Biên phòng - Mới đây, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch tổ chức cuộc hội thảo bàn về giải pháp bảo tồn, phát huy văn hóa của 5 dân tộc thiểu số có số dân dưới 1.000 người dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Hồ Anh Tuấn. Tại hội thảo, nhiều ý kiến của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học và các già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín của 5 dân tộc thiểu số đến từ Điện Biên, Lai Châu, Hà Giang, Nghệ An, Kon Tum đã đưa ra nhiều luận giải đáng suy ngẫm về vấn đề này. Phóng viên báo Biên phòng lược ghi một số ý kiến tiêu biểu, xin giới thiệu cùng bạn đọc.
 |
Việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc ít người không chỉ đơn thuần là câu chuyện văn hóa, nó còn mang tính chính trị - văn hóa. Tuy nhiên, đối với dân tộc có dân số ít, bản sắc văn hóa của đồng bào đang rất mong manh. Do vậy, cần nghiên cứu sưu tầm những di sản văn hóa càng kỹ lưỡng, càng đầy đủ càng tốt, kể cả các nhà khoa học và đồng bào. Hiện nay, với phương pháp nghiên cứu hiện đại, các nhà nghiên cứu hàn lâm cần phối hợp với các cộng tác viên, nghiên cứu viên cộng đồng thực hiện nhiều chương trình nghiên cứu.
Đồng thời, cần làm sâu sắc hơn việc xây dựng thiết chế bảo tồn bản sắc, chẳng hạn, xây dựng nhà văn hóa cộng đồng phải theo mô hình nhà văn hóa truyền thống của đồng bào để nhà văn hóa trở thành bảo tàng nhỏ trưng bày các hiện vật liên quan đến cuộc sống hàng ngày. Ngoài ra, cần phát huy tối đa vai trò của các tổ chức xã hội, cộng đồng để đồng bào thấy rằng bảo tồn văn hóa truyền thống là bảo tồn cho chính mình. Bên cạnh đó, phải gắn bảo tồn văn hóa truyền thống với hoạt động du lịch để tạo kinh phí bảo tồn gìn giữ văn hóa...
 |
Nằm trong nhóm có dân số ít nhất trong cộng đồng 54 dân tộc ở Việt Nam, 5 dân tộc Si La, Pu Péo, Brâu, Ơ Đu, Rơ Măm đang đứng trước nguy cơ gián đoạn sự tiếp nối sáng tạo, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng mình. Nguy cơ suy giảm dân số, thanh niên không biết hoặc hiểu rất hời hợt về dân ca, dân vũ của dân tộc mình đang có chiều hướng gia tăng.
Để bảo tồn và phát huy văn hóa 5 dân tộc dưới 1.000 người, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch đã có Quyết định 3508/QĐ-BVHTTDL ngày 10-10-2013 về phê duyệt Dự án Bảo tồn khẩn cấp và hỗ trợ tăng trưởng năng lực bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc, bài trừ hủ tục ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số (thuộc Đề án Bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam đến năm 2020, theo Quyết định 1270/QĐ-TTg ngày 27-7-2011 của Thủ tướng Chính phủ).
Đây là một đề án khá toàn diện, nếu được đầu tư hỗ trợ thực hiện đầy đủ chắc chắn sẽ mang lại kết quả khả quan. Tuy nhiên, ngoài các giải pháp trên, cần có giải pháp đặc thù hoặc chính sách đặc thù mang tính đột phá về phát triển số lượng và chất lượng dân số đi đôi với nâng cao khả năng đề kháng, sáng tạo, bảo tồn và phát huy văn hóa cộng đồng. Đặc biệt là các chính sách đặc thù về phát triển kinh tế - xã hội, chú trọng đầu tư về cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất, giáo dục, các hoạt động y tế, văn hóa. Bên cạnh đó, các cấp, các ngành chức năng cần phát huy vai trò của đội ngũ già làng, trưởng bản, người có uy tín để họ có thể phát huy vai trò trong bảo tồn văn hóa truyền thống...
 |
Muốn bảo tồn văn hóa truyền thống của 5 dân tộc có số dân dưới 1.000 người, phải xây dựng đề án cụ thể. Cụ thể như dân tộc Si La ở tỉnh Điện Biên hiện nay có 31 hộ, 139 khẩu cư trú tại bản Nậm Sin, xã Chung Chải, do hoàn cảnh xã hội, lịch sử, họ sống cách biệt với cộng đồng, di chuyển chỗ ở liên tục. Luôn cho mình là dân tộc nhỏ bé về vóc dáng và vị trí xã hội nên người Si La không có điều kiện tiếp cận với nền văn minh, với cộng đồng và khoa học kỹ thuật. Trong cuộc sống của họ còn tồn tại rất nhiều tập tục lạc hậu, chẳng hạn như không chấp nhận hôn nhân với người dân tộc khác nên tuổi thọ trung bình không quá 45 tuổi.
Theo tôi, để giải bài toán bảo tồn dân tộc Si La phải bắt đầu từ việc tuyên truyền để bà con không mặc cảm về tâm lý, giúp họ mở rộng, nâng cao trình độ hiểu biết; đồng thời cần quan tâm đến việc học tập của con em người Si La, đặc biệt là bố trí công việc theo trình độ, chuyên môn.
 |
Dân tộc Si La ngày xưa sống ở bản Nậm Sin có tới 60-70 nóc nhà, nhà nào cũng rộng rãi chứ không nhỏ hẹp như bây giờ, còn dân số Si La bây giờ càng ngày càng giảm.
Để bảo tồn di sản văn hóa truyền thống phải chăm lo phát triển con người. Theo tôi, Đảng, Nhà nước, các cấp chính quyền cần quan tâm đến việc học tập của con em người Si La, đảm bảo công việc cho những người Si La tốt nghiệp cấp 3, đại học để lấy đó làm gương cho các cháu còn lại. Có như vậy mới bảo tồn được văn hóa truyền thống của người Si La.
 |
Hiện nay, giới trẻ người Si La không hiểu và cũng không chịu tìm hiểu về văn hóa của dân tộc mình.
Do vậy, các cơ quan chức năng phải chung tay cùng đội ngũ già làng, trưởng bản, người có uy tín cùng với ngành văn hóa tuyên truyền văn hóa truyền thống cho giới trẻ, để đi đến đâu họ cũng tự hào về văn hóa dân tộc mình và thấy có trách nhiệm phải bảo tồn văn hóa dân tộc mình.
