“Ngôi sao sáng” xuất hiện muộn

Dù mới bước vào cuộc đua từ ngày 3-10, song ứng cử viên Kristalina Georgieva đến từ Bulgaria lại đang là nổi lên là đối thủ của cựu Thủ tướng Bồ Đào Nha Antonio Guterres, người đang dẫn đầu cuộc đua từ nhiều tháng qua.

Bà Kristalina Georgieva, 63 tuổi, là ủy viên Hội đồng Ngân sách châu Âu và từng là cựu Phó chủ tịch Ngân hàng Thế giới (WB). Bà chính thức tham gia cuộc đua trở thành Tổng thư ký LHQ hồi tuần trước sau khi chính phủ Bungaria không ủng hộ Tổng giám đốc UNESCO Irina Bokova trở thành ứng cử viên, do bà Bokova không giành được sự đa số phiếu trong các vòng bỏ phiếu phiếu tín nhiệm. Tuy nhiên, bà Bokova vẫn nằm trong danh sách bầu chọn.

Theo phân tích của các chuyên gia, ngay sau tuyên bố ra tranh cử, bà Kristalina Georgieva đã trở thành “ngôi sao sáng” có thể dẫn điểm trước ông Antonio Guterres vì một số lý do. Thứ nhất, luật bất thành văn từ trước tới nay quy định chức vụ này luân chuyển lần lượt qua các khu vực. Từ trước tới nay, đã có 3 Tổng thư ký đến từ Tây Âu, 2 người từ châu Phi, 2 người từ châu Á và 1 người từ khu vực Mỹ Latin và Caribe, song chưa có vị Tổng thư ký nào đến từ Đông Âu.

Ngoài yếu tố địa lý, cuộc bầu chọn người đứng đầu LHQ năm nay còn tính đến cả yếu tố giới tính. Nếu so với người đồng hương Bokova, bà Kristalina Georgieva đang nhận được sự ủng hộ từ chính phủ Bulgaria. Không chỉ hội tụ đủ các yếu tố như địa lý, giới tính, nữ ủy viên Hội đồng Ngân sách châu Âu còn nhận được sự ủng hộ từ phía Nga, một yếu tố vô cùng quan trọng giúp bà Georgieva tiến gần với chiếc ghế quyền lực nhất hành tinh.

“Cuộc đấu” của hai siêu cường Nga-Mỹ

Theo quy định, tiến trình bầu chọn Tổng thư ký LHQ diễn ra tại các cuộc bỏ phiếu kín của HĐBA. Từng nước ủy viên HĐBA LHQ đưa ra ý kiến của mình về từng ứng viên với việc có thể dành lá phiếu “khuyến khích” hay “không khuyến khích” đối với một ứng viên nào đó hoặc tuyên bố “không có ý kiến”.

Trong số 5 ủy viên thường trực HĐBA LHQ với quyền phủ quyết đối với việc lựa chọn Tổng thư ký LHQ tương lai, Pháp và Trung Quốc làm ra vẻ đứng ngoài cuộc. Ba thành viên còn lại chia thành 2 phe là Nga và Mỹ với Anh. Chừng nào hai phe chưa nhượng bộ, thỏa hiệp lẫn nhau và thống nhất với nhau thì chừng đó HĐBA LHQ chưa thể có được kiến nghị nhân sự gì để đưa ra biểu quyết tại Đại hội đồng LHQ. Giới chuyên gia nhận định, trong bối cảnh quan hệ Nga- Mỹ luôn trong tình trạng “cơm không lành, canh chẳng ngọt”, cuộc bình chọn Tổng thư ký vô cùng căng thẳng và khó đoán định.

Về phần các ứng viên, họ cùng lúc phải chơi hai “trò chơi” trong ván cờ chính trị: trong nước, nhằm giành đề cử từ chính phủ của họ, và quốc tế, nhằm lấy lòng Washington và Moscow.

Tuy nhiên, điểm mới của tiến trình bầu chọn người đứng đầu LHQ năm nay là lần đầu tiên trong lịch sử 70 năm của LHQ, tiến trình bầu chọn và bổ nhiệm Tổng thư ký được dựa trên các nguyên tắc minh bạch. Các quốc gia thành viên được quyền tiến cử người mình chọn, còn các ứng cử viên thì phải nộp đơn ứng cử, hồ sơ cá nhân và phải trình bày quan điểm tại những phiên điều trần của Đại hội đồng LHQ được phát sóng truyền hình trực tiếp đi toàn thế giới.

“Đường dài mới biết ngựa hay”

Thế nhưng, trái với dự đoán của nhiều người, cuộc bỏ phiếu lần cuối cùng vào ngày 5-10 đã mang lại chiến thắng cho cựu Thủ tướng Bồ Đào Nha António Guterres. Sáng 6-10, theo giờ Washington (tức tối 6-10 theo giờ Hà Nội), HĐBA LHQ đã nhất trí đề cử ông António Guterres làm Tổng thư ký LHQ mới thay ông Ban Ki Moon sẽ mãn nhiệm vào cuối năm nay.

Theo Reuters, trong gần 3 tháng qua, từ ngày 21-7 đến ngày 6-10, 15 nước ủy viên HĐBA LHQ đã tiến hành tổng cộng 6 cuộc bỏ phiếu không chính thức và 1 cuộc bỏ phiếu chính thức để quyết định ai sẽ là tân Tổng thư ký LHQ. Có tổng cộng 13 ứng cử viên tham gia cuộc chạy đua vào vị trí này, đa số là các quan chức tới từ các nước Đông Âu. Trong tất cả các cuộc bỏ phiếu trên, ông António Guterres luôn giành được tỷ lệ ủng hộ cao nhất. Điều đó cho thấy sự tín nhiệm của các nước thành viên HĐBA LHQ đối với vị cựu Thủ tướng Bồ Đào Nha này.

Ông António Guterres, 67 tuổi, đã có thâm niên hàng chục năm ở cương vị người đứng đầu Cao ủy LHQ về người tị nạn (UNHCR). Ông sinh năm 1949 ở thủ đô Lisbon, Bồ Đào Nha, và học ngành kỹ sư vật lý. Ông gia nhập đảng Xã hội vào năm 1974 và trở thành chính trị gia chuyên nghiệp. Năm 1995, 3 năm sau khi được bầu làm tổng thư ký đảng Xã hội, ông giữ chức thủ tướng cho đến năm 2002. Ông thông thạo tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Pháp. Sau khi kết thúc nhiệm kỳ quốc tế, ông chuyển sang hoạt động trong lĩnh vực ngoại giao quốc tế, trở thành người phụ trách Cao ủy LHQ về người tị nạn vào năm 2005 và giữ cương vị này cho đến năm 2015. Ông được ghi nhận là đã có nhiều nỗ lực không mệt mỏi để buộc các nước giàu nhất phải giúp đỡ nhiều hơn cho những người phải rời bỏ nhà cửa để chạy trốn những cuộc xung đột, nghèo đói và thiên tai.

Sau khi đã được HĐBA LHQ chính thức thông qua, ông Guterres phải được Đại hội đồng LHQ nhất trí thông qua trước khi nhậm chức vào ngày 1-1-2017. Dù chưa chính thức, song cộng đồng thế giới luôn đặt hy vọng vào vị Tổng thư ký LHQ tương lai này.

Thu Uyên