Nhà văn Minh Chuyên nhận giải Cúp vàng quốc tế phim tài liệu tại Bình Nhưỡng tháng 9 năm 2006.

Hận thù không thể tồn tại mãi mãi

Trò chuyện với Minh Chuyên mới hiểu hết nỗi trăn trở, day dứt của anh về số phận người lính thời kỳ hậu chiến tranh. Qua các tác phẩm bút ký của mình, anh đã khóc thương cho thân phận những người lính từ chiến trường khói lửa trở về phải chịu những nỗi bất hạnh vì đã sinh ra những đứa con bị nhiễm chất độc da cam, nửa người, nửa thú, phải sống cuộc sống quặt quẹo, lay lắt, người không ra người, thú không ra thú. Có những cặp vợ chồng như vợ chồng anh Lê Văn Lớp ở Hưng Hà, Thái Bình, 10 lần sinh nở, con anh không một lần thành người, khi sinh ra chỉ là những cục thịt đỏ hỏn, những bó thịt như bó giun đũa quắn lại. Những tác phẩm của anh viết về nạn nhân chất độc da cam như "Đứa con màu da thú", "Nước mắt làng", "Chiếc cũi trần gian", "Vết thương không rỉ máu", "Không được thành người"... như một bức thông điệp tố cáo tội ác chiến tranh và di họa của nó để lại vẫn còn dai dẳng, luôn là nỗi ám ảnh kinh hoàng, đem lại bất hạnh, đau đớn cho nhiều gia đình ở Việt Nam. Đồng thời góp thêm tiếng nói cho Đảng, Nhà nước ta có những chủ trương, chính sách giúp đỡ các nạn nhân chất độc da cam. Hội Nạn nhân chất độc da cam các cấp đã được hình thành; Quỹ ủng hộ nạn nhân chất độc da cam được xây dựng; chế độ phụ cấp cho nạn nhân chất độc da cam được ban hành; phong trào xây dựng nhà Tình nghĩa cho nạn nhân chất độc da cam được hưởng ứng rộng rãi trong toàn quốc.

Mặc dù tố cáo tội ác chiến tranh, nhưng tư tưởng của Minh Chuyên luôn lấy nhân nghĩa làm trọng. Góc nhìn của Minh Chuyên về chiến tranh và tội ác cũng hoàn toàn mới mẻ, chiến tranh gây ra tội ác, tội ác gây ra nỗi đau, nỗi đau gây ra hận thù, nhưng hận thù không thể tồn tại mãi. Đó cũng là nhân sinh quan tiến bộ của một nhà văn vừa có tâm, có tầm vừa có tài, phù hợp với xu thế phát triển của thời đại. Chính tư tưởng nhân văn này đã đem lại thành công cho anh trong các cuộc thi quốc tế.

Bộ phim tài liệu "Cha con người lính" do anh viết kịch bản và đạo diễn dựa trên tác phẩm bút ký "Đứa con màu da thú" được chọn tham dự Liên hoan phim quốc tế ở Bình Nhưỡng (CHDCND Triều Tiên) tháng 9-2006. Bộ phim kể về 3 thế hệ của một gia đình người lính bị nhiễm chất độc da cam - đi-ô-xin. Mỗi người mang trong mình một trọng bệnh khác nhau. Cả 3 con người cùng dìu dắt nhau vượt qua cái dốc "tử thần", vượt qua số phận để giành giật cuộc sống.

Với lối thể hiện chân thực, sinh động bằng hình ảnh, Minh Chuyên đã khiến nhiều khán giả phải rơi nước mắt, nhất là khi được tận mắt chứng kiến hình ảnh một cháu gái đang độ tuổi đến trường khắp người mọc đầy lông lá như loài thú và những mảng chàm loang lổ trên cơ thể. Khán giả cảm động, xót thương về nỗi đau tận cùng của gia đình người lính Việt Nam và bày tỏ lòng căm thù, tức giận trước tội ác tày trời mà quân đội Mỹ đã gây ra cho dân tộc Việt Nam. Và tính "xung đột" của bộ phim được đẩy lên đỉnh điểm, khi xuất hiện người Mỹ tên là E.Jum Walte - kẻ trực tiếp tham gia rải chất độc hóa học trên chiến trường miền Nam sang Việt Nam khoác áo từ thiện, thực chất là để sám hối, gặp "cha con người lính". Nhìn hoàn cảnh và nỗi đau của gia đình, ông ta tỏ ra rất hối hận và xin được mang đứa con gái của gia đình về Mỹ để chữa trị, lột bỏ da mặt, cổ và hai bàn tay đen đúa của em thay bằng lớp da mới.

Sau gần một năm phẫu thuật thành công, lần đầu tiên trong đời, em cầm gương soi và thấy gương mặt của mình hiện lên sáng sủa, xinh xắn, em sung sướng thốt lên một cách hồn nhiên: "Người Mỹ tốt quá"!. Lúc này, khán giả cảm thấy như bị hụt hẫng, bởi theo lô-gic, kẻ gây ra tội ác cho gia đình em phải bị trừng trị thích đáng. Em phải căm giận và phản kháng quyết liệt. Nhưng không, em lại khen người Mỹ tốt, chỉ vì một điều giản đơn: Mặt em đã thành mặt người. Khán giả lập tức la ó, phản ứng tác giả và đoàn Việt Nam hết sức quyết liệt. Nhưng đây cũng là một nút thắt đầy kịch tính, tạo ra những xung động về tâm lý, tình cảm cho cả khán giả lẫn Ban giám khảo.

Tư tưởng nhân văn bao trùm lên bộ phim là nỗi đau sẽ còn mãi, nhưng hận thù không thể tồn tại mãi. Toàn thể nhân loại nói chung, Việt Nam nói riêng không thể lấy hận thù để trả lời tội ác mà phải lấy sự khoan dung, nhân ái để hóa giải tội ác mới có thể đem lại hòa bình, hữu nghị, đoàn kết giữa các dân tộc trên toàn thế giới. Đó cũng là thành công của bộ phim và tác giả, phù hợp với chủ đề của Liên hoan phim quốc tế lần thứ 10 là Hòa bình - Độc lập và Hữu nghị. Ban giám khảo đánh giá rất cao giá trị tư tưởng, nhân văn của bộ phim "Cha con người lính" và đã trao giải Cúp vàng quốc tế cho bộ phim tài liệu, vượt trên 55 quốc gia của 5 châu lục.

Sau thành công tại liên hoan phim quốc tế, Minh Chuyên tiếp tục mang đến cho khán giả nhiều bộ phim tài liệu mang đậm tính nhân văn, trong đó có bộ phim "Linh hồn Việt Cộng". Bộ phim mô phỏng về cái chết bi hùng của liệt sĩ Hoàng Ngọc Đảm ở xã Thái Giang, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình và nỗi ám ảnh tội ác của một cựu binh Mỹ tên là Hommer - kẻ đã bắn chết Hoàng Ngọc Đảm trong một trận chiến giáp lá cà ở mặt trận Tây Nguyên và mang theo kỷ vật của liệt sĩ về nước Mỹ.

Suốt 39 năm sống trong nỗi ám ảnh, dằn vặt bởi tội ác của mình, Hommer đã quyết định sang Việt Nam, tìm về quê hương liệt sĩ Hoàng Ngọc Đảm để xin tạ tội và xin được đi tìm hài cốt người lính Việt Cộng do chính anh ta đã bắn chết và chôn cất. Bộ phim đã được phát sóng trên Đài Truyền hình Việt Nam tối 23-7-2008 và đã gây xúc động hàng triệu trái tim khán giả cả nước.

Nhưng chỉ một ngày sau đó, "giông tố" lại nổi lên với bộ phim và tác giả, bắt đầu từ ngay mảnh đất quê hương liệt sĩ Hoàng Ngọc Đảm. Bởi vì trước đó, người mẹ đã đi xem bói, ông thầy bói nói rằng, anh ấy đang ở nước Mỹ làm cho gia đình hết sức hoang mang. Cũng từ đó, dư luận trong làng xì xào cho rằng, anh đã đào ngũ theo Mỹ. Và một cuộc "bút chiến" đã diễn ra không kém phần gay go, quyết liệt. "Linh hồn Việt Cộng" trở thành tâm điểm của hàng loạt bài phản biện trên các trang mạng và báo chí.

Trước tác động trái chiều của dư luận, gia đình liệt sĩ Hoàng Ngọc Đảm đã viết hàng trăm lá đơn gửi đến các cơ quan Đảng và Nhà nước khẳng định về cái chết của con trai mình là hoàn toàn có thật. Sự xuất hiện của cựu binh Mỹ Hommer cùng với những kỷ vật của liệt sĩ sau gần 40 năm phiêu bạt nơi đất khách không chỉ là một nhân chứng sống, mà còn giải được nỗi oan khuất của liệt sĩ Hoàng Ngọc Đảm, để linh hồn anh được yên nghỉ thanh thản nơi cõi vĩnh hằng. Bộ phim đã kết thúc có hậu với 3 giải thưởng quốc gia. Điều dễ nhận thấy, âm hưởng chung của bộ phim là khép lại quá khứ đau thương và thù hận, mở rộng vòng tay nhân ái, hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn, xây dựng một thế giới hòa bình, độc lập, hữu nghị, không còn chiến tranh và tội ác.

Nhà văn Minh Chuyên đã xuất bản 25 cuốn sách gồm tiểu thuyết, bút ký, truyện ngắn, kịch bản văn học, kịch bản truyền hình; viết kịch bản và đạo diễn hơn 150 tập phim tài liệu điện ảnh và truyền hình; sở hữu 55 giải thưởng quốc gia và quốc tế, trong đó có giải Cúp vàng quốc tế phim tài liệu tổ chức tại Bình Nhưỡng (CHDCND Triều Tiên) tháng 9-2006.

Chưa thôi đam mê

Cần phải nói thêm rằng, Minh Chuyên đặc biệt thành công ở thể loại bút ký văn học. Các nhân vật của anh hoàn toàn có thật nhưng lại mang tính khái quát cao, phản ánh được tính trung thực của con người và sự việc. Mỗi nhân vật là một điển hình về triết lý nhân sinh quan. Chính vì thế, anh trở thành nhà văn tiêu biểu trong làng văn Việt Nam thế kỷ XXI. Nhưng, để có được thành công như hôm nay, Minh Chuyên đã phải lao động cật lực, nghiêm túc, phải lăn lộn nơi rừng thiêng nước độc, có mặt ở những vùng chiến sự ác liệt, phải làm "kẻ ăn mày" nơi bến xe, bến tàu, vào từng ngõ hẻm và những căn nhà dột nát... để tìm hiểu cuộc đời, số phận nghiệt ngã, ngang trái, bất hạnh của những người lính thời kỳ hậu chiến tranh.

Mùa xuân này, nhà văn Minh Chuyên đã gần sang tuổi "xưa nay hiếm", nhưng sức viết và cường độ làm việc của anh thật đáng kính nể. Mỗi ngày, anh làm việc từ 14 - 16 tiếng đồng hồ, nhưng anh vẫn cảm thấy thiếu thời gian để thực hiện các dự định của mình. Gần 2 năm qua, anh đã hoàn thành 12 tập phim tài liệu về hậu quả chiến tranh Việt Nam, 15 tập phim "Huyền thoại tàu không số" phát sóng trên Đài Truyền hình Việt Nam, được dư luận đánh giá cao. Mới đây, anh cũng vừa hoàn thành 12 tập phim "Bất khuất Côn Đảo" ra mắt khán giả vào đầu năm 2014. Có lẽ, chính sự đam mê, tình yêu mãnh liệt cuộc sống, sự cảm thông, chia sẻ đối với các thân phận bé nhỏ, không chịu khuất phục trước mọi bất công, ngang trái của xã hội đã tạo nên một nhân cách đáng trân trọng, mang đậm tính nhân văn của nhà văn Minh Chuyên.