Được cảm hóa, những tên gián điệp biệt kích đã làm việc cho ta, đang điện "câu nhử" địch. Ảnh: Tư liệu

Vào cuối những năm 50 của thế kỷ XX, nhằm tiếp tay cho chính quyền Sài Gòn, Mỹ lập kế hoạch mở rộng chiến tranh ra miền Bắc mà mở đầu là phát động cuộc chiến tranh gián điệp biệt kích với mưu đồ "đánh cộng sản trong lòng cộng sản" hòng ngăn chặn nguồn chi viện của miền Bắc cho miền Nam, phá hoại các cơ sở quân sự, kinh tế làm cho miền Bắc suy yếu, rối loạn và tự sụp đổ. Để phục vụ cho kế hoạch này, các trung tâm đào tạo người nhái, biệt kích nhảy dù đã được xây dựng tại Long Thành (Biên Hòa), Mỹ Khê (Đà Nẵng) và Phú Bài (Huế). Đối tượng được tuyển dụng chủ yếu là giáo dân di cư vào Nam và các phần tử bất mãn chống đối cách mạng. Từ  năm 1961 đến 1963, Mỹ - ngụy đã tung ra miền Bắc hàng chục toán gián điệp biệt kích bằng đường không, qua biên giới Việt - Lào, đường biển và vượt giới tuyến...

Ngày 17-2-1960, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã họp bàn biện pháp đấu tranh với âm mưu của đế quốc Mỹ và bọn tay sai Ngô Đình Diệm. Tinh thần chiến đấu không khoan nhượng trước mọi hành động của kẻ thù đã được thể hiện rõ trong Chỉ thị 186/CT-TƯ: "Cuộc đấu tranh của chúng ta chống bọn phản cách mạng, trước hết là chống bọn gián điệp Mỹ - Diệm và bè lũ tay sai, là một cuộc đấu tranh quyết liệt, sống còn và lâu dài…". Nhận định trên của Ban Bí thư Trung ương Đảng đã tạo một chuyển biến mới về nhận thức, nâng cao cảnh giác cách mạng cho toàn Đảng, toàn dân và toàn quân.

Riêng đối với lực lượng Công an nhân dân vũ trang (CANDVT), vấn đề đặt ra lúc này là phải xây dựng được một đội ngũ thường trực chiến đấu cao, có trình độ nghiệp vụ chuyên môn tốt. Trong thời gian này, hệ thống chỉ huy, chỉ đạo từ Trung ương đến các đồn CANDVT được củng cố và tăng cường về mọi mặt nhằm đảm bảo sức chiến đấu cơ động. Đặc biệt, bên cạnh các chiến sĩ "quân hàm xanh" còn có những cộng sự trung thành và chiến đấu hiệu quả. Đó là những chiến sĩ cảnh khuyển vừa mới hoàn thành khóa huấn luyện chó chiến đấu tại trường Cảnh khuyển, được tung vào chiến dịch lớn này.

Mùa hè năm 1960, bọn gián điệp biệt kích đã xuất hiện trên tuyến biên giới Việt - Lào và giới tuyến Vĩnh Linh. Cùng với đó là lực lượng gián điệp biệt kích của phỉ Vàng Pao ở Loong-chẹn lợi dụng mối quan hệ thân tộc, dân tộc, nấp dưới hình thức qua lại thăm thân lén lút hoạt động ở miền Tây Nghệ An. Song, ngay từ tuyến đầu, chúng đã bị "bức tường thép" của toàn lực lượng CANDVT chặn đứng. CANDVT Vĩnh Linh đã bắt được 22 tên gián điệp, trong đó có nhiều tên thuộc cơ quan tình báo chiến lược. Những nhóm gián điệp phản động Lào do các tên Lương Thông Xây, Lầu Bá Chay, Uông Băng, Vàng Ga Giê… xâm nhập trên các tuyến biên giới phía Tây lần lượt bị sa lưới trước tinh thần cảnh giác cao độ của nhân dân và trình độ nghiệp vụ sắc bén, tinh nhuệ của những chiến sĩ "quân hàm xanh" Hà Tĩnh, Nghệ An. Thắng lợi của các đơn vị trên mặt trận chống gián điệp biệt kích Mỹ - Diệm - Lào đã mở màn cho cuộc đối đầu giữa ta và địch, đồng thời thể hiện sự nhận định đúng đắn, kịp thời của Ban Bí thư Trung ương và sự chuyển hướng nhanh nhạy vào cuộc vận động "Thường trực chiến đấu" chống gián điệp biệt kích của lực lượng.

Địch chuyển hướng tăng cường hoạt động sang tuyến biển. Trinh sát các tỉnh duyên hải miền Bắc và Bắc Trung bộ thường xuyên báo cáo về Bộ Tư lệnh việc ngư dân thường xuyên bắt gặp những chiếc thuyền lạ cùng quần áo, giày dép và truyền đơn trôi nổi ngoài cửa biển. Những thử thách mới được đặt ra. Các trinh sát CANDVT dưới sự chỉ đạo sâu sát của Tư lệnh Phạm Kiệt đã lần lượt bắt giữ các toán gián điệp biệt kích. Tư lệnh đã luôn nhắc nhở các cán bộ, chiến sĩ nắm chắc phương châm đánh địch của Đảng là: "Đấu tranh chính trị kết hợp với đấu tranh vũ trang, kết hợp giữa đấu tranh công khai với đấu tranh bí mật, lấy đấu tranh chính trị làm chủ yếu". Lời nhắc nhở đó là mệnh lệnh để các đơn vị suy nghĩ, vận dụng tìm ra cách đánh linh hoạt, sáng tạo để lần lượt "cất vó" hết toán gián điệp này đến toán gián điệp khác.

Ở một làng chài ven biển thuộc huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh, Phạm Chuyên-đối tượng gián điệp xâm nhập miền Bắc bằng đường biển đầu tiên, cơ quan tình báo Mỹ-ngụy đặt cho ông ta mật danh ARES. Nhiệm vụ của ARES là điều tra các mục tiêu quân sự, kinh tế ở khu vực Đông Bắc và Hải Phòng, xác định tọa độ để không quân Mỹ ném bom bắn phá, thu thập tin tức tình báo gửi về trung tâm chỉ huy ở Sài Gòn, tiếp nhận vũ khí, hàng hóa và lực lượng tăng cường từ miền Nam gửi ra. Phạm Chuyên sinh năm 1928. Từ năm 1948-1957, Phạm Chuyên kinh qua nhiều công tác khác nhau như: Trinh sát thuộc Ty Công an Hồng Quảng; cán bộ tuyên huấn Huyện ủy; phóng viên báo Độc Lập… Sau một biến cố gia đình, Phạm Chuyên bất mãn bỏ về quê sống và sau đó trốn vào Nam theo địch.

Sau khi nghiên cứu kỹ hồ sơ, Bộ Tư lệnh CANDVT đã chỉ đạo CANDVT Hồng Quảng bằng mọi cách phải giăng bẫy bắt đối tượng để khai thác lấy tài liệu phục vụ cho công tác đánh địch trước mắt và lâu dài. Ngày 17-6-1961, trinh sát đã khống chế và bắt giữ Phạm Chuyên. Được cảm hóa, Phạm Chuyên nhận lời làm việc cho ta. Với sự phối hợp của Phạm Chuyên, lực lượng đánh án đã tạo giả tin tức, tài liệu không để cho địch nghi ngờ, hướng hoạt động của địch theo yêu cầu, kế hoạch, mục đích của ta. Qua đó, ta thu được nhiều tin tức về âm mưu, thủ đoạn hoạt động phá hoại của Mỹ - Diệm đối với miền Bắc. Đại tá Đặng Toàn Tiến, nguyên Chỉ huy trưởng BĐBP Quảng Ninh cho biết, với phương pháp "Dùng địch đánh địch", ta đã bắt 2 toán gián điệp biệt kích của Mỹ - ngụy, gồm 16 tên ngụy trang là thủy thủ nước ngoài chở phương tiện, vũ khí, lương thực, thuốc men… tiếp tế cho Phạm Chuyên và đồng bọn. Ngày 1-1-1970, Đảng đoàn Bộ Công an chỉ đạo kết thúc Chuyên án BK63 bằng cách giả cho Phạm Chuyên rút về trung tâm theo yêu cầu của địch. Chuyên án này kéo dài 10 năm và được đánh giá là thành công nhất về mặt nghiệp vụ.

Đỉnh đồi 828, thuộc bản Hỳ, châu Phù Yên (cũ), tỉnh Nghĩa Lộ những ngày này mênh mang sương trắng. Cuộc sống của bà con các dân tộc nơi đây đã có nhiều khởi sắc nhờ các chính sách đầu tư cho khu vực miền núi và đồng bào dân tộc thiểu số. Nhưng trong số những người dân này, có lẽ rất ít người biết về một cuộc đấu trí căng thẳng giữa những cố vấn quân sự Mỹ và lực lượng vũ trang Việt Nam, một "trò chơi nghiệp vụ" khôn khéo và bản lĩnh giữa những kẻ trên trời và người dưới mặt đất.

Tháng 5-1961, tại khu vực châu Phù Yên và các vùng phụ cận giáp Lào, đêm đêm thường nghe tiếng máy bay lạ. Nhận được thông tin từ Công an khu Tây Bắc, lãnh đạo Bộ nhận định, rất có thể đây là những chuyến bay do thám của địch, thăm dò thái độ của ta để nhảy dù xuống khu vực này. Một kế hoạch vây bắt tại chỗ đã được vạch ra. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ của các lực lượng vũ trang và dân quân địa phương đã ém sẵn trong rừng. Đúng như phán đoán, vào một đêm không trăng, địch nhảy dù xuống bản Hỳ. Hàng trăm người với những bó đuốc rực lửa cùng khí giới tỏa ra khắp rừng chờ chúng. Quân dân Phù Yên đã bắt gọn 4 tên, thu 4 tiểu liên, 2 súng ngắn và điện đài.

Thắng lợi liên tiếp của một số chuyên án chống gián điệp biệt kích đã giúp cho CANDVT thêm nhiều kinh nghiệm quý báu, góp phần đưa cuộc đấu tranh này thu được nhiều thắng lợi to lớn hơn. Trong đó, phải kể đến Chuyên án mang bí số KS16 đánh địch qua toán gián điệp Tourbillon của CANDVT Sơn La, Chuyên án mang bí số LH17 đánh địch qua toán gián điệp REMUS của CANDVT Lai Châu…, ta đã bảo vệ được địa bàn có nhiều mục tiêu quân sự quan trọng, "câu nhử" bắt tiếp hàng chục toán gián điệp biệt kích khác. Đặc biệt, tháng 7-1963, Ban Chỉ huy CANDVT Hải Ninh đã bao vây và bắt giữ nhóm gián điệp gồm 26 tên của bọn đặc vụ Mỹ - Tưởng, do tên thượng tá tình báo Trịnh Kì Thiệu chỉ huy. 

Sau nhiều năm nhìn lại, những người khơi mào cuộc chiến này đã cay đắng thú nhận rằng: "Hình như các điệp viên của chúng ta đã bị đón lõng trước khi họ được tung vào miền Bắc. Bất cứ bằng đường không, đường bộ, đường biển, ở nơi hẻo lánh hoặc những khu vực dân cư, dù vào ban đêm hay ban ngày... họ luôn được những người trên đất liền chờ đón". Còn đối với những người lính "quân hàm xanh" ngày ấy, chiến công của các anh đã được ghi nhận bằng quyết định khen thưởng của Ủy ban Thường vụ Quốc hội với 116 Huân chương các loại, trong đó có 73 Huân chương Chiến công cho những cán bộ, chiến sĩ dũng cảm, lập công xuất sắc. Chiến công ấy đã và sẽ mãi luôn là niềm tự hào của lớp lớp cán bộ, chiến sĩ BĐBP hôm nay và mai sau.