Thế giới quan ngại hành động của Trung Quốc

Trong phiên điều trần tại Ủy ban Quân lực Thượng viện Mỹ, các nghị sĩ hàng đầu như Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Giôn Mắc Kên, Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Giắc Rít đồng loạt chỉ trích cách hành xử của Trung Quốc ở Biển Đông và cho rằng, Bắc Kinh không hề có ý định đóng vai trò là "một bên có trách nhiệm" tại châu Á-Thái Bình Dương. Thượng nghị sĩ Giôn Mắc Kên nhấn mạnh, Bắc Kinh bất chấp lời kêu gọi của Chính phủ Mỹ về việc tạm ngưng các hoạt động cải tạo và quân sự hóa các đảo ở khu vực Biển Đông, họ vẫn tiếp tục các hoạt động này và điều đó khiến Mỹ gặp nhiều khó khăn trong việc bảo vệ các đồng minh và lợi ích của Mỹ trong khu vực.

Cũng tại phiên điều trần này, Đô đốc Ha-ri Ha-rít, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Thái Bình Dương của Quân đội Mỹ, đã chỉ trích việc Trung Quốc triển khai tên lửa phòng không và hệ thống ra-đa, cũng như xây dựng các đường băng trên các đảo ở Biển Đông đang làm "thay đổi môi trường hoạt động" và cho thấy âm mưu của Bắc Kinh nhằm kiểm soát toàn bộ khu vực. Đô đốc Ha-ri Ha-rít nhận định: "Sự thiếu minh bạch của Trung Quốc trong các hoạt động và phát triển quân sự đang tạo ra tình trạng mất ổn định và lo ngại trong khu vực". Ông cũng khẳng định ủng hộ các hành động tuần tra của Hải quân Mỹ để đảm bảo tự do hàng hải trên Biển Đông.

Đại sứ Mỹ tại Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) Ni-na Ha-chi-gi-an cũng bày tỏ mối quan ngại "ngày càng lớn" về những hành động mới đây của Trung Quốc, như việc đưa máy bay chiến đấu tới đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam, "làm gia tăng căng thẳng trong khu vực và gây ra những tác dụng ngược". Trong khi đó, các nhà phân tích cũng lo ngại về việc Trung Quốc đang xây dựng một cơ sở ra-đa cao tần trên đảo Phú Lâm, cùng với những đường băng và các cơ sở khác trên những hòn đảo nhân tạo mà Trung Quốc xây ở quần đảo Trường Sa của Việt Nam.

Trả lời phỏng vấn trên Kênh truyền hình Channel NewsAsia phát sóng ngày 23-2, Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma đề cập đến tranh chấp ở Biển Đông với đánh giá thẳng thừng rằng: "Trung Quốc đang dùng đến cách làm cũ" để khẳng định vị thế của mình, bất chấp luật pháp và quy định quốc tế trong giải quyết tranh chấp lãnh thổ. Ông khẳng định cách hành xử của Trung Quốc đã dẫn đến "nguy cơ xung đột đáng kể" tại Biển Đông.

Theo Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma, Bắc Kinh nên dừng hành động đơn phương và tái khẳng định điều sẽ mang lại lợi ích cho tất cả là tuân thủ những quy định hiện hành và luật pháp quốc tế. Tổng thống Mỹ cũng nhắc lại cam kết của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình không quân sự hóa quần đảo Trường Sa sau cuộc gặp thượng đỉnh ở Mỹ hồi năm ngoái. Trước đó, tại Hội nghị cấp cao đặc biệt Mỹ - ASEAN ở Xăn-ni-len, Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma nêu rõ, những bước đi thiết thực có thể bao gồm việc "ngừng mở rộng hoạt động cải tạo, xây mới và quân sự hóa các khu vực tranh chấp".

Ý đồ của Trung Quốc?

Với việc cho đặt các khẩu đội tên lửa đất đối không (SAM) trên đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam, Trung Quốc đã có một bước đi lớn hướng tới quân sự hóa khu vực Biển Đông. Hành động này diễn ra cùng thời điểm với Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ-ASEAN ở Xăn-ni-len, nơi các nhà lãnh đạo Mỹ và 10 nước ASEAN thảo luận các vấn đề kinh tế, an ninh và luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, nếu xét bối cảnh các sự kiện mới đây cũng như trong lịch sử, hành động này, dù không hoàn toàn có lý do chính đáng, nhưng cũng không gây bất ngờ đối với các bên liên quan.

Mới đây, Mỹ đã khởi xướng các hoạt động để đảm bảo tự do hàng hải (FONOPS) trên Biển Đông nhằm đảm bảo dòng chảy thương mại tự do trên biển giữa các bên tranh chấp ở Biển Đông. Tất nhiên, các hành động FONOPS được tiến hành cũng nhằm đảm bảo các lợi ích của Mỹ cũng như cho thấy sự sẵn sàng của Oa-sinh-tơn trong việc bảo vệ các đồng minh ở khu vực này nếu kịch bản xung đột xảy ra. Tuy nhiên, theo quan điểm của Trung Quốc, các hành động FONOPS  mang tính "đạo đức giả".

Việc Trung Quốc thiết lập Vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) trên biển Hoa Đông hơn hai năm trước đã khiến Mỹ và Nhật Bản (đồng minh chủ chốt của Mỹ ở khu vực) nhận ra rằng, Bắc Kinh không hài lòng với việc các tàu hải giám quân sự nước ngoài tới gần bờ biển của họ. Đến nay, các cuộc đụng độ giữa Trung Quốc với các nước láng giềng chỉ giới hạn sử dụng các tàu hải giám cỡ nhỏ và vừa của lực lượng tuần tra bờ biển.

Tuy nhiên, mới đây, Trung Quốc đã triển khai tàu hải giám tuần tra bờ biển lớn nhất thế giới, có thể so sánh với kích cỡ của các chiến hạm có sức hủy diệt của Mỹ. Các tàu hải giám mới này cho thấy ý định của Trung Quốc trong việc thực thi quyết liệt hơn các tuyên bố của họ. Rất có khả năng, việc đặt hệ thống tên lửa SAM trên đảo Phú Lâm, mà có thể sẽ lặp lại trong tương lai với các đảo tranh chấp khác ở Biển Đông, cho thấy bước đi đầu tiên của Bắc Kinh trong việc thiết lập một ADIZ ở khu vực này.

Truyền thông Mỹ đưa tin về việc tình báo Mỹ phát hiện Trung Quốc triển khai máy bay chiến đấu ở đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam xuất hiện trong lúc Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đang ở thăm Mỹ. Phát biểu tại cuộc họp báo sau hội đàm với ông Vương Nghị, Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri tuyên bố hành động quân sự hóa các cơ sở tại Biển Đông sẽ không giúp ích gì cho những nỗ lực giải quyết tranh chấp chủ quyền ở khu vực.

Như Trung