Trên sông Tiền, sông Hậu, độ mặn trên 4%, xâm nhập sâu vào đất liền khoảng 50 - 70km tính từ cửa sông, có thời điểm trên 70km. Đến nay, ĐBSCL đã có 11 tỉnh công bố thiên tai hạn mặn là Bến Tre, Kiên Giang, Long An, Tiền Giang, Sóc Trăng, Cà Mau, Vĩnh Long, Trà Vinh...

Hạn hán, xâm nhập mặn đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống người dân ven biển ĐBSCL. Theo số liệu thống kê của các tỉnh, đã có 339.234ha (chiếm 21,9%) diện tích lúa Đông xuân 2015 - 2016 bị thiệt hại; trong đó có hơn 100.000ha bị ảnh hưởng nghiêm trọng có thể giảm năng suất từ 30 - 70%. Vườn cây ăn trái, hoa màu ở các tỉnh này cũng lâm vào tình trạng phải sử dụng nguồn nước nhiễm mặn để tưới, báo hiệu năng suất thấp trong vụ tới.

Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, mức độ xâm nhập mặn năm nay mang tính lịch sử và được dự báo sẽ kéo dài ít nhất đến tháng 6, thậm chí những đợt xâm mặn này có nguy cơ xảy ra thường xuyên hơn, mạnh mẽ hơn trong thời gian tới. Ngoài những trà lúa Đông Xuân bị ảnh hưởng thì các vườn cây ăn trái, hoa màu, thủy sản cũng nằm trong mối nguy cơ đe dọa từ giảm năng suất đến thiệt hại hoàn toàn.

Tại Kiên Giang, các huyện bị ảnh hưởng nặng nề nhất là An Biên, An Minh, U Minh Thượng và Vĩnh Thuận, với tổng diện tích sản xuất bị thiệt hại trên 34.000ha. Ngoài diện tích lúa, tỉnh Kiên Giang cũng có trên 29.700ha rau màu bị thiệt hại. Ở Bến Tre, độ mặn của các con sông chính đều ở mức 4%0  và đang xâm nhập sâu vào các nhánh sông nhỏ từ 45 - 60km. Do nước mặn xâm nhập bao trùm ở nhiều nơi đã khiến cho việc sản xuất và sinh hoạt của người dân gặp rất nhiều khó khăn.

Hiện có hơn 10.000ha lúa Đông Xuân của bà con các huyện Ba Tri, Thạnh Phú, Bình Đại bị thiệt hại nặng, cùng với hàng trăm héc-ta cây ăn trái ở các huyện như Chợ Lách, Giồng Trôm, Châu Thành… bị thiếu nước ngọt, ảnh hưởng nặng đến năng suất.

Ông Phạm Văn Sơn ở ấp Mỹ Hòa (xã Mỹ Hòa, Ba Tri, Bến Tre) nói: "Tôi đã 20 năm gắn bó với nghề trồng lúa, nhưng chưa bao giờ gặp cảnh thiên tai khắc nghiệt như năm nay. Xâm nhập mặn càn quét hơn dịch rầy nâu và dịch cào cào. Toàn bộ 2,8ha lúa của gia đình bắt đầu trổ bông, nhưng có lẽ không thu được hạt lúa nào. Bây giờ gia đình chỉ hy vọng thu lại được một ít rơm để làm thức ăn cho bò. Nếu như vụ Đông Xuân năm trước thu lãi được hơn 6 triệu đồng/ha cộng với nguồn rơm nuôi bò thì năm nay mất trắng, lại còn nợ tiền vật tư nông nghiệp hơn 25 triệu đồng".

Đến thời điểm này, Sóc Trăng có gần 15.000ha lúa Đông Xuân ở các huyện Trần Đề, Long Phú, Thạnh Trị, Kế Sách… đang bị nước mặn bao vây, trong đó, có 2.500ha bị thiệt hại từ 30 - 80% và gần 1.000ha lúa chết rụi hoàn toàn, ước tính thiệt hại gần 100 tỷ đồng. Ngoài ra, nếu tình trạng nước mặn kéo dài mà không có biện pháp khẩn cấp thì toàn bộ diện tích nuôi tôm cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Qua khảo sát thực tế cho thấy, các trà lúa Đông Xuân tại xã Lịch Hội Thượng và Viên Bình (huyện Trần Đề, Sóc Trăng) nhìn đâu cũng thấy cảnh lúa cháy thui, lúa nghẹn đòng dựng cờ trắng, mặt ruộng nứt nẻ vì thiếu nước ngọt, người dân chán nản bỏ ruộng khi lúa đang trổ.

Thế nhưng, có nhiều hộ cảm "thấy xót" cố gắng theo kiểu còn nước còn tát, bón phân, bơm nước ngọt nhưng chính nguồn nước này cũng bị nhiễm mặn đến 4 - 5%, trong khi cây lúa chỉ chịu được ngưỡng thấp hơn 2%. Do đó, với các hộ từ bỏ sớm thì thiệt hại ít mà càng cố gắng lại thiệt hại càng nhiều.

Anh Thạch Xiệm, ấp Trà Ong (xã Viên Bình, Trần Đề, Sóc Trăng) thất vọng nói: Toàn bộ hơn 1ha lúa của gia đình đang trổ bông nhưng có lẽ thu không được bao nhiêu. Bây giờ chỉ hy vọng thu lại được một ít rơm để làm thức ăn cho bò và một ít lúa lép để nuôi gà vịt thôi. "Nếu như vụ Đông Xuân năm trước thu được trên 32 triệu đồng/ha. Năm nay gần như mất trắng lại còn nợ tiền cày xới, vật tư nông nghiệp gần 20 triệu đồng, chưa biết tìm cách nào để trả. Với tình hình này thì đến vụ hè thu năm 2016 chưa chắc trồng được lúa vì đất đã bị nhiễm mặn hết rồi" - anh Xiệm than thở.

Năm nay, tình hình thiên tai hạn hán, xâm nhập mặn trên phạm vi rộng, không chỉ ảnh hưởng đến diện tích trồng lúa, hoa màu, cây ăn trái, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, sinh hoạt của người dân địa phương. Hiện nay, ĐBSCL đã có khoảng 155.000 hộ (khoảng 575.000 người) bị thiếu nước ngọt phục vụ sinh hoạt hằng ngày. Trong đó, có 144.000 hộ dân chưa được cấp nước tập trung và 11.000 hộ đã được cấp nước tập trung. Một vài ngày tới sẽ có thêm nhiều vùng không có hoặc không thể lấy được nước ngọt.

Bến Tre là tỉnh bị thiếu nước ngọt sinh hoạt nặng nề nhất với 88.000 gia đình bị ảnh hưởng. Trên địa bàn của 40 xã thuộc 3 huyện ven biển, người dân đang phải mua nước ngọt sinh hoạt với giá từ 40.000 - 70.000 đ/m3. Không chỉ các hộ dân, mà các bệnh viện, trường học, công sở, nhà máy chế biến nông, thủy sản… đều đang khan hiếm nước ngọt. Bến Tre đang triển khai phương án chuyển nước ngọt bằng xà lan cho toàn tỉnh, trước mắt là cho 3 huyện ven biển: Ba Tri, Thạnh Phú và Bình Đại.

Ngoài ra, ở nhiều vùng nông thôn ven biển, chính quyền địa phương sẽ phải cho khoan giếng tầng nông để tìm nguồn nước ngọt. Những chỗ có nước ngọt từ giếng khoan, chính quyền vận động người dân cùng chia sẻ nguồn nước với các hộ khác trong vùng. Đặc biệt, tỉnh Bến Tre hiện nay chỉ còn 4 xã (huyện Chợ Lách) nguồn nước sinh hoạt chưa bị ảnh hưởng do xâm nhập mặn.

Các tỉnh Sóc Trăng, Cà Mau, Trà Vinh, Vĩnh Long mặc dù tình trạng thiếu nước sinh hoạt chưa thật sự nghiêm trọng, nhưng chính quyền địa phương cũng đã triển khai các phương án cấp nước, tổ chức các điểm cấp nước công cộng miễn phí. Tại huyện Trần Đề và thị xã Vĩnh Châu (Sóc Trăng) cũng đang tiến hành hỗ trợ máy lọc nước đến các hộ ở những vùng bị thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng.

Trước tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn đặc biệt nghiêm trọng ở mức báo động, hiện nay, các tỉnh, thành trong vùng ĐBSCL đã và đang tập trung nhiều giải pháp để ứng phó, nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai. Tại Hội nghị phòng chống hạn, xâm nhập mặn các tỉnh ĐBSCL vừa được tổ chức, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn Cao Đức Phát cho rằng: Nguyên nhân của tình trạng thiên tai nghiêm trọng nói trên, có lý do sâu xa bởi tác động của con người vào dòng chảy trên sông Mê Kông, đã làm thay đổi vĩnh viễn một phần chế độ dòng chảy.

Đồng thời, sự thay đổi đó tác động nghiêm trọng hơn trong bối cảnh El Nino xảy ra khốc liệt nhất trong lịch sử, đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng, thiệt hại nặng nề ở một số địa phương, cho dù đã có những biện pháp ứng phó. "Độ mặn sẽ tăng cao và kéo dài đến đầu tháng 6-2016. Giải pháp trước mắt của Bộ đưa ra trong thời gian tới là, cần tập trung chỉ đạo bố trí thời vụ sản xuất và thời gian xuống giống của các vụ lúa Hè Thu 2016 và vụ mùa 2016 thật hợp lý, né tránh hạn, mặn, tập trung, nhanh và gọn...." - ông Phát nói.

Phương Nghi