Nguy cơ mai một làng nghề

Ruộng muối xuống cấp nghiêm trọng không được cải tạo, nâng cấp, nhiều ruộng muối cỏ mọc hoang hóa.

Chúng tôi trở lại Hộ Độ vào những ngày hè oi bức, dù đang là đợt cao điểm của mùa thu hoạch muối, nhưng khác hẳn với không khí sôi động cách đây vài năm, một sự im ắng, tĩnh lặng đang bao trùm, trên khắp cánh đồng muối. Đảo mắt một vòng, chúng tôi thấy nhiều ô nề, thống chạt không được tu bổ, những sân bê tông tróc nền bỏ hoang, cỏ mọc um tùm. Những ngày này, miền Trung nắng nóng gay gắt, lẽ ra là tiết trời lý tưởng để sản xuất muối, nhưng trên cánh đồng muối, lượng người bám ruộng chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Dọc đường làng, thi thoảng lại bắt gặp cảnh một vài rổ muối được diêm dân chất đống chờ thương lái.

Xã Hộ Độ hiện có 1.821 hộ, với 7.781 khẩu, cư trú tại 13 thôn, trong đó, có đến 12 thôn làm muối. "Thời hoàng kim" của muối Hộ Độ là vào thập niên 1990. Khi đó, toàn xã có 1.250 hộ sống bằng nghề muối với 90ha diện tích đồng muối. Tuy nhiên, đến nay chỉ còn trên dưới 100 hộ bám trụ với nghề, diện tích đồng muối giảm xuống chỉ còn 82ha. Cảnh "nhà nhà, người người xuống đồng" chỉ còn trong quá khứ.

Bà Lê Thị Luyến (56 tuổi) ở xóm Vĩnh Phú than phiền: "Ngày xưa, ruộng muối chi chít, san sát nhau, nhìn đâu cũng thấy một màu trắng xóa. Sáng nào cả làng cũng rủ nhau ra đồng, vui lắm! Nhưng nay thì họ bỏ ruộng hoang hóa hết rồi, có làm thì cũng chỉ là sản xuất cầm chừng vậy thôi. Giờ cho không ruộng, có khi cũng không ai nhận". Ông Phạm Quốc Việt (60 tuổi) từ dưới ruộng muối lên, thở dài góp chuyện: "Tuổi già sức yếu, cố bám víu vào muối, kiếm gạo ăn qua ngày thôi, chứ lớp trẻ bây giờ cũng chẳng mặn mà, lớn lên chúng đi học, đi làm ăn xa hết. Hết thế hệ chúng tôi, muối Hộ Độ có lẽ sẽ thất truyền mất thôi...".

Những vấn đề đặt ra

Muối được người dân chất đống dọc đường làng Hộ Độ đợi thương lái đến thu mua.

Thực tế, trong khoảng 5 năm trở lại đây, việc sản xuất muối ở Hộ Độ gặp rất nhiều khó khăn. Hiện nay, hệ thống thủy lợi của đồng muối đang bị xuống cấp nghiêm trọng, khiến năng suất muối giảm đi rất nhiều. Theo người dân địa phương, trước đây, một sào ruộng muối cho năng suất 5- 6 tấn, thì bây giờ chỉ đạt khoảng 2,5 đến 3 tấn/sào.

Chị Nguyễn Thị Hiên, một diêm dân nhớ lại: "Ngày trước, gia đình tôi làm 2,5 sào muối. Hồi ấy, mỗi tạ bán được 170 ngàn đồng, mỗi năm chúng tôi thu về ngót nghét hơn 20 triệu đồng. Nhưng mấy năm nay, một tạ muối chỉ được 100 ngàn đồng, mà nghề "bán mồ hôi" này quá vất vả, cứ bảo sao dân Hộ Độ không mấy ai thiết tha với muối".

Đem vấn đề này trao đổi với ông Phan Đình Hinh, Phó Chủ tịch UBND xã Hộ Độ, ông cho biết, UBND xã Hộ Độ đã cố gắng kêu gọi các nguồn đầu tư từ bên ngoài, nhưng "lực bất tòng tâm". Ngoài ra, vấn đề đầu ra không ổn định, chưa có chính sách bao tiêu sản phẩm cũng là một thực trạng đẩy làng muối Hộ Độ đến bên bờ "vực thẳm". "Chúng tôi cũng đã tìm và đặt vấn đề với các bạn hàng trong và ngoài tỉnh, nhưng khổ nỗi, các công ty tư nhân và giới tư thương không đoái hoài. Chỉ có Công ty Muối Hà Tĩnh chịu đứng ra thu mua, nhưng họ cũng chỉ mua với giá 1.000 đồng/kg. Mấy năm trở lại đây, không hiểu vì lý do gì họ cũng "khước từ" luôn muối Hộ Độ. Nghe đâu, họ nhập muối ở nước ngoài về, giá rẻ gần một nửa, lại là muối tự nhiên. Tìm đầu ra cho muối đang thực sự là một vấn đề rất nan giải đối với chúng tôi" - Ông Hinh phân trần.

Hiện nay, hơn 3.000 lao động ở Hộ Độ đang khắc khoải mong chờ những cơ chế, chính sách thật sự thiết thực nhằm cứu vãn nghề truyền thống trước nguy cơ mai một. Trước mắt, người dân cần những chính sách ưu đãi trong khâu bao tiêu sản phẩm và đầu tư quy hoạch lại đồng muối. Có như vậy, người dân nơi đây mới yên tâm bám trụ với nghề.

Năm 2010, giá muối rớt xuống còn 700 đồng/kg, diêm dân Hộ Độ bàn nhau "găm muối" đợi giá lên. Nhưng thật trớ trêu, trận lũ năm đó đã cuốn hơn 700 tấn muối, cùng bao nhiêu công sức của diêm dân xã Hộ Độ ra sông ra biển. Ruộng đồng bị tàn phá tan hoang, nhiều hộ gia đình mất cả "chì lẫn chài" sinh ra nản chí, một số khác không còn vốn để tiếp tục gắn bó với nghề".