Thuyền trưởng Trần Đình Hộp đang quét lại thúng câu mực. Ảnh: Văn Chương

Đi tìm luồng mực

Con tàu Quảng Nam mang số QNa90189TS, do ngư dân Trần Đình Hộp, xã Bình Minh, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam, làm Thuyền trưởng cập vào đảo Đá Tây. Các ngư dân quyết định kéo dài thêm phiên biển nên ghé vào mua gạo, mì tôm để tiếp tục cuộc hành trình đánh bắt trên biển. Thời gian này, các bạn chài đều thông tin liên lạc với gia đình để nắm tình hình thời tiết cũng như giá cả thu mua mực trong đất liền.

Mùa biển năm 2011, mực khơi được thu mua với giá gần 150.000 đồng/kg; năm 2012, giá mực chỉ còn dao động 60.000 đồng/kg. Bước sang năm 2013, ngư dân hụt hơi vì giá mực tụt xuống 53.000 đồng/kg, đến cuối mùa mới nhích lên 74.000 đồng/kg. Qua thông tin từ đất liền, các ngư dân có thể tự nhẩm ra lời, lỗ của chuyến đánh bắt.

Cầm lái tàu, Thuyền trưởng Hộp tiếp tục cho tàu chuyển tọa độ để đêm xuống anh em thả thúng câu đúng luồng mực. Ông Thuyền trưởng chỉ cho ngư dân đường nước mà mực thường quần tụ. Đối với những người có cặp mắt nhà nghề mới nhìn thấy nước chảy, nước chế, vùng có nhiều cá, mực. "Tàu ni chở 30 ngư dân, nếu chạy trật luồng mực, anh em câu không có chi thì cả tàu sẽ mất tinh thần" - Thuyền trưởng Hộp cho biết.

Cầm lái con tàu trị giá hàng tỷ đồng, sự "giàu có" của Thuyền trưởng Hộp đó là kinh nghiệm xuôi ngược biển cả nên được chủ tàu thuê cầm lái chỉ huy cả đội bạn. Còn về phần gia cảnh thì anh vẫn đang vật lộn để thoát nghèo trên vùng cát trắng xóa ở Bình Minh. Năm 2006, anh Hộp đi bạn trên tàu ĐNa90370TS của ngư dân Phan Bé, ở quận Thanh Khê, TP Đà Nẵng. Ông Thuyền trưởng hồi đó, do không nghe lời can gián của ngư dân Trần Đình Hộp nên đưa cả đoàn ngư dân dính bão Chan Chu. Ông Bé rớt nước mắt, đưa 2 tay lên ôm mặt bảo xin đầu hàng, giao tay lái cho anh Hộp với lời nhắn nhủ: "Rứa anh em còn trở về với vợ con hay không chỉ biết nhờ em, bây giờ dính bão rồi, 9 phần là chết".

Anh Hộp cầm lái đưa con tàu vượt qua bão tố kinh hoàng. Bão Chan Chu đã "sát hạch" trình độ lái tàu của ngư dân nghèo Trần Đình Hộp. Từ đó, ngư dân làng chài Bình Minh xếp anh vào diện "thuyền trưởng nhà nghề, có tay lái cứng". Năm nay, đưa anh em ra Trường Sa, con tàu trở nên chật chội vì thiếu tiếng cười nói râm ran, giọng hát hò của đội ngư dân câu mực. Anh Hộp và các thuyền trưởng liên tục nối sóng với nhau để kiếm luồng mực. Bởi mực tụt giá, nếu đánh bắt không đạt, bạn sẽ nhảy qua tàu khác.

Tự bớt phần mình

Xã Bình Minh, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam là nơi đã xảy ra đại tang khi 83 người đàn ông nằm lại biển trong cơn bão Chan Chu năm 2006. Bước sang năm 2007, làng chài lại bị lũ cuốn trôi 35 tàu cá. Vượt qua lời nguyền bỏ biển, các ngư dân lại tiếp tục vươn khơi. Kể chuyện vượt khó của ngư dân, ông Trương Công Bảy, Chủ tịch Hội Nghề cá của địa phương sốt sắng cho biết, từ năm 2009 đến nay, nghề biển ở Bình Minh bắt đầu phát triển mạnh trở lại. 

Những chiếc ô tô tấp nập chở thúng trở về làng cát Bình Minh. Giữa tháng 11, tàu thuyền đi khơi bắt đầu kết thúc một năm xuôi ngược ở quần đảo Trường Sa. Anh Thành, một ngư dân chỉ vô thúng cho hay: "Về nhà nhưng vẫn ám ảnh cái cảm giác mình đang ngồi trên thúng. Ở Trường Sa, cứ sáng ra, nhìn chiếc thúng là đoán được thợ nhất, thợ nhì. Thợ nhất năm ni cũng không bằng thợ út năm kia". Thứ bậc này được tính bằng năng suất câu mực của ngư dân trong một phiên biển.

"Đi nghề chụp mực ngon ăn hơn nghề ni (câu mực)". Những ông thuyền trưởng tàu câu mực giật thót mình khi nghe ngư dân nói câu này. Bởi thu nhập từ nghề câu mực bị tụt giảm, trong khi nghề gần bờ lại có thu nhập khá. Nếu bạn chài đồng loạt bỏ nghề câu mực, chuyển sang tàu gần bờ thì sang năm 2014 sẽ không tuyển đủ 30 ngư dân ra Trường Sa.

Ngư dân Trần Công Tư, Thuyền trưởng tàu QNa94899TS và các thuyền trưởng khác quyết định chính sách khuyến khích anh em bạn tiếp tục ra Trường Sa vào mùa tới bằng cách hạ thấp phần ăn chia của chủ tàu. Thuyền trưởng Tư tâm sự bằng cái giọng thẳng đuột của dân Quảng Nam: "Rứa bình thường thì chủ tàu được chia phần 20%, lấy thợ nhì làm chuẩn. Còn mùa ni thì anh em sống chết có nhau, thuyền trưởng chỉ nhận 12-14% để anh em bạn còn tiền đem về". Bên cạnh việc tự giảm phần, chủ tàu giữ chân bạn chài bằng cách thường xuyên thăm hỏi, tổ chức giao lưu, cho anh em bạn ứng trước tiền để gửi cho vợ con.

Mùa biển năm 2012, ngư dân câu mực thu nhập bình quân được 40 triệu đồng/phiên. Năm nay, ngư dân chỉ kiếm được 15-20 triệu đồng/phiên. Nghề câu mực đang đà xuống dốc thì nghề chụp mực, lưới rút gần bờ lại kiếm ăn khá. Gần 100 chiếc tàu này đều đánh bắt thành công, bạn chài kiếm được 100 triệu đồng /mùa biển. Các thuyền trưởng lo lắng vì sang năm không kiếm ra bạn.

Tàu QNa94727TS trở về bờ sau những ngày đánh bắt thủy sản trên vùng biển Trường Sa.

Hỗ trợ từ phía bờ

Theo các ngư dân, Trường Sa giờ đã trở thành ngư trường tấp nập. Đêm xuống, cả một vùng biển này rực rỡ ánh đèn như thành phố. Vùng biển này trong phạm vi 10 hải lý không bao giờ vắng bóng tàu cá. Hằng đêm, khi mở máy Icom thì nghe âm thanh náo loạn như vỡ chợ, đó là tiếng của các ngư dân liên lạc với nhau trên biển. Bà con ngư dân rất tự hào, vì trong âm thanh đó, nhiều nhất vẫn là tiếng nói của các ngư dân Việt Nam.

Ngoài khơi ngư dân đánh bắt, trong bờ có lực lượng hậu thuẫn chặt chẽ. Dù ở trong bờ nhưng khá am hiểu và nắm chắc cuộc sống của bà con ngoài biển, đó là ông Trương Công Bảy, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Minh, Chủ tịch Hội Nghề cá của xã. Trước đây, ông Bảy đã có thâm niên 10 năm trên đoàn tàu câu mực. Ở Trường Sa, hòn đảo nào ông Bảy cũng đều đặt chân đến vài lần. Giờ ngồi trong bờ, ông Bảy thường xuyên nghe ngóng thông tin bà con ngoài khơi, hô hào "anh em mình ngoài đó có gì thông tin giúp qua lại với nhau".

Khi có tin tàu ngư dân bị trôi trên biển, ông Bảy lập tức "khởi động" 22 tổ đoàn kết trên biển đến xúm lại giúp nhau. Có chiếc kéo tàu bị nạn vào một đảo nào đó ở Trường Sa rồi quay ra đi làm, có chiếc đã đánh bắt đủ tổn thì tiếp tục áp vào kéo tàu bị nạn hành trình vào bờ để sửa chữa.

Ngày 1-3-2013, tàu Quảng Nam mang số QNa94727TS bị nạn. Tàu này chở theo 29 ngư dân câu mực, do ông Nguyễn Văn Trứ ở Bình Minh làm Thuyền trưởng. Bộ đội Hải quân đã kéo tàu vào đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi để sửa chữa khắc phục. Ông Bảy vội vã khăn gói, đáp tàu ra đảo Lý Sơn để gặp gỡ, thăm hỏi và động viên anh em trở vê".

Gần đến cuối năm, ngư dân ở Bình Minh đã đánh bắt đạt sản lượng 7.000 tấn. Đánh bắt thành công, nhưng giá thành thu mua hải sản không cao. Khó khăn như vậy, nhưng ở Trường Sa, mỗi khi bình minh lên, đoàn tàu ở làng cát này lại xuôi ngược đi tìm luồng cá.