Cà Lò là xóm sát biên giới đặc biệt khó khăn của xã Khánh Xuân, huyện Bảo Lạc. Ở đây 100% là người dân tộc Dao và đều thuộc diện hộ nghèo. Xóm Cà Lò nổi tiếng với “3 không”: không đường, không điện, không nước, không sóng điện thoại. Thế nên dù chỉ cách đường chính hơn 7km, thế nhưng, chỉ có con đường mòn nhỏ hẹp dẫn vào xóm, quanh co men theo chân núi, nhấp nhô dốc đá hiểm trở, phải mất hơn 2 giờ đi bộ, còn đi xe máy thì sẽ như một cuộc thử thách mạo hiểm. Chính vì lẽ đó mà trước năm 2018, vẫn còn không ít trường hợp làm cha, mẹ khi mới 15, 16 tuổi và anh, chị, em họ kết hôn trong phạm vi 3 đời. Độ tuổi tảo hôn phổ biến từ 14 đến 16 tuổi, cá biệt, có trường hợp chỉ mới 12 tuổi. Nguyên nhân của tình trạng trên là do người dân nhận thức pháp luật còn hạn chế.

Từ trước năm 2010, đến với xóm biên giới Cà Lò, không khó để bắt gặp những bà mẹ trẻ con. Dù mới 12, 13 tuổi, nhưng thay vì đến trường cùng bạn bè, các em lại phải nghỉ học, ở nhà và gánh thiên chức là những người vợ, người mẹ. Việc kết hôn và có con sớm cũng khiến cho tỷ lệ các em bé được sinh ra bị suy dinh dưỡng, thấp còi ngày càng gia tăng. Nhiều cặp vợ chồng do còn quá trẻ để tự lập, chưa biết làm ăn nên đã sớm ly hôn sau thời gian ngắn chung sống.

Để giúp người dân hiểu và đẩy lùi vấn nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, thời gian qua, các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, các ban, ngành, đoàn thể, đặc biệt là Đồn Biên phòng Xuân Trường, BĐBP Cao Bằng đứng chân trên địa bàn đã nỗ lực vào cuộc, quyết liệt thực hiện các biện pháp đẩy lùi tệ nạn này. Ông Sinh Văn Phong, Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Xuân cho biết: “Cấp ủy, chính quyền xã đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, lấy công tác tuyên truyền làm trọng tâm, phối hợp với BĐBP xác định rõ đối tượng cần tập trung tuyên truyền, từ đó lên kế hoạch thành lập đoàn đi tuyên truyền tại các xóm. Ngoài ra, chúng tôi còn lồng ghép các hoạt động, đánh giá vào các chỉ tiêu, tiêu chí cũng như quyền lợi của người dân; phát huy vai trò gương mẫu của những người có uy tín, cùng người dân xây dựng mô hình gia đình, dòng tộc, thôn bản không có tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”.

Theo chân cán bộ của Đồn Biên phòng Xuân Trường cùng chính quyền xã Khánh Xuân đến thăm gia đình ông Chảo Vần Sâm, chúng tôi được biết, năm nay, gia đình ông Sâm dự định sẽ tổ chức đám cưới cho con gái, mặc dù con rể chưa bước sang tuổi 15. Tuy nhiên, Đồn Biên phòng Xuân Trường kịp thời phát hiện, tuyên truyền, vận động hai gia đình cam kết dừng đám cưới do hai bạn trẻ chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định.

Ông Chảo Vần Sâm chia sẻ: “Con gái tôi thì 18 tuổi rồi, năm nay tôi định tổ chức đám cưới cho con, nhưng con rể thì mới có 15 tuổi. Được cán bộ BĐBP cùng chính quyền xã đến tuyên truyền, tôi đã nhận thức được việc các con chưa đủ tuổi kết hôn, có lấy về cũng sẽ không được đăng ký kết hôn, sau này cũng không đăng ký khai sinh cho cháu được. Vì thế, tôi đã quyết định dừng việc cưới xin, đợi đủ tuổi mới cho cưới. Từ nay, tôi cũng sẽ tuyên truyền cho mọi người trong xóm cùng biết và không vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình nữa”.

Còn gia đình ông Chảo Sành Phấu, đã tổ chức lấy vợ cho cháu trai khi cháu mới chỉ đang học lớp 6. Phong tục ở đây từ xưa đã quen với việc lấy vợ, lấy chồng sớm nên trong ý niệm của gia đình hai bên chưa từng nghĩ đến những hậu quả mà tảo hôn để lại sẽ ảnh hưởng đến tương lai cũng như sự phát triển, duy trì nòi giống sau này của con trẻ. Trước thực tế này, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Xuân Trường cùng địa phương đã nhiều lần đến nhà vận động để ông Phấu đồng ý cho cháu trở lại trường học.

Ông Phấu cho biết: “Nhà tôi cũng muốn cưới vợ cho cháu để có thêm người làm nương rẫy. Khi được cán bộ đến tuyên truyền, gia đình cũng đã biết được khi kết hôn không đúng độ tuổi sẽ ảnh hưởng đến tương lai cũng như sự phát triển, duy trì nòi giống sau này của con trẻ. Gia đình hai bên cũng trót làm lễ rồi nhưng bây giờ chưa cho ở với nhau để các cháu tập trung vào học tập. Sau này học xong, có công việc rồi thì mới cho về ở với nhau, bây giờ hiểu rồi thì sẽ không để con cháu phải chịu khổ như mình trước đây nữa”.

Bên cạnh việc nắm thông tin, ngăn chặn kịp thời các trường hợp tảo hôn, Đồn Biên phòng Xuân Trường đã phối hợp với chính quyền địa phương thường xuyên tổ chức họp, lồng ghép các chương trình để tuyên truyền, giáo dục và cho các hộ dân ký cam kết không vi phạm; đến năm 2020, cả xóm chỉ còn 3 cặp vợ chồng tảo hôn. Từ năm 2021 đến nay, trên địa bàn không xuất hiện trường hợp nào tảo hôn cũng như kết hôn cận huyết thống.

Thiếu tá Tạ Duy Hà, Chính trị viên Đồn Biên phòng Xuân Trường cho hay: Cách đây mấy năm trở về trước, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống xảy ra rất nhiều, nhất là đối với các xóm vùng đồng bào dân tộc thiểu số như xóm Cà Lò. Chúng tôi đã cử những đồng chí am hiểu tiếng nói địa phương, phong tục tập quán của bà con để thường xuyên vào xóm tuyên truyền, hướng dẫn cho bà con những quy định của pháp luật, đặc biệt là Luật Hôn nhân và Gia đình, tập trung tuyên truyền đến từng hộ gia đình, từng cá nhân.

Đồng thời, làm tốt công tác phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền cho bà con, đến nay, nhân dân đã hiểu và chấp hành nghiêm quy định của pháp luật. 2 năm gần đây, tỷ lệ tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đã giảm đáng kể; người dân tích cực tham gia chăm lo phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương và phối hợp tốt với BĐBP bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

Huy Dương