Sống trong những ngôi nhà đẹp, nhưng không có việc làm ổn định, nhiều người dân chấp nhận cảnh ngồi chơi qua ngày.

Kỳ vọng lớn

Đầu năm 2014, UBND tỉnh Cao Bằng công bố Quyết định 20/2014/QĐ-TTg ngày 11-3-2014 của Thủ tướng Chính phủ thành lập Khu kinh tế cửa khẩu tỉnh Cao Bằng với tổng diện tích hơn 30.000ha, trải dài trên 37 xã, 3 thị trấn biên giới thuộc 7 huyện với 265km đường biên giới. Trong đó, Khu kinh tế Trà Lĩnh sẽ tạo cơ sở cho việc đưa Dự án kết nối giao thông từ các tỉnh Tây Nam Trung Quốc qua cửa khẩu Trà Lĩnh ra cảng Hải Phòng thành hiện thực. Việc thành lập khu kinh tế tạo sự gắn kết địa phương trong cả nước có cùng ưu thế. Bên cạnh đó, sự hình thành khu kinh tế góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Cao Bằng nói chung và địa bàn biên giới nói riêng.

Khu kinh tế cửa khẩu được tổ chức thành khu phi thuế quan và các khu chức năng như: Khu cửa khẩu quốc tế, các khu công nghiệp, trung tâm tài chính, khu đô thị, trung tâm hành chính, khu dân cư và các khu chức năng khác. Tỉnh Cao Bằng kỳ vọng mỗi năm, khu kinh tế cửa khẩu giải quyết 1.000 việc làm mới, xuất nhập khẩu tăng khoảng 17-20%/năm của giai đoạn 2016-2020. Khu vực này triển vọng sẽ trở thành một cửa ngõ kết nối giữa Trung Quốc - ASEAN và được ưu tiên bố trí vốn đầu tư hạ tầng bằng nguồn vốn ngân sách Nhà nước, tạo điều kiện về cơ chế chính sách thúc đẩy đầu tư, kinh doanh kho bãi, xuất nhập khẩu...

"Để tạo công ăn việc làm ổn định, lâu dài cho người dân, góp phần đảm bảo an ninh trật tự tại khu vực cửa khẩu, Đồn BPCK Trà Lĩnh sẽ phối hợp với chính quyền địa phương, Ban quản lý cửa khẩu thành lập các tổ bốc xếp hàng hóa, đồng thời, phối hợp với các cơ sở dạy nghề, tổ chức đào tạo, tư vấn, giới thiệu việc làm, mở ra hướng đi mới cho thanh niên có công ăn việc làm ổn định, cuộc sống của người dân sẽ đỡ vất vả hơn" - Thượng úy Vũ Văn Dương chia sẻ.

Kỳ vọng của dự án là rất lớn, nhưng thực tế chưa biết đến bao giờ mới hoàn thành, bởi các doanh nghiệp chưa có dấu hiệu đầu tư xây dựng nhà máy, khu công nghiệp... Còn bà con các dân tộc nơi đây đang mất đi tư liệu sản xuất, công ăn việc làm không có. Anh Dương Hồng Thái, thôn Nà Đoỏng, bùi ngùi chia sẻ: "Khi được các cơ quan chức năng và doanh nghiệp tuyên truyền, đưa ra những viễn cảnh tươi sáng, vận động bà con nhường đất cho các dự án, người dân đã tin vào viễn cảnh sắp đổi đời, bao năm chân lấm tay bùn cũng chỉ đủ ăn, bây giờ được vào làm công nhân trong các doanh nghiệp, trung tâm thương mại có thu nhập ổn định, ai cũng phấn khởi. Đâu ngờ, những mảnh đất màu mỡ bao năm cha ông để lại trở thành hoang hóa, không thể cấy trồng khiến người dân vốn nghèo đói, nay không còn ruộng vườn, không có việc làm".

Thất vọng nhiều

Sau khi có quyết định thành lập khu kinh tế cửa khẩu, UBND tỉnh Cao Bằng chỉ phê duyệt xây dựng các công trình, đường giao thông, bãi đỗ xe, khu dịch vụ thương mại cho doanh nghiệp thuê. Để thực hiên các dự án, chính quyền địa phương đã thu hồi đất trồng lúa, hoa màu của người dân các thôn Nà Đoỏng, Bản Hía, Pò Đẩy, đẩy hàng trăm hộ dân rơi vào cảnh mất ruộng, nương, trong khi việc làm không có.

Thượng úy Vũ Văn Dương, Chính trị viên phó Đồn BPCK Trà Lĩnh, BĐBP Cao Bằng, cho biết: Khi triển khai các dự án, đơn vị cử cán bộ xuống phối hợp với địa phương tuyên truyền cho nhân dân thôn Nà Đoỏng, Pò Đẩy, Bản Hía với 159 hộ trong vùng dự án về chủ trương, xây dựng khu kinh tế để phát triển kinh tế - xã hội, tạo công ăn việc làm cho nhân dân và đã được nhân dân đồng tình nhường đất nông nghiệp phục vụ dự án. Tuy nhiên, hiện nay, các dự án đều dở dang, còn người dân không có đất nông nghiệp để sản xuất, việc làm bấp bênh, chỉ trông chờ vào việc bốc vác, chạy xe ôm kiếm sống qua ngày.

Hầu hết đất đai, ruộng vườn của các hộ dân nơi đây là công sức khai khẩn của bao thế hệ được cha ông để lại làm của "hồi môn" cho con cháu. Nhưng hiện nay, có những gia đình chuyển từ 70-100% đất nông nghiệp bàn giao cho các khu công nghiệp, nhà máy và xem như cơ nghiệp không còn. Nhiều người được đền bù đất đai thì dồn tiền vào làm nhà, mua xe, có người vì nhàn cư đi vào con đường cờ bạc, rượu chè, dẫn đến nguy cơ nghèo đói. Trong khi đó, các nhà máy sản xuất mới chỉ nằm trên giấy, hoặc chỉ san lấp cầm chừng, chưa biết đến bao giờ mới hoàn thành giúp người dân có công ăn việc làm ổn định.

Người dân sống bấp bênh từ nghề bốc vác, xe lôi...  Ảnh: Hà đồng

Bà Nguyễn Thị Mùng, thôn Bản Hía không giấu nổi bức xúc: "Từ xưa đến nay, gia đình chúng tôi sống chủ yếu nhờ ruộng, vườn và chăn nuôi, nhưng từ khi thành lập khu kinh tế cửa khẩu, Nhà nước thu hồi 100% diện tích đất nông nghiệp và đất ở để về khu tái định cư. Toàn bộ số tiền đền bù, cùng với vốn liếng tích cóp bao nhiêu năm dồn hết vào xây nhà. Nay vợ chồng, con cái không có việc làm ổn định, chỉ trông chờ vào thu nhập của quán nước nhỏ và thi thoảng chạy xe ôm kiếm sống qua ngày".

Theo anh Dương Hồng Thái: Cánh đồng thôn Nà Đoỏng trước đây là vựa lúa của thôn, giờ đây bị thu hồi mất phần lớn rồi. Chắc chắn sắp tới, sẽ có nhiều gia đình lâm vào cảnh thiếu đói, phải bỏ quê hương đi làm thuê, kiếm sống. Trước đây, ở cửa khẩu Trà Lĩnh, chính quyền địa phương cũng đã thu hồi đất ruộng của dân xây dựng trung tâm thương mại, nhưng làm ăn không hiệu quả. Khi thu hồi đất, doanh nghiệp hứa sẽ sắp xếp công ăn việc làm cho bà con, nhưng sau khi trung tâm đi vào hoạt động, không hề có người dân nào của địa phương được tuyển vào làm việc tại đây. Đến dự án này cũng thế, khi thu hồi nhà, đất, chính quyền cũng nói, sẽ tạo công ăn việc làm cho người dân. Nhưng hiện giờ, nhiều gia đình không còn ruộng vườn, nhà cửa mà chính quyền có thu xếp công việc cho người dân đâu. Do không có việc làm, nhiều người lang thang chơi bời, rất dễ phát sinh các tệ nạn xã hội phức tạp.