Sống ổn nhờ rau

Sáng sớm, khi khoảng trời phía Đông vừa hừng sáng, tôi theo một đoàn du khách Hà Nội đạp xe qua những con phố cổ Hội An hướng về làng rau Trà Quế. Chỉ mất chừng 15 phút, vượt qua quãng đường khoảng 4km từ thành phố Hội An, chúng tôi đã có mặt ở làng rau thuộc diện cổ nhất Việt Nam.

Trải qua nhiều thăng trầm, Trà Quế vẫn giữ được hồn quê dung dị, yên bình. Vượt qua những con ngõ nhỏ, mở ra trước mắt chúng tôi là khoảng không xanh mướt của các vườn rau. Người xới đất, người tưới nước, người hái rau..., khung cảnh lao động buổi sáng sớm khẩn trương nhưng không hối hả mà rất êm đềm.

Trên diện tích khoảng 40ha, người dân Trà Quế trồng rất nhiều loại rau xanh khác nhau, trong đó, nổi tiếng nhất là các loại rau gia vị không thể thiếu trong các món ăn đặc trưng của người xứ Quảng. “Vùng đất này nằm giữa đầm Trà Quế và sông Đế Võng. Cánh đồng vì thế luôn được dưỡng ẩm, tơi xốp, thích hợp cho việc trồng các loại hành, xà lách, diếp cá, húng, rau mùi, tía tô, ngò gai... Các loại cây gia vị trồng ở đây có vị thơm nồng khác biệt với trồng ở nơi khác. Chúng tôi chỉ tưới nước và bón phân hữu cơ làm từ rong vớt trong đầm Trà Quế nên đảm bảo rất sạch, không hóa chất” - Lão nông Nguyễn Văn Lên vui vẻ giới thiệu về đặc sản rau thơm của quê hương mình với chúng tôi.

Cũng như nhiều nông dân khác, ông Lên ra đồng từ rất sớm. Công việc thường ngày của ông là tưới rau, nhổ cỏ và thu hái trên mảnh đất rộng 400m². Ông Lên bảo rằng, trồng rau là nguồn thu nhập chính của gia đình ông và nhiều người dân trong làng. Hiện, trong làng có khoảng 200 hộ trồng rau, mỗi năm cung cấp chừng 1.000 tấn rau các loại cho các nhà hàng, khách sạn, siêu thị ở Hội An và Đà Nẵng. Ngay cả trong đại dịch Covid-19, thành phố Hội An đóng cửa không đón khách du lịch, việc tiêu thụ rau xanh có lúc bị ảnh hưởng ít nhiều, nhưng vẫn là cứu cánh của cả làng. “Trừ thời điểm bị dịch bệnh Covid-19, thu nhập có giảm đi, bình thường, mỗi năm, vườn rau này mang lại cho gia đình tôi khoảng 80 đến 100 triệu đồng. Ở đây, có những hộ thu nhập tới 300 triệu đồng từ trồng rau” - ông Lên cho hay.

Ông Lên đã dành cả cuộc đời gắn bó với những luống rau. Suốt mấy chục năm qua, ngày nào ông cũng cần mẫn với cái cuốc, bình ô doa tưới nước. Ông không biết làng nghề có từ bao giờ, chỉ nhớ cha mẹ mình đã dành cả đời trồng rau nuôi ông và các anh em của ông ăn học. Ông bảo rằng, cánh đồng rau đã trở thành một phần của cuộc đời ông, là nơi gửi gắm buồn vui, niềm hạnh phúc của ông. “Một ngày không ra vườn, không gánh nước tưới rau là tôi thấy bứt rứt. Tôi chỉ cảm thấy vui khi được lao động, trò chuyện với bà con lối xóm ngay trên cánh đồng này” - ông Lên cười hồn hậu nói.

Kết hợp trồng rau và làm du lịch

Người làng Trà Quế rất thân thiện, niềm nở. Khách có thể vào tham quan bất cứ vườn nào, dù không có mặt chủ vườn ở đó. Vừa tưới rau, bà Nguyễn Thị Tám vừa trò chuyện vui vẻ với khách du lịch, hướng dẫn họ xới đất, gieo hạt, gánh nước tưới rau, nhổ cỏ, cắt hái rau bó thành mớ. Tiếng cười sảng khoái vang một góc cánh đồng.

Nhiều năm trở lại đây, Trà Quế đã trở thành điểm du lịch sinh thái hấp dẫn, một bộ phận người dân trong làng xây dựng các homestay phủ rợp bóng cây xanh để đón du khách nghỉ dưỡng, tận hưởng không khí trong lành, bình dị của làng quê. Các sản phẩm du lịch gắn với nghề trồng rau truyền thống được du khách ưa thích như trải nghiệm làm nông dân, chế biến món ăn từ các loại rau, tham quan vườn rau. Ông Lên cho biết: “Trước khi có dịch Covid-19, ngày nào cũng có khách du lịch ghé vào tham quan cánh đồng rau. Khách nước ngoài đặc biệt thích thú khi được gánh nước, gieo hạt. Nhiều đoàn khách tự tay hái rau mang về khách sạn chế biến thành món ăn”. Việc tổ chức cho khách du lịch học làm nông dân giúp cho người trồng rau Trà Quế cho thêm một nguồn thu đáng kể.

Tháng 4/2022, nghề trồng rau Trà Quế được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. “Tôi rất vui vì điều này. Làng rau được công nhận di sản thì thương hiệu sẽ nổi tiếng hơn nữa, sẽ có nhiều du khách đến đây hơn” - ông Lên vui vẻ nói.

Với việc được vinh dự là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thương hiệu của làng rau Trà Quế chắc chắn sẽ lan tỏa rộng hơn nữa, tạo tiền đề thuận lợi để làng quê này phát triển du lịch khám phá, du lịch sinh thái. “Chúng tôi sẽ giữ gìn nghề trồng rau, sẽ tiếp tục canh tác rau bằng phương pháp truyền thống, không sử dụng phân bón hóa học để giữ thương hiệu rau Trà Quế, thu hút khách du lịch đến thăm. Tôi luôn mong những trải nghiệm ở làng rau sẽ để lại ký ức đẹp trong lòng du khách” - bà Tám chia sẻ.

Để kết hợp gìn giữ, phát triển làng nghề gắn với khai thác du lịch, chính quyền thành phố Hội An có định hướng phát triển bền vững di sản “nghề trồng rau Trà Quế”. Trong đó, phát triển điểm dừng chân tại làng rau, đồng thời kết nối làng Trà Quế với các điểm du lịch khác bằng tour du lịch xe đạp...

An Nhiên