Ông Xtôn-ten-bớc, người vừa được bổ nhiệm làm Tổng Thư ký NATO.

Người đấu tranh vì hòa bình ở Việt Nam

Ông Xtôn-ten-bớc sinh ra trong một gia đình có thế lực. Cha ông từng giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng Quốc phòng. Ông từng sống ở Xéc-bi-a giai đoạn 1960-1963, khi cha ông giữ trọng trách Đại sứ Na Uy tại Nam Tư. Sau khi tốt nghiệp Trung học phổ thông, ông đã tham gia nghĩa vụ quân sự tại Trung tâm đào tạo bộ binh của Quân đội Na Uy ở Áp-giê-mô-en. Kết thúc nghĩa vụ quân sự, ông Xtôn-ten-bớc theo học chuyên ngành kinh tế tại Đại học Ô-xlô, tốt nghiệp năm 1987.

Ông Xtôn-ten-bớc chịu ảnh hưởng rất lớn của người chị Ca-mi-la có bạn trai là hội viên của nhóm theo chủ nghĩa Mác - Lênin và đã tham gia phản đối chiến tranh của Mỹ tại Việt Nam sau khi Không quân Mỹ ném bom rải thảm xuống miền Bắc và thành phố cảng Hải Phòng. Gien-xơ Xtôn-ten-bớc đã tham gia cuộc biểu tình phản đối chiến tranh Việt Nam trước trụ sở Đại sứ quán Mỹ tại Ô-xlô và bị cảnh sát bắt giữ cùng với một số bạn bè. Trong thời gian 1979-1981, ông làm phóng viên cho báo Arbeiderbladet. Từ năm 1985-1989, ông Xtôn-ten-bớc giữ vị trí lãnh đạo Đoàn Thanh niên Lao động Na Uy.

Ông Xtôn-ten-bớc từng giữ chức Thủ tướng Na Uy hai nhiệm kỳ. Trong gần 10 năm trên cương vị này, ông Xtôn-ten-bớc được biết đến là người có khả năng tạo ra sự đồng thuận lớn trong xã hội Na Uy. Mặc dù không trực tiếp đảm nhiệm các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng và an ninh, trong thời gian làm Thủ tướng, với kinh nghiệm chính trường một thời gian dài, ông Xtôn-ten-bớc được xem là người có khả năng thiết lập các mối quan hệ quốc tế cũng như là một nhà đàm phán lão luyện. Cụ thể, ông Xtôn-ten-bớc và Tổng thống Nga khi đó là ông Đ. Mét-vê-đép đã ký một thỏa thuận liên quan đến tranh chấp biên giới biển với Nga tại biển Ba-ren từ năm 1978 vào ngày 27-4-2010, tại Ô-xlô. Với Nga, ông Xtôn-ten-bớc có quan điểm mang tính xây dựng, muốn giải quyết căng thẳng Nga - NATO thông qua đối thoại và hợp tác. Ông Xtôn-ten-bớc cũng coi trọng quan hệ láng giềng tốt đẹp và hợp tác quốc tế trong giải quyết những thách thức an ninh trong khu vực, đồng thời ủng hộ mạnh mẽ quan hệ hợp tác xuyên Đại Tây Dương và ủng hộ Liên minh châu Âu (EU) trong việc tăng cường hợp tác kinh tế với các khu vực, đặc biệt chú trọng đến châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có các quốc gia ASEAN. Ông Xtôn-ten-bớc mong muốn NATO và EU sẽ có những điều chỉnh nhằm bảo vệ hòa bình và phát triển ở châu Âu cũng như các khu vực trên thế giới. Trong thời gian giữ chức Thủ tướng Na Uy, ông Xtôn-ten-bớc đã tăng ngân sách quốc phòng một cách đều đặn.

Vô vàn thách thức

Trong một tuyên bố trên trang mạng xã hội Twitter, ông Ra-xmút-xen đã ca ngợi ông Xtôn-ten-bớc, người sẽ thay thế vị trí của mình. Ông Ra-xmút-xen cho rằng, ông Xtôn-ten-bớc sẽ là một Tổng Thư ký phù hợp tạo nên sức mạnh và thành công cho NATO. Còn Oa-sinh-tơn cho rằng, ông Xtôn-ten-bớc là lựa chọn tốt nhất để đảm bảo duy trì sức mạnh và đoàn kết trong NATO. Ngoại trưởng Đức Phranh Uôn-tơ Xtên-mây-ơ cũng tán dương rằng, vị lãnh đạo 55 tuổi này rất thích hợp với chiến lược của NATO trong giải quyết các nhiệm vụ quan trọng mới như quản lý khủng hoảng và an ninh mạng.

Theo nhận định của giới phân tích, qua việc bổ nhiệm nhanh chóng ông Xtôn-ten-bớc, NATO muốn gửi đi nhiều thông điệp. Đó là, trong bối cảnh khủng hoảng U-crai-na như hiện nay, các nước thành viên của NATO vẫn rất đoàn kết. Các nước chủ chốt trong NATO như Mỹ, Đức, Pháp và Anh đã chấp thuận một cách dễ dàng đề cử cựu Thủ tướng Na Uy vào chức vụ này. Thông thường, Tổng Tư lệnh của NATO là một người Mỹ, còn Tổng Thư ký của khối này là một người mang quốc tịch châu Âu. Tuy nhiên, việc ông Xtôn-ten-bớc trở thành tân lãnh đạo NATO cũng mở ra bước ngoặt mới trong lịch sử khối liên minh quân sự ra đời từ năm 1949 này vì người được chọn không từ nước thuộc EU.
Còn thông điệp khác mà các nước trong NATO muốn gửi đến Nga. Theo đánh giá của chuyên gia quốc phòng Đa-ni-en Keo-han, Na Uy là nước cực kỳ xem trọng nền quốc phòng và "luôn tiếp nhận thách thức của Nga một cách rất nghiêm túc".

Phát biểu tại cuộc họp báo ở Na Uy, ông Xtôn-ten-bớc nói, cuộc khủng hoảng đã và đang diễn ra tại U-crai-na "nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của NATO" và NATO sẽ không chấp nhận việc Nga dùng quân đội để thay đổi biên giới lãnh thổ ở châu Âu và "NATO sẽ chứng minh sự liên quan của mình" trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng này.
Thế nhưng, trước mắt ông Gien-xơ Xtôn-ten-bớc không thiếu các thách thức. Việc Nga sáp nhập Crưm trước sự bất lực của phương Tây đã khiến nhiều người đặt lại vấn đề về vị trí và vai trò của NATO. Tân Tổng thư ký Xtôn-ten-bớc. người Na Uy sắp tới chắc chắn phải sử dụng đến tài thương thuyết của mình. Ông phải thuyết phục được các nước thành viên EU không cắt giảm ngân sách quân sự do hậu quả sụt giảm kinh tế trong nhiều năm nay. Trước đó, NATO đã nhất trí các nước thành viên nên dành 2% GDP cho quốc phòng và hợp tác với nhau chặt chẽ hơn để giảm sự chồng chéo gây tốn kém. Nhưng năm ngoái, theo số liệu của NATO, chỉ có một số ít các nước trong khối đạt được mục tiêu đề ra, Mỹ dẫn đầu với 4,1%. Nhìn chung, các thành viên châu Âu của NATO dành cho quốc phòng ở mức 1,6% GDP. Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma đã kêu gọi các đồng minh của mình mạnh tay rút hầu bao hơn nữa để lấy lại chính địa vị của mình, đảm bảo sự phát triển ổn định, thịnh vượng và an ninh cho toàn khối. Tuy nhiên, để giải bài toán kinh tế này, NATO cần một cái đầu biết tính toán, cân đong đo đếm. Và Xtôn-ten-bớc chính là lựa chọn hoàn hảo, bởi ông đã từng giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Tài chính của Na Uy trước khi làm Thủ tướng nhiệm kỳ đầu tiên.

Ngoài ra, Áp-ga-ni-xtan cũng sẽ là một hồ sơ gai góc của ông Xtôn-ten-bớc. NATO cũng đang chuẩn bị khép lại các chiến dịch dài và ở xa nhất trong lịch sử của mình nhưng vai trò của NATO ở chiến trường này trong tương lai vẫn còn chưa được xác định rõ. Những vấn đề như an ninh mạng, kế hoạch mở rộng NATO sang phía Đông cũng là thách thức đặt ra đối với ông Xtôn-ten-bớc, khi ông đảm nhận chức vụ Tổng Thư ký vào tháng 10 tới.