Theo gia phả của làng nghề gốm truyền thống Đông Triều, thì cụ tổ nghề gốm là cụ Hoàng Bá Huy. Năm lên 10 tuổi, cụ học được nghề gốm ở Móng Cái. Nhận thấy vùng đất Đông Triều có nguồn đất sét dồi dào, cụ đã dạy dân trong vùng làm gốm. Lúc đầu, cụ cho xây dựng một xưởng gốm với một lò bầu nhỏ, có hai ngăn, sau này dân trong nghề vẫn gọi là lò bầu một má. Thời điểm đó, sản phẩm đều được vuốt bằng tay, chủ yếu là các loại bát, đĩa đơn giản... Vì cụ tổ nghề học gốm từ Móng Cái nên gốm Đông Triều ít nhiều chịu ảnh hưởng bởi phong cách gốm Móng Cái, dòng gốm nặng lửa nhất nước ta ở thời điểm nửa đầu thế kỷ trước. Tuy nhiên, gốm Đông Triều cũng là dòng sản phẩm có khả năng dung hợp cao những tinh hoa của các dòng gốm khác.

Năm 1958, những sản phẩm đầu tiên của gốm Đông Triều chỉ là bát, đĩa trang trí đơn giản, đánh chỉ hoặc tỉa hoa văn hình học. 4 năm sau, xuất hiện thêm các loại ấm chén, tích, liễn hình thành theo lối khuôn gỗ của gốm Bát Tràng. Sau đó, gốm Đông Triều lại thành hình theo kiểu đổ rót của gốm sứ Hải Dương. Đến năm 1979, Hợp tác xã (HTX) gốm Ánh Hồng tiến hành đào tạo lại công nhân, mời hàng loạt giảng viên, sinh viên mỹ thuật ở Hà Nội về giúp đỡ thiết kế sản phẩm, hoa văn trang trí. Nhiều hoạ sĩ tên tuổi đã mang lại luồng gió mới cho gốm Đông Triều thời ấy, như Trần Khánh Chương, Tống Như An, Bùi Toàn Hưng, Vũ Nhâm, Đinh Khu, Phạm Đắc Bảo...

Sau khi HTX giải thể, nghề gốm Đông Triều mất dần đi sự hưng thịnh. Niềm đau đáu về một làng nghề nức tiếng thủa xa xưa khiến ông Đặng Văn Thạch đem hết tâm huyết của mình cho dòng gốm cổ truyền này. Có được “chút ít” vốn nghề ông cùng gia đình tự mở lò gốm cho riêng mình. Đúc rút từ kinh nghiệm hồi còn “điếu đóm” cho các thầy giáo từ trên Trung ương về dạy nghề gốm, ông đã làm chủ được công nghệ và tự vươn lên bám nghề bằng chính đôi bàn tay của mình.

Ông Thạch tâm sự: “Từ nhỏ cho đến khi lớn, tôi được các cụ truyền dạy cho nghề gốm. Khi tham gia HTX, tôi lại được các thầy trên Trung ương dạy thêm nghề chế tác men nên dần thành thạo. Năm 18 tuổi, tôi được làm gốm trong HTX gốm Ánh Hồng. Thấy tôi có tay nghề, nhanh nhẹn và kỹ thuật, nên HTX chọn làm người dạy nghề cho người dân trong làng”. Lúc này, sản phẩm gốm của làng rất nổi tiếng, được phân phối khắp các tỉnh, thành miền Bắc như Yên Bái, Lào Cai...

Nhớ lại những ngày tháng nghề gốm bị mai một, nhiều gia đình đã phá bỏ lò gốm, chuyển hướng kinh doanh ngành nghề khác cho thu nhập cao hơn, ông Thạch đau đáu: “Có thời gian, tôi đã từng chặt gãy tất cả đồ nghề, quyết chuyển hướng làm ăn mới. Vì lúc này, gánh nặng và bài toán kinh tế chi trả cho mua đất, nguyên liệu đốt, lò nung gốm... quá lớn”. Giờ đây, gốm Đông Triều đã có mặt trên cả nước. Thương hiệu gốm Đông Triều bay xa, trở thành thương hiệu nghề chính, chủ yếu của vùng đất “Đệ tứ chiến khu”.

Ông Thạch cho biết thêm: Ngoài kỹ thuật làm gốm, tôi còn được các cụ truyền cho nghề làm men đặc sắc, bị thất truyền từ lâu, đó là cách sản xuất men thời Lý – Trần. Hiện nay, nghề gốm Đông Triều có tới 22 loại men, tiêu biểu là men ngọc, men chảy, men rạn, men đốm, men trong, men ngoài tráng hai lớp... Về mặt mỹ thuật, men ngọc và men chảy rất đẹp. Men ngọc vốn có từ xa xưa và chính ông Thạch đã cho thêm vào một số phụ gia để  thành men ngọc Đông Triều, loại men chế từ hỗn hợp nhiều loại đá, không pha tạp bất cứ thứ hoá chất nào. Men có độ chịu nhiệt rất cao, xanh như màu ngọc bích rất đẹp. Men chảy khi nung ra, bề ngoài sản phẩm tráng lớp men như chảy từng dòng từ trên xuống rất sinh động. Tuy nhiên, dòng gốm men trắng hoa lam nặng lửa và men chảy hay men ngọc của gốm Đông Triều ngày nay đang dần mai một, rất cần được khôi phục và gìn giữ...

Dành tâm huyết cả đời cho gốm Đông Triều, nghệ nhân Đặng Văn Thạch đã nhận nhiều giải thưởng như: Huy chương Bàn tay vàng toàn quốc, Nghệ nhân làm gốm giỏi ở Đông Triều, danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú... Đây là những phần thưởng xứng đáng dành cho người thợ gốm đã dành nhiều tâm huyết trong việc lưu giữ vốn văn hóa quý báu của mảnh đất mỏ Quảng Ninh.

Long Vũ