (huyện Tri Tôn) để phục vụ khách, mở đầu câu chuyện với chúng tôi về hành trình đi tìm hướng xóa đói, giảm nghèo cho mình như vậy. Néang Châng cho biết, trước đây, cũng như phần lớn các hộ đồng bào dân tộc Khmer ở xã biên giới Ô Lâm, gia đình chị sống chủ yếu bằng nghề trồng trọt, chăn nuôi, phải chạy ăn từng bữa, ba đứa con không được đi học.

Từ ngày được tham gia các chương trình, dự án du lịch của Trung tâm du lịch nông dân thuộc Hội Nông dân tỉnh An Giang (do Agriterra - Tổ chức nông dân Hà Lan tài trợ), vợ chồng chị có cơ hội hành nghề làm bánh đặc sản của dân tộc Khmer, thỉnh thoảng lại được đón khách du lịch về nhà ăn, ở, sinh hoạt cùng gia đình.

"Chi phí cho mỗi khách khoảng 60-90 ngàn đồng/ngày. Tính cả thu nhập từ làm bánh cà tum và phục vụ khách đến ở trong gia đình (homestay), mỗi tháng gia đình mình có thêm 5-6 triệu đồng. Thu nhập từ du lịch là quan trọng, nhưng vui nhất là mình được giới thiệu văn hóa dân tộc mình với du khách..." - Chị Néang Châng chia sẻ.

Cũng như chị Néang Châng, anh Chau Sóc San, chủ một hộ dân tộc Khmer ở Ô Lâm là một người đầu tiên trong xã làm du lịch tại gia bằng cách "hút" khách về "ba cùng" với gia đình thông qua sản phẩm cốm dẹt. Trao đổi với chúng tôi, anh San cho biết, vùng đất Ô Lâm đất tự nhiên rộng, nhưng chủ yếu là núi cao, rừng nguyên sinh.

Trước đây, bà con chỉ biết cấy lúa, chăn nuôi theo kiểu thả rông nên quanh năm nghèo khó. "Làm sao để thoát nghèo đây? Người Khmer có bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo, có nhiều món ăn ngon, phong cảnh vùng Bảy Núi thì "miễn chê", sao không làm du lịch để có thu nhập cao hơn? Câu hỏi đó cứ vang trong đầu trong tôi..." - Anh Chau Sóc San nhớ lại.

Vừa may, đúng lúc anh San định vay tiền ngân hàng, chuẩn bị cho ý tưởng "đổi mới" của mình thì được xã chọn tham gia dự án du lịch với "nhiệm vụ" duy trì lò cốm dẹt đặc sản để giới thiệu và cung cấp cho du khách. Mừng như bắt được vàng, vợ chồng anh bắt tay vào việc phục hồi nghề làm cốm dẹt truyền thống của gia đình theo các tiêu chí của dự án như phải đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, phù hợp với khẩu vị của khách du lịch nhưng vẫn giữ được hương vị đặc trưng.

"Tiếng lành đồn xa, khách du lịch, nhất là người nước ngoài đến vùng Bảy Núi đều đến nhà tui để thưởng thức và mua cốm về làm quà. Nhờ làm du lịch, vợ chồng tui ngày càng có thu nhập cao..." - Anh Chau Sóc San khoe.

Nồng hậu và hào hoa

Các loại hình du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm, du lịch văn hóa hiện khá phổ biến ở vùng Bảy Núi. Tại nhiều phum, sóc Khmer thuộc hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên, còn khá nhiều hộ dân tộc Khmer làm ruộng theo lối truyền thống và đây chính là điều hấp dẫn đối với du khách. Tham gia vào một tour homestay, buổi sáng, khách được đưa ra đồng ruộng để cắt gặt, gánh lúa... cùng nông dân.

Sau khi nghỉ trưa, khách được đưa vào các đìa ao để tát đìa bắt cá. Với khách du lịch đến từ thành phố, nhất là đối với người nước ngoài, sự trải nghiệm này rất thú vị vì họ có thể tự tay bắt được cá tôm, thu hoạch lúa - những việc làm rất xa vời đối với cuộc sống thường nhật của họ. "Kiểu du lịch tại nhà dân này có rất nhiều điều thú vị vì khách thực sự được hòa nhập vào đời sống thật của người nông dân. Để giới thiệu cho du khách nước ngoài hiểu tập quán lao động, sản xuất cùng bản sắc dân tộc mình, chúng tôi phải học tiếng Anh từ con cháu, từ các lớp tập huấn..." - Ông Chau Kha, chủ một hộ dân tộc Khmer ở thị trấn Tịnh Biên tâm sự.

Ông Kha cho biết, từ xa xưa, đa số bà con vùng Bảy Núi gồm hai huyện Tịnh Biên và Tri Tôn sống bằng nghề nông, lâm kết hợp và thường xuyên chở nông sản thực phẩm, gia súc, củi ra chợ mua bán, trao đổi mà phương tiện phổ biến nhất vẫn là xe bò và xe ngựa. Bây giờ, thời hiện đại, những phương tiện thô sơ này không còn nhiều, nhưng kể từ khi các loại hình dịch vụ du lịch phát triển ở địa phương, không kể những ngày lễ, Tết và hội hè, du khách đến Bảy Núi đều say mê ngắm nhìn những chiếc xe ngựa thô sơ, nhưng vô cùng quyến rũ đó và mong muốn được đi một lần cho biết.

Xe ngựa là phương tiện di chuyển rất hấp dẫn du khách.

Không chỉ có xe ngựa và nếp sinh hoạt truyền thống, khách du lịch đến vùng Bảy Núi còn được thưởng thức phong vị ẩm thực đặc trưng của người Khmer. Vốn là cư dân nông nghiệp, lương thực chủ yếu của người Khmer từ xưa tới nay vẫn là gạo và nếp. Từ gạo, nếp, người Khmer chế biến thành cháo, xôi và có thể xay thành bột để làm tới 20 loại bánh truyền thống, mỗi loại đều gắn với một truyền thuyết về nguồn gốc xuất xứ. Thức ăn hàng ngày của người Khmer chủ yếu là nguồn động vật và thực vật dễ kiếm trong vùng nơi mình cư trú hoặc do mình nuôi trồng như tôm, tép, cá, thịt gà, vịt, heo, đậu, dưa, bí, bầu, cà, mướp...

Với nguồn thực phẩm và gia vị đó, qua chế biến các món truyền thống như nấu, nướng, xào, luộc, hấp, rang…, người Khmer đã tạo ra nhiều món ăn có mùi vị độc đáo và riêng biệt. Từ khi "dấn thân" vào việc làm du lịch, đồng bào ở vùng Bảy Núi đã nhanh nhạy nắm bắt nhu cầu của du khách. Đến "ba cùng" với một hộ dân người Khmer ở vùng Bảy Núi, du khách không chỉ được thưởng thức những món ăn thơm ngon, lạ miệng đặc trưng, mà còn được chiêm nghiệm về triết lý nhân sinh trong quan niệm về cuộc sống của đồng bào.

"Gia đình tôi vừa được trải nghiệm phong cách ẩm thực của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi, cảm thấy họ rất tài hoa trong việc chế biến thức ăn. Chúng tôi rất thích thú trước khi ăn được nghe về nguyên liệu, cách chế biến ra món ăn và cả "truyền thuyết" văn hóa trong từng món ăn..." - Bà Julien Madelein, một du khách đến từ nước Pháp bày tỏ - "Một bữa cơm bình dị, nhưng mỗi thành viên trong gia đình chúng tôi đều cảm nhận được không khí ấm cúng cùng tấm lòng rộng mở của người Khmer giản dị, nồng hậu và hào hoa...".