"Khi nghe giới thiệu về chứng chỉ quản lý rừng bền vững, bà con xã mình cười rộ lên. Lâu nay, rừng của chúng ta vẫn cho thu nhập cao dẫu chẳng có bằng này, cấp nọ. Mãi đến lúc cán bộ lâm nghiệp phân tích lợi ích của việc trồng rừng bền vững, bà con mới ngã ngửa. Thì ra, lâu nay mình tự cắt đi 1/2 thu nhập; trồng, chăm sóc và khai thác rừng lại chưa đúng cách" - Ông Lê Văn Tài (thôn Linh Hải, xã Vĩnh Thủy ) chia sẻ với chúng tôi. Không chỉ ông Tài mà 118 hộ dân ở xã Trung Sơn và Vĩnh Thủy đã vỡ ra nhiều điều khi tiếp xúc với Dự án Quản lý và Kinh doanh lâm sản bền vững (WWF).

Người dân hai xã Trung Sơn và Vĩnh Thủy gắn bó với nghề trồng rừng nhiều năm nay. Vùng rừng keo lá tràm, keo lai, keo tai tượng... đã giúp nhiều hộ trở nên khấm khá. Thế nhưng, giá gỗ của bà con bao giờ cũng thấp hơn so với thị trường thế giới, do chưa đáp ứng đủ các nguyên tắc, tiêu chí quản lý rừng. Nhận thức được điều đó, 118 hộ dân đã tích cực tham gia các lớp tập huấn trong khuôn khổ Dự án Quản lý và Kinh doanh lâm sản bền vững. Họ cùng nhau lên kế hoạch quản lý từng lô rừng theo các nguyên tắc, tiêu chí quốc tế... với quyết tâm đưa gỗ Việt Nam sánh tầm thế giới. 

Để sở hữu chứng chỉ quản lý rừng bền vững, 118 hộ dân phải xây dựng kế hoạch dài hạn và tích cực cập nhật các thông tin về công tác quản lý lô rừng. Tùy thời gian trồng, đặc điểm từng vùng... mà kế hoạch quản lý của mỗi hộ cũng khác nhau. Tuy nhiên, họ đều phải tuân thủ nghiêm ngặt 10 nguyên tắc và 54 tiêu chí FSC. Trong đó, không ít tiêu chí xa lạ với tập quán canh tác của bà con như: Làm giàu rừng bằng việc trồng cây bản địa tại vùng đệm; trồng rừng không được cày xới đất; không sử dụng hóa chất độc hại; ngăn chặn các hoạt động săn bắt ở khu vực rừng trồng...

Qua 3 năm triển khai, vùng rừng keo lá tràm, keo lai và keo tai tượng với diện tích 316,11ha của 118 hộ dân ở hai xã Trung Sơn và Vĩnh Thủy đã được Tổ chức GFA của Cộng hòa Liên bang Đức và Tổ chức Quản trị rừng thế giới đánh giá cao trong việc đảm bảo đầy đủ các nguyên tắc, tiêu chí về quản lý rừng bền vững. Lần đầu tiên ở Việt Nam, những nông dân quanh năm gắn bó với nghề trồng rừng đã sở hữu chứng chỉ mang tầm quốc tế. Đây là giấy thông hành để gỗ Việt Nam có thể xuất khẩu ra tất cả quốc gia trên thế giới qua mạng lưới kinh doanh toàn cầu, đảm bảo không trái pháp luật của bất cứ quốc gia nào, giá cả lại thống nhất...

 

Chứng chỉ quản lý rừng bền vững mang tầm quốc tế của 118 hộ dân ở hai xã Trung Sơn và Vĩnh Thủy là nền tảng để mở ra vận hội mới. Lâu nay, việc xuất và nhập khẩu gỗ ở nước ta có nhiều bất lợi, do lượng gỗ khai thác chưa đảm bảo tiêu chuẩn quốc tế. Ông Hoàng Đức Doanh, Chi cục trưởng Chi cục Lâm nghiệp Quảng Trị cho biết: "Nhiều năm nay, các doanh nghiệp sản xuất đồ gỗ của ta phải nhập gỗ có chứng chỉ từ nước ngoài. Trong khi đó, nguồn gỗ rất dồi dào của bà con khi xuất khẩu lại bị tư thương ép giá. Với chứng chỉ về quản lý rừng bền vững này, lượng gỗ nhập khẩu hứa hẹn sẽ giảm xuống. Bên cạnh đó, giá gỗ xuất khẩu sẽ không bị thua thiệt như trước".

Hiện nay, một số hộ được cấp chứng chỉ đã xuất khẩu gỗ từ những héc-ta rừng đầu tiên. Tín hiệu khả quan ấy là cơ sở để củng cố niềm tin về giá trị của tấm bằng quốc tế. Dẫu mới được cấp chứng chỉ gần 3 tháng, nhưng nhóm trồng rừng ở thôn Kinh Môn, xã Trung Sơn, huyện Gio Linh đã xuất khẩu đợt gỗ đầu tiên từ 6ha rừng. Ông Lê Biên Hòa, Trưởng nhóm trồng rừng thôn Kinh Môn cho biết: "Trước đây, gỗ khai thác từ 1ha rừng của bà con mình có giá từ 40 đến 45 triệu đồng. Nay, cũng gỗ từ 1 ha rừng đó, giá có thể lên đến gần 90 triệu đồng. Tất cả là nhờ chứng chỉ quốc tế về quản lý rừng bền vững".

Một tín hiệu lạc quan khác là việc tuân thủ 10 nguyên tắc và 54 tiêu chí trồng rừng bền vững, góp phần giúp tập quán sản xuất của người dân thay đổi đáng kể. Tất cả các gia đình tham gia nhóm trồng rừng quen dần với những mục tiêu dài hạn như: Trồng rừng với tỷ lệ ngày càng tăng loại cây gỗ tự nhiên; tập trung sản xuất gỗ có giá trị cao với chu kỳ sản xuất dài; giảm thiểu phần trăm gỗ chất lượng thấp và tăng lượng gỗ để xẻ trong lần khai thác cuối cùng...

Những thói quen thông thường cũng được thay đổi theo hướng có lợi như: Bà con chỉ cần đào lỗ trồng cây thay vì tiêu tốn một khoản tiền lớn để thuê xe ủi; người khai thác rừng phải được trang bị áo quần bảo hộ, mũ bảo hiểm để tránh tai nạn lao động... Đặc biệt, các hộ trồng rừng được cấp chứng chỉ phải đặt vấn đề bảo vệ môi trường lên trên lợi ích kinh tế.

Khi được thực hiện nghiêm túc, các tiêu chí như: Không có rác thải ở khu vực rừng trồng, hạn chế đến mức thấp nhất lượng phế thải trong quá trình khai thác và chế biến, bảo vệ các loài thực, động vật quý hiếm và môi trường sống của chúng, tái sinh rừng tự nhiên bằng cây bản địa... sẽ giúp bảo vệ môi trường, góp phần đa dạng hóa sinh học.

Hiện tại, thành công bước đầu của các hộ trồng rừng ở Trung Sơn (Gio Linh) và Vĩnh Thủy (Vĩnh Linh) là động lực để Chi cục Lâm nghiệp Quảng Trị lập hồ sơ đề nghị Dự án Quản lý và Kinh doanh lâm sản bền vững xây dựng và cấp chứng chỉ cho 7.000ha rừng, thuộc các huyện Hải Lăng, Cam Lộ, Vĩnh Linh, Gio Linh... Tuy nhiên, không ít khó khăn đặt ra khiến các hộ trồng rừng còn e ngại với chứng chỉ này. Việc thay đổi tập quán sản xuất cũ để đi theo 10 nguyên tắc và 54 tiêu chí về quản lý rừng bền vững đòi hỏi người dân phải thực sự kiên trì, chú tâm đến lợi ích lâu dài.

Bên cạnh đó, chu kỳ khai thác của lâm phần kéo dài từ 9 đến 12 năm trở lên. Do đời sống còn khó khăn, một số hộ dân đành khai thác gỗ chưa đủ tuổi thọ. Điều đó đồng nghĩa với việc diện tích rừng của bà con không đủ điều kiện để cấp chứng chỉ. Vì vậy, người dân trồng rừng rất cần được hướng dẫn, cung cấp mọi thông tin, đặc biệt là sự hỗ trợ vốn trong thời gian rừng chưa đến thời kỳ thu hoạch.