Futenma trong mối quan hệ Nhật Bản - Mỹ

Trước chiến tranh thế giới thứ II, Futenma là một căn cứ của quân đội Nhật. Đến năm 1945, Nhật Bản đầu hàng đồng minh và Mỹ chiếm đóng Okinawa. Sau khi Mỹ trao trả Okinawa cho Nhật Bản vào ngày 15-5-1972, dựa trên Hiệp định an ninh Nhật - Mỹ, một số căn cứ quân sự của Mỹ vẫn còn tồn tại trên đất Nhật Bản, chủ yếu là ở Okinawa. Futenma là một trong số những căn cứ này.

Căn cứ quân sự Futenma có vị trí rất quan trọng trong lực lượng Quân đội Mỹ được bố trí ở Nhật Bản. Song, họ không được người dân địa phương trên đảo Okinawa ủng hộ. Từ Okinawa, đặc biệt là từ căn cứ quân sự Futenma, Quân đội Mỹ có thể nhanh chóng tiếp cận Trung Quốc, vùng lãnh thổ Đài Loan, Triều Tiên và những địa điểm "nóng bỏng" nhất trong vùng Đông Á. Nhờ tính linh hoạt đó, căn cứ Futenma được coi là "hàng không mẫu hạm không thể chìm".

Tuy nhiên, các căn cứ quân sự của Mỹ ở Nhật Bản ngày càng vấp phải sự phản đối quyết liệt của cư dân địa phương bởi những vấn đề xã hội mà nó gây ra, dù một phần kinh tế của Okinawa phụ thuộc vào những căn cứ quân sự này. Trong những thập kỷ trước, người dân Okinawa dễ dàng chấp nhận các căn cứ quân sự Mỹ vì họ tạo ra công ăn việc làm, Quân đội Mỹ lại chi tiêu nhiều, song từ thập kỷ 90 của thế kỷ 20, việc lính Mỹ gây ra những vụ phạm tội với người dân địa phương khiến người dân phẫn nộ.

Từ năm 1996, Nhật Bản và Mỹ đã tiến hành các cuộc thương lượng nhằm tìm giải pháp hữu hiệu cho căn cứ không quân Futenma. Năm 2006, hai nước đạt được thỏa thuận di dời căn cứ Futenma ra khỏi khu vực đông dân tại Ginowan về thành phố Nago, nằm ở khu vực sát biển của Okinawa và chuyển 8.000 lính thủy quân lục chiến về đảo Guam, Thái Bình Dương. Như vậy, Mỹ cũng giảm bớt quân lính trên đất Nhật Bản và căn cứ Futenma cũng rời khỏi khu vực Ginowan đông dân cư để tới khu vực Henoco thuộc thành phố Nago dân cư thưa thớt.

Futenma tuy di chuyển khỏi Ginowan, nhưng địa điểm mới vẫn thuộc tỉnh Okinawa. Tại Nago, căn cứ Futenma vẫn không mất đi tính linh hoạt của nó. Và "hàng không mẫu hạm không thể chìm" của người Mỹ vẫn còn neo đậu ở Đông Á. Tại thời điểm đó, thỏa thuận trên đã giúp quan hệ đồng minh Mỹ - Nhật Bản trở nên khăng khít hơn.

Tuy nhiên, với người dân Nhật Bản trên đảo Okinawa, thỏa thuận này không có gì mới, bởi người dân Okinawa vẫn phải chứng kiến cảnh binh lính Mỹ vác súng nghênh ngang đi lại trên hòn đảo xinh đẹp của mình giữa thời bình, vẫn còn tiếng gầm rú của xe tăng, máy bay, ô nhiễm môi trường và nguy cơ xảy ra các vụ đụng độ với binh lính Mỹ. Hiện có khoảng 50.000 công dân Mỹ sinh sống trên đảo Okinawa, trong đó có 30.000 quân nhân, còn lại là các nhân viên dân sự làm việc tại các căn cứ Mỹ.

Bước lùi trong quan hệ đồng minh?

Có thể thấy sự hiện diện của Quân đội Mỹ tại Okinawa trong nhiều thập niên qua bên cạnh việc mang lại lợi ích kinh tế cho khu vực này, cũng gây ra nhiều điều phiền toái cho người dân nơi đây. Mới đây nhất, hồi tháng 5 năm nay, cảnh sát Nhật Bản đã bắt giữ một nhân viên dân sự tại căn cứ không quân Kadena của Mỹ ở Okinawa do tình nghi liên quan vụ một phụ nữ địa phương mất tích. Vụ việc đã khiến Bộ Ngoại giao Nhật Bản phải triệu Đại sứ Mỹ Karoline Kennedy và Bộ Quốc phòng Nhật Bản cũng triệu chỉ huy lực lượng Quân đội Mỹ tại Nhật Bản để cảnh báo gây ảnh hưởng đến mối quan hệ đồng minh giữa hai nước.

Phẫn nộ trước sự kiện trên, 65.000 người dân Okinawa đã tham gia biểu tình tại một công viên ở miền Trung thủ phủ Naha để phản đối. Đây không phải là lần đầu người dân Nhật Bản biểu tình phản đối lính Mỹ phạm tội đối với người dân địa phương, song đây được xem là cuộc biểu tình với quy mô lớn nhất trong vòng 20 năm qua. Những người biểu tình đã yêu cầu các nhà chức trách xem xét lại một cách nghiêm túc các thỏa thuận về cách thức xử lý các vụ vi phạm pháp luật của binh lính Mỹ trên đất Nhật Bản.

Cuộc biểu tình đã phủ bóng đen lên quan hệ giữa Mỹ và Nhật Bản, cũng như đe dọa kế hoạch chuyển căn cứ không quân Futenma của Mỹ. Thống đốc tỉnh Okinawa, ông Takeshi Onaga cũng tham dự biểu tình và kêu gọi sửa đổi Hiệp định 1960 về quy chế các lực lượng (SOFA), văn kiện quy định các thỏa thuận này. Những người chỉ trích cho rằng Hiệp định này bảo trợ quá lớn cho binh lính Mỹ và nhân viên phục vụ tại các căn cứ quân sự Mỹ.

Các nhà phân tích cho rằng cuộc biểu tình lần này sẽ là một "bước lùi" trong mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản và ảnh hưởng đến kế hoạch di dời căn cứ quân sự Futenma của lực lượng thủy quân lục chiến Mỹ đến khu vực ít dân cư hơn tại Okinawa trong thời gian tới.

Trung Nguyên