Khách du lịch thăm làng chài trên vịnh Hạ Long.

Kỳ nghỉ lễ 5 ngày khởi động cho mùa du lịch hè đã hút một lượng khách kỷ lục tới Hạ Long. Hàng vạn người đã tham dự lễ hội đường phố Carnaval Hạ Long quyến rũ đầy màu sắc. Đây là hoạt động thường niên của ngành du lịch chào mùa hè ở biển bắt đầu, quảng bá và gây sự chú ý. Và khi những tranh cãi về việc tổ chức lễ hội thường niên này quá tốn kém và không đạt tầm quy mô, sự nổi bật như mong muốn còn chưa lắng xuống thì người Hạ Long đã phải bắt tay ngay vào phục vụ một lượng khách đông đảo phủ kín các điểm du lịch lưu trú.

Điểm nhấn của du lịch biển Quảng Ninh năm nay là điểm đến Cô Tô bước vào mùa du lịch có điện lưới đầu tiên. Trong 5 ngày nghỉ, lượng khách du lịch đặt chân đến Cô Tô khoảng 7 ngàn người. Con số này gấp đôi dân số của hòn đảo tiền tiêu xa đất liền, nơi cư ngụ chủ yếu dân chài lưới và dịch vụ nghề cá. Cô Tô xác lập kỷ lục này từ khi hòn đảo có điện và hứa hẹn mùa hè này sẽ là mùa bội thu của Cô Tô, khi môi trường du lịch ở đây chưa bị những mánh khóe kinh doanh tận thu thường thấy nhấn chìm. Nỗ lực bảo toàn môi trường trong lành và xây dựng ý thức, cung cách phục vụ văn minh của người làm dịch vụ du lịch ở đây đầu tiên thuộc về chính quyền huyện đảo Cô Tô với hàng loạt những động thái chuẩn bị trước đó.

Đa số khách du lịch tới Cô Tô phải lưu trú tại nhà dân và sử dụng dịch vụ Homestay còn khá mới mẻ ở đây. Việc bung ra làm du lịch tại Cô Tô giống như con dao hai lưỡi, khi mà người dân làm du lịch không chuyên nghiệp và mức tăng trưởng du lịch tại hòn đảo này tăng vọt trong một thời gian ngắn. Nhưng ngành du lịch Quảng Ninh có thể hy vọng vào tương lai rộng mở của du lịch tuyến đảo gần bờ chính vì việc khai thác du lịch biển ở đây đã bộc lộ điểm yếu, điểm mạnh, thành công và thất bại, kinh nghiệm và bài học sống còn trong suốt những năm qua. Lượng người làm du lịch biết nhìn xa trông rộng bắt đầu có ý thức xây dựng môi trường du lịch tại chỗ hấp dẫn, thân thiện hơn. 

Khác xa với việc khai thác sự trong lành mới mẻ của các tuyến đảo như Cô Tô, Thanh Lân, Quan Lạn, Ngọc Vừng, tuyến tham quan vùng vịnh Hạ Long bắt đầu bước vào một thời kỳ có chọn lọc và từng bước chuyên nghiệp. Các hang động và tuyến tham quan trên vùng vịnh không còn mới lạ đối với du khách nội địa. Du lịch Hạ Long tập trung dần vào nhóm du khách thích du lịch mạo hiểm, khám phá và trải nghiệm. Mặt khác, nguồn du khách ổn định nhất là nhóm khách nước ngoài giàu có, sẵn sàng chi tiền cho những dịch vụ xa xỉ như nghỉ đêm trên vịnh, bơi thuyền cá nhân, tắm và nghỉ dưỡng ở các khu vực biển riêng có đầu tư. Bất cứ điểm du lịch nào cũng buộc phải hướng đến sự sang trọng, đẳng cấp và đã hết thời du lịch Quảng Ninh tự ngộ nhận với những con số người đến khổng lồ mỗi mùa hè, để rồi sau đó mới bật ngửa vì dịch vụ du lịch và lưu trú bằng không. "Số khách du lịch cơm nắm muối vừng đến ngó biển Hạ Long trong ngày rồi ra về không phải là ít" - một cán bộ Ban Quản lý Vịnh Hạ Long từng ngao ngán nói.

Xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn nên Quảng Ninh đầu tư cho cơ sở hạ tầng khá mạnh tay trong vài năm trở lại đây. Hàng ngàn tỉ đồng ngân sách đã đổ vào đường sá, bến cảng, bảo tàng, các khu vui chơi ven biển. Việc hoàn thiện hạ tầng điện, đường, hệ thống cấp nước là rất đáng kể, trong đó có khoản đầu tư hơn ngàn tỉ cho việc cung cấp nước sạch và điện trên đảo Cô Tô. Cùng với đó, nguồn xã hội hóa chi ra cũng không ít. Ngay cả việc tổ chức lễ hội đường phố Carnaval cũng lấy từ nguồn xã hội hóa. Cho đến lễ hội năm nay thì đã có một số doanh nghiệp lên tiếng về khoản đầu tư quá lớn này và kiến nghị vài năm Quảng Ninh mới nên tổ chức một lần lễ hội, khi mà các doanh nghiệp có dấu hiệu đuối sức trong cuộc đua đầu tư quảng bá hình ảnh du lịch, trong khi số kinh phí này có thể tập trung đổ vào xây dựng tiềm lực con người, một phần rất thiếu và rất yếu của du lịch Quảng Ninh.

Tỉnh Quảng Ninh hiện có khoảng 1.000 doanh nghiệp và tổ chức kinh doanh du lịch, dịch vụ với 863 cơ sở lưu trú và gần 13.000 phòng nghỉ. Cơ bản, hệ thống phòng nghỉ đáp ứng được nhu cầu của khách du lịch. Có thể thấy, số đầu tư cơ sở lưu trú từ 3 đến 5 sao nhiều hơn, chất lượng phục vụ tốt hơn, vì thế, du lịch Quảng Ninh có cơ hội chuyển từ lượng sang chất. Một số dự án xây dựng casino, sân golf, khu giải trí cao cấp đang gấp rút hoàn thiện nhằm thúc đẩy nhanh quá trình chuyên nghiệp hóa dịch vụ du lịch. Quảng Ninh đã hoàn toàn thoát khỏi kiểu làm du lịch ăn xổi ở thì, chụp giật và manh mún của những năm trước đây. Một trong những việc làm mang tính thay đổi cục diện và can thiệp vào văn hóa bản địa là dự án đưa dần những cụm dân cư thủy cư sinh sống trên vịnh Hạ Long lên bờ, chỉ để lại những cụm dịch vụ tối thiểu để phục vụ du lịch. Đây là làng chài trên biển sinh sống lâu đời và chứa trong nó văn hóa Hạ Long nổi tiếng thu hút khách nước ngoài. Tuy nhiên, gần đây, những làng chài phình rộng, gây ô nhiễm môi trường và cực kỳ nguy hiểm mỗi khi có gió lốc. Việc đưa cộng đồng thủy cư này lên bờ đã từng thất bại vì nhiều lý do, trong đó có lý do làm thay đổi thói quen sống của một bộ phận dân cư quen sóng nước và gắn với kế sinh nhai trên biển. Để hoàn toàn tạo ra một môi trường du lịch trong lành và chuyên nghiệp, cần hết sức thận trọng với những quyết sách liên quan đến tập quán của các khu dân cư và văn hóa lâu đời của họ.

Tại làng chài Cửa Vạn, chúng tôi tiếp cận với nhóm phụ nữ trong một hợp tác xã mới ra đời nhằm gom lại những gia đình trong làng làm nhiệm vụ đưa khách tham quan bằng thuyền chèo tay có thu phí. Đa số họ rất hài lòng với việc đang làm, gắn với nơi mình sinh sống và có thu nhập. Cảnh quan tại đây khá trật tự, sạch sẽ và tĩnh lặng, an toàn. Đây là một gợi ý cho việc ra đời các mô hình tự quản làm du lịch mà người dân trực tiếp được thụ hưởng, vừa hấp dẫn đối với khách du lịch mà địa phương tận dụng được nguồn lao động tại chỗ. Bản thân họ là nét hấp dẫn của du lịch Hạ Long.