Văn hóa là sức mạnh nội sinh của đất nước

Văn hóa luôn có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và phát triển của đất nước ta. Ngay sau khi nước nhà giành được độc lập, năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Trong suốt chiều dài lịch sử, Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng và nhấn mạnh vai trò, vị trí của văn hóa. Gần nhất là Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định: Phát triển toàn diện con người; xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; phát triển văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh và động lực cho phát triển đất nước, bảo vệ Tổ quốc.

Đồng chí Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết: “Hơn 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới, nền văn hóa Việt Nam đã có những bước phát triển, đổi thay mạnh mẽ, trở nên ngày càng phong phú và đặc sắc, thống nhất trong đa dạng. Tuy nhiên, phải nhìn thẳng vào thực tế rằng, trong một thời gian dài, nhiều nơi, nhất là trong xây dựng các chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, văn hóa vẫn chưa được đặt đúng vị trí, chưa phát huy được vai trò tham gia thúc đẩy các lĩnh vực khác của đời sống xã hội và theo đó, nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa còn rất khiêm tốn, chưa thật sự xứng tầm. Thậm chí, còn có tư duy lệch lạc cho rằng: Phát triển văn hóa cần nguồn lực đầu tư lớn, nhưng đem lại hiệu quả kinh tế rất ít, mà chưa thấy rõ đây là đầu tư cho phát triển bền vững, dài hạn và tạo ra sức sống mới cho kinh tế - xã hội, sự trường tồn và phồn vinh của đất nước”.

Tại Hội nghị văn hóa toàn quốc năm 2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ rõ một trong các nguyên nhân chính của những hạn chế, tồn tại, bất cập, yếu kém trên lĩnh vực văn hóa là “việc thể chế hóa và tổ chức thực hiện đường lối văn hóa của Đảng còn thiếu đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả”. Chính vì vậy, yêu cầu bức thiết hiện nay là phải sớm thể chế hóa đường lối, quan điểm, chủ trương của Đảng thành luật pháp và các chính sách cụ thể, khả thi về phát triển văn hóa, xây dựng con người, “phát huy tối đa các nguồn lực từ Nhà nước và xã hội, từ trong nước và nước ngoài để phát triển văn hóa”, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy giá trị văn hóa và con người Việt Nam.

Bàn về nội dung này, đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng, cải cách và hoàn thiện thể chế văn hóa cần được phát huy đồng bộ thông qua nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước song hành cùng trao quyền tự chủ nhiều hơn đối với các tổ chức, cá nhân trong hoạt động văn hóa. Ngoài ra, cần phát huy toàn diện và đầy đủ các nguồn lực văn hóa bao gồm nguồn nhân lực và nguồn lực tài chính, vốn ngân sách nhà nước và nguồn vốn từ quá trình xã hội hóa, sự đóng góp của cộng đồng các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân ở trong và ngoài nước cùng tham gia phát triển văn hóa.

Tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho văn hóa phát triển

Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam khẳng định: văn hóa dân gian là nơi lưu giữ văn hóa dân tộc, đồng thời, đóng góp và sự phát triển bền vững. Để có thể triển khai thành công Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa tầm nhìn 2030, Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan cho rằng, cần tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế. Theo bà, hiện, việc thể chế hóa đường lối, chủ trương phát triển văn hóa còn chậm và chưa phù hợp với thực tế. Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan dẫn chứng trong nghệ thuật biểu diễn, nhiếp ảnh, triển lãm chưa có luật quy định mới chỉ điều chỉnh ở tầm nghị định. Hay như về du lịch văn hóa dựa trên tài nguyên di sản văn hóa thì Luật Di sản Việt Nam cần sửa đổi để phù hợp với Công ước UNESCO...

Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan cũng chỉ rõ những hạn chế trong cơ chế quản lý cần chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nhấn mạnh những gì pháp luật không cấm thì công dân, tổ chức, nhà sản xuất có quyền làm để từ đó thúc đẩy lực lượng sản xuất văn hóa, đa dạng văn hóa. Ngoài ra, vấn đề vi phạm bản quyền cũng là điểm nghẽn khiến thị trường văn hóa không thể phát triển lành mạnh. Đây là những điểm nghẽn cần có giải pháp.

Để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và huy động nguồn lực trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thừa Thiên Huế Nguyễn Thanh Bình kiến nghị tiến hành sửa đổi, bổ sung Luật Di sản văn hóa nhằm khắc phục sự chồng chéo, vướng mắc trong vấn đề khoanh vùng bảo vệ đối với các di sản văn hóa thế giới tại Việt Nam và di tích đã được lập theo các quy định trước khi Luật Di sản văn hóa năm 2001, được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2009 có hiệu lực thi hành. Đồng thời bổ sung nội dung khuyến khích hồi cố cổ vật; xã hội hóa trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích... để đảm bảo sự hài hòa giữa bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội.

Về công tác đưa cổ vật về nước, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông cho biết, đây là việc rất phức tạp, chịu ảnh hưởng những quy định, quy ước quốc tế, mối quan hệ với nước bạn, hình thức phối hợp tư nhân với nhà nước. Thời gian qua, có nhiều tin tức về các cổ vật của nước ta ở nhiều địa điểm trên thế giới, Thứ trưởng cho biết, Bộ đã có định hướng thống kê các cổ vật này, có lộ trình cụ thể để thống nhất với các ban, bộ, ngành, trình Thủ tướng Chính phủ để từng bước tiến hành đưa cổ vật hồi hương.

Nhằm khắc phục những hạn chế về phát triển văn hóa hiện nay, các đại biểu dự Hội thảo quốc gia “Thể chế, chính sách và nguồn lực phát triển văn hóa” vừa được tổ chức đã thống nhất kiến nghị các nhóm nhiệm vụ giải pháp cần tập trung làm ngay, gồm: Sớm xây dựng Chương trình Mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa. Rà soát các nội dung về văn hóa trong 2 Chương trình Mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, để có những điều chỉnh phù hợp, đạt kết quả tốt hơn.

Tập trung triển khai có hiệu quả Chiến lược, chương trình, đề án về xây dựng văn hóa công sở, văn hóa học đường, văn hóa doanh nghiệp, ngoại giao văn hóa. Đầu tư các công trình văn hóa mang tính biểu tượng quốc gia và thời đại Hồ Chí Minh. Phát triển các sản phẩm văn hóa có giá trị đỉnh cao về nghệ thuật và tư tưởng, phấn đấu có các tác phẩm văn học nghệ thuật xứng tầm. Đổi mới cơ chế hoạt động, nhất là cơ chế tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực văn hóa để thu hút, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

Đẩy mạnh thu hút đầu tư cho phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng chuỗi sản phẩm du lịch, sản phẩm thương mại mang bản sắc văn hóa Việt Nam. Chú trọng các cơ chế, chính sách phát huy, tạo điều kiện, khuyến khích, năng lực sáng tạo của các chủ thể văn hóa.

Thu Hằng