Biên phòng - Trong 10 năm trở lại đây, hợp tác quốc phòng giữa các nước thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã có sự phát triển năng động và ngày càng đạt được hiệu quả thiết thực. Đặc biệt, các hoạt động hợp tác quốc phòng song phương và đa phương trong năm 2014 đã mang lại một diện mạo mới cho ASEAN khi bước vào năm 2015, năm chủ chốt để tiến tới thành lập Cộng đồng ASEAN, trong đó có cộng đồng chính trị - an ninh.
ADMM và ADMM+: Bước đi mới, toàn diện và thực chất
Giai đoạn hợp tác mới về quốc phòng của các thành viên ASEAN được phản ánh rõ trong những năm đầu của thế kỷ XXI. Hàng loạt hội nghị về quốc phòng được tổ chức. Đó là Hội nghị Tư lệnh Lục quân các nước ASEAN (ACAMM), Hội nghị không chính thức Tư lệnh các lực lượng quốc phòng (ACDFIM), Hội nghị không chính thức những người đứng đầu cơ quan tình báo quân sự (AMIIM), Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF)…
Việc tổ chức các hội nghị và diễn đàn này là bước đi cần thiết và quan trọng để ASEAN xây dựng lòng tin, củng cố tình đoàn kết; trên cơ sở đó, từng bước thiết lập và hoàn chỉnh cơ chế hợp tác song phương và đa phương về hợp tác quốc phòng nói chung, hợp tác đối phó với các thách thức an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống trong khu vực nói riêng.
Trong bối cảnh tình hình mới, ASEAN nhận thấy cần phải có một cơ chế hợp tác quốc phòng đầy đủ trong toàn Hiệp hội. Vì vậy, năm 2006, các thành viên ASEAN đã thống nhất tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) hằng năm và coi đó là cơ chế hợp tác quốc phòng cao nhất của Hiệp hội. Với cơ chế mới này, quá trình hợp tác quốc phòng-an ninh ASEAN nói chung, hợp tác về đối phó với các thách thức an ninh phi truyền thống nói riêng, đã có những bước đi mới, toàn diện và thực chất hơn.
Đặc biệt, vào tháng 10-2010, tại Hà Nội, Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) được thành lập, trở thành một trụ cột chính sách đối ngoại và hợp tác quốc phòng trong khu vực và là khuôn khổ chính thức đầu tiên gắn kết Bộ trưởng Quốc phòng 10 nước ASEAN và 8 nước đối tác (gồm Ô-xtrây-li-a, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Niu Di-lân, Hàn Quốc, Nga và Mỹ).
Thành tựu của ADMM+ phần lớn xuất phát từ đặc trưng của nó là một khuôn khổ hợp tác thực tế giữa giới lãnh đạo quốc phòng các nước trong khu vực. Trước hết, có thể nói, ADMM+ đã hoàn toàn thành công, thậm chí còn hơn cả kỳ vọng. Tầm vóc của ADMM+ không chỉ thể hiện qua bản thân hội nghị cấp Bộ trưởng, mà đáng nói là một loạt hoạt động liên tục của 5 nhóm chuyên gia công tác (EWG), bao gồm: Hỗ trợ nhân đạo và cứu hộ thảm họa (HADR), an ninh hàng hải, quân y, chống khủng bố và hoạt động gìn giữ hòa bình.
Dù không thường xuyên được quảng bá, song một loạt hội nghị, hội thảo và quan trọng nhất là hoạt động diễn tập đã diễn ra từ mùa xuân 2011 đến nay. Những sự kiện lớn và nổi bật nhất từ đó đến nay là cuộc diễn tập chung hỗ trợ nhân đạo và cứu hộ thảm họa và quân y tại Bru-nây vào tháng 6-2013, với hơn 3.000 quân nhân tham gia. Hay cuộc Diễn tập đa phương Hải quân ASEAN (KOMODO) cuối tháng 3, đầu tháng 4-2014, tại đảo Ba-tam của In-đô-nê-xi-a. Đây là cơ hội hiếm hoi để binh sĩ đến từ các lực lượng Hải quân ASEAN và các nước đối tác phối hợp cùng nhau.
Bên cạnh đó, sự mới mẻ của ADMM+ nằm ở thực tế rằng đây là một khuôn khổ và tiến trình do các Bộ trưởng Quốc phòng thúc đẩy, chứ không phải các Ngoại trưởng như ở Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Những cuộc thảo luận chiến lược giữa các Bộ trưởng Quốc phòng và các quan chức quốc phòng cấp cao có một giá trị rõ ràng, khác biệt với cuộc đối thoại giữa các ngoại trưởng và các nhà ngoại giao.
Ngoài ra, ADMM+ tạo thuận lợi cho hợp tác song phương giữa tất cả các nước. Hệ thống thiết lập các cặp đồng Chủ tịch EWG giữa một nước ASEAN và một nước "+". Tháng 6-2014, tại Hà Nội, Việt Nam và Ấn Độ đã đồng chủ trì tổ chức hội nghị lần thứ nhất của Nhóm chuyên gia về Hành động mìn nhân đạo nhằm xây dựng kế hoạch hoạt động của Nhóm chuyên gia ADMM+ về Hành động mìn nhân đạo giai đoạn 2014 -2017.
Theo đó, Nhóm sẽ thiết lập kênh phối hợp và cơ chế hợp tác như chia sẻ thông tin, trao đổi kinh nghiệm và các khía cạnh pháp lý liên quan trong hoạt động mìn nhân đạo; tổ chức các cuộc trình diễn kỹ thuật về khảo sát, rà phá bom mìn, vật nổ có ứng dụng công nghệ, kỹ thuật mới...
Rõ ràng, vai trò của các Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN tại các hội nghị ADMM và ADMM+, đã góp phần tạo ra diện mạo mới cho an ninh khu vực, góp phần quan trọng trong tiến trình hình thành Cộng đồng ASEAN trong năm 2015.
Dấu ấn hợp tác quốc phòng 2014
Một trong những hội nghị về quốc phòng quan trọng nhất diễn ra trong năm qua là Hội nghị ADMM-8 diễn ra ở Thủ đô Nây Pi Tô của Mi-an-ma vào giữa tháng 5-2014.
Tại hội nghị, Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN thống nhất khẳng định, hợp tác quốc phòng đã và đang đóng góp quan trọng vào việc xây dựng trụ cột Chính trị - An ninh của Cộng đồng ASEAN. Nổi bật là việc triển khai thực hiện các ý tưởng, sáng kiến thiết thực nhằm thúc đẩy hợp tác quốc phòng hướng vào việc giải quyết những thách thức an ninh mới đặt ra hiện nay, như: Thiết lập đường dây liên lạc trực tiếp giữa Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN (DLC); thành lập Nhóm chuyên gia về Hành động mìn nhân đạo và tổ chức các cuộc diễn tập trong khuôn khổ ADMM…
Cùng với đó, ADMM-8 còn ghi nhận những kết quả hoạt động tích cực, hiệu quả của các nhóm chuyên gia trong khuôn khổ ADMM+ trên 5 lĩnh vực (hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa (HADR); an ninh biển; quân y; chống khủng bố; gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc) đã góp phần quan trọng vào việc kiến tạo, duy trì môi trường hòa bình để phát triển khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có các nước ASEAN.
Sự đoàn kết, thống nhất của ASEAN trong việc cùng giải quyết các vấn đề khu vực và quốc tế đã được thể hiện qua việc các Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN đều bày tỏ quan ngại sâu sắc trước việc Trung Quốc đơn phương hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam, vi phạm nghiêm trọng Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.
Đặc biệt, Tuyên bố chung sau hội nghị đã "nhấn mạnh tầm quan trọng của hòa bình và ổn định tại Biển Đông, khẳng định lại cam kết của các quốc gia ASEAN trong việc thực hiện đầy đủ, hiệu quả DOC cũng như nguyên tắc 6 điểm của ASEAN đối với Biển Đông, ủng hộ nỗ lực hướng tới ký kết sớm Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC)". Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện sự đoàn kết, đồng thuận của ADMM nói chung, vai trò của Việt Nam nói riêng trong xử lý các vấn đề an ninh ở khu vực.
Năm 2014 cũng được đánh giá là năm sôi nổi với các hoạt động hợp tác quốc phòng, giao lưu giữa quân đội các nước trong khu vực ASEAN. Trong vai trò là nước chủ nhà, Việt Nam đã tổ chức thành công Giải bắn súng quân dụng Lục quân các nước ASEAN lần thứ 24 (AARM-24), Hội nghị Tư lệnh Lục quân các nước ASEAN lần thứ 15 (ACAMM-15) và Hội nghị Hạ sĩ quan các nước ASEAN lần thứ 4 (ASMAM-4), để lại ấn tượng sâu sắc đối với các đại biểu tham dự.
Trong lĩnh vực hợp tác song phương giữa các nước trong khu vực nhằm bảo đảm an ninh, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới cũng được thúc đẩy mạnh mẽ, giảm thiểu các vụ tranh chấp biên giới trên đất liền. Điều đó đã được thấy rõ khi năm qua, các vụ va chạm giữa quân đội Thái Lan và Cam-pu-chia tại khu vực đền Prếch Vi-hia đã giảm rõ rệt.
Bên cạnh đó, tăng cường hợp tác giữa ba nước Việt Nam - Lào - Cam-pu-chia tiếp tục được củng cố, góp phần giải quyết các vấn đề về biên giới, lãnh thổ, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn, hoạt động xâm phạm chủ quyền, biên giới, xây dựng đường biên giới trên bộ hòa bình, ổn định, hợp tác, hữu nghị và phát triển.
Có thể nói, hợp tác quốc phòng giữa quân đội các nước thành viên ASEAN đã góp phần to lớn trong nỗ lực hình thành Cộng đồng ASEAN theo đúng lộ trình vào cuối năm 2015, làm cho ngôi nhà chung ASEAN thêm vững chắc trong thời gian tới.
Giai đoạn hợp tác mới về quốc phòng của các thành viên ASEAN được phản ánh rõ trong những năm đầu của thế kỷ XXI. Hàng loạt hội nghị về quốc phòng được tổ chức. Đó là Hội nghị Tư lệnh Lục quân các nước ASEAN (ACAMM), Hội nghị không chính thức Tư lệnh các lực lượng quốc phòng (ACDFIM), Hội nghị không chính thức những người đứng đầu cơ quan tình báo quân sự (AMIIM), Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF)…
Việc tổ chức các hội nghị và diễn đàn này là bước đi cần thiết và quan trọng để ASEAN xây dựng lòng tin, củng cố tình đoàn kết; trên cơ sở đó, từng bước thiết lập và hoàn chỉnh cơ chế hợp tác song phương và đa phương về hợp tác quốc phòng nói chung, hợp tác đối phó với các thách thức an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống trong khu vực nói riêng.
 |
| Các Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN dự Hội nghị ADMM-8 tại Nây Pi Tô (Mi-an-ma) tháng 5-2014. Ảnh: www2.mindef.gov.bn |
Trong bối cảnh tình hình mới, ASEAN nhận thấy cần phải có một cơ chế hợp tác quốc phòng đầy đủ trong toàn Hiệp hội. Vì vậy, năm 2006, các thành viên ASEAN đã thống nhất tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) hằng năm và coi đó là cơ chế hợp tác quốc phòng cao nhất của Hiệp hội. Với cơ chế mới này, quá trình hợp tác quốc phòng-an ninh ASEAN nói chung, hợp tác về đối phó với các thách thức an ninh phi truyền thống nói riêng, đã có những bước đi mới, toàn diện và thực chất hơn.
Đặc biệt, vào tháng 10-2010, tại Hà Nội, Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) được thành lập, trở thành một trụ cột chính sách đối ngoại và hợp tác quốc phòng trong khu vực và là khuôn khổ chính thức đầu tiên gắn kết Bộ trưởng Quốc phòng 10 nước ASEAN và 8 nước đối tác (gồm Ô-xtrây-li-a, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Niu Di-lân, Hàn Quốc, Nga và Mỹ).
Thành tựu của ADMM+ phần lớn xuất phát từ đặc trưng của nó là một khuôn khổ hợp tác thực tế giữa giới lãnh đạo quốc phòng các nước trong khu vực. Trước hết, có thể nói, ADMM+ đã hoàn toàn thành công, thậm chí còn hơn cả kỳ vọng. Tầm vóc của ADMM+ không chỉ thể hiện qua bản thân hội nghị cấp Bộ trưởng, mà đáng nói là một loạt hoạt động liên tục của 5 nhóm chuyên gia công tác (EWG), bao gồm: Hỗ trợ nhân đạo và cứu hộ thảm họa (HADR), an ninh hàng hải, quân y, chống khủng bố và hoạt động gìn giữ hòa bình.
Dù không thường xuyên được quảng bá, song một loạt hội nghị, hội thảo và quan trọng nhất là hoạt động diễn tập đã diễn ra từ mùa xuân 2011 đến nay. Những sự kiện lớn và nổi bật nhất từ đó đến nay là cuộc diễn tập chung hỗ trợ nhân đạo và cứu hộ thảm họa và quân y tại Bru-nây vào tháng 6-2013, với hơn 3.000 quân nhân tham gia. Hay cuộc Diễn tập đa phương Hải quân ASEAN (KOMODO) cuối tháng 3, đầu tháng 4-2014, tại đảo Ba-tam của In-đô-nê-xi-a. Đây là cơ hội hiếm hoi để binh sĩ đến từ các lực lượng Hải quân ASEAN và các nước đối tác phối hợp cùng nhau.
Bên cạnh đó, sự mới mẻ của ADMM+ nằm ở thực tế rằng đây là một khuôn khổ và tiến trình do các Bộ trưởng Quốc phòng thúc đẩy, chứ không phải các Ngoại trưởng như ở Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Những cuộc thảo luận chiến lược giữa các Bộ trưởng Quốc phòng và các quan chức quốc phòng cấp cao có một giá trị rõ ràng, khác biệt với cuộc đối thoại giữa các ngoại trưởng và các nhà ngoại giao.
Ngoài ra, ADMM+ tạo thuận lợi cho hợp tác song phương giữa tất cả các nước. Hệ thống thiết lập các cặp đồng Chủ tịch EWG giữa một nước ASEAN và một nước "+". Tháng 6-2014, tại Hà Nội, Việt Nam và Ấn Độ đã đồng chủ trì tổ chức hội nghị lần thứ nhất của Nhóm chuyên gia về Hành động mìn nhân đạo nhằm xây dựng kế hoạch hoạt động của Nhóm chuyên gia ADMM+ về Hành động mìn nhân đạo giai đoạn 2014 -2017.
Theo đó, Nhóm sẽ thiết lập kênh phối hợp và cơ chế hợp tác như chia sẻ thông tin, trao đổi kinh nghiệm và các khía cạnh pháp lý liên quan trong hoạt động mìn nhân đạo; tổ chức các cuộc trình diễn kỹ thuật về khảo sát, rà phá bom mìn, vật nổ có ứng dụng công nghệ, kỹ thuật mới...
Rõ ràng, vai trò của các Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN tại các hội nghị ADMM và ADMM+, đã góp phần tạo ra diện mạo mới cho an ninh khu vực, góp phần quan trọng trong tiến trình hình thành Cộng đồng ASEAN trong năm 2015.
Dấu ấn hợp tác quốc phòng 2014
Một trong những hội nghị về quốc phòng quan trọng nhất diễn ra trong năm qua là Hội nghị ADMM-8 diễn ra ở Thủ đô Nây Pi Tô của Mi-an-ma vào giữa tháng 5-2014.
Tại hội nghị, Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN thống nhất khẳng định, hợp tác quốc phòng đã và đang đóng góp quan trọng vào việc xây dựng trụ cột Chính trị - An ninh của Cộng đồng ASEAN. Nổi bật là việc triển khai thực hiện các ý tưởng, sáng kiến thiết thực nhằm thúc đẩy hợp tác quốc phòng hướng vào việc giải quyết những thách thức an ninh mới đặt ra hiện nay, như: Thiết lập đường dây liên lạc trực tiếp giữa Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN (DLC); thành lập Nhóm chuyên gia về Hành động mìn nhân đạo và tổ chức các cuộc diễn tập trong khuôn khổ ADMM…
Cùng với đó, ADMM-8 còn ghi nhận những kết quả hoạt động tích cực, hiệu quả của các nhóm chuyên gia trong khuôn khổ ADMM+ trên 5 lĩnh vực (hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa (HADR); an ninh biển; quân y; chống khủng bố; gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc) đã góp phần quan trọng vào việc kiến tạo, duy trì môi trường hòa bình để phát triển khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có các nước ASEAN.
Sự đoàn kết, thống nhất của ASEAN trong việc cùng giải quyết các vấn đề khu vực và quốc tế đã được thể hiện qua việc các Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN đều bày tỏ quan ngại sâu sắc trước việc Trung Quốc đơn phương hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam, vi phạm nghiêm trọng Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.
Đặc biệt, Tuyên bố chung sau hội nghị đã "nhấn mạnh tầm quan trọng của hòa bình và ổn định tại Biển Đông, khẳng định lại cam kết của các quốc gia ASEAN trong việc thực hiện đầy đủ, hiệu quả DOC cũng như nguyên tắc 6 điểm của ASEAN đối với Biển Đông, ủng hộ nỗ lực hướng tới ký kết sớm Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC)". Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện sự đoàn kết, đồng thuận của ADMM nói chung, vai trò của Việt Nam nói riêng trong xử lý các vấn đề an ninh ở khu vực.
Năm 2014 cũng được đánh giá là năm sôi nổi với các hoạt động hợp tác quốc phòng, giao lưu giữa quân đội các nước trong khu vực ASEAN. Trong vai trò là nước chủ nhà, Việt Nam đã tổ chức thành công Giải bắn súng quân dụng Lục quân các nước ASEAN lần thứ 24 (AARM-24), Hội nghị Tư lệnh Lục quân các nước ASEAN lần thứ 15 (ACAMM-15) và Hội nghị Hạ sĩ quan các nước ASEAN lần thứ 4 (ASMAM-4), để lại ấn tượng sâu sắc đối với các đại biểu tham dự.
Trong lĩnh vực hợp tác song phương giữa các nước trong khu vực nhằm bảo đảm an ninh, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới cũng được thúc đẩy mạnh mẽ, giảm thiểu các vụ tranh chấp biên giới trên đất liền. Điều đó đã được thấy rõ khi năm qua, các vụ va chạm giữa quân đội Thái Lan và Cam-pu-chia tại khu vực đền Prếch Vi-hia đã giảm rõ rệt.
Bên cạnh đó, tăng cường hợp tác giữa ba nước Việt Nam - Lào - Cam-pu-chia tiếp tục được củng cố, góp phần giải quyết các vấn đề về biên giới, lãnh thổ, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn, hoạt động xâm phạm chủ quyền, biên giới, xây dựng đường biên giới trên bộ hòa bình, ổn định, hợp tác, hữu nghị và phát triển.
Có thể nói, hợp tác quốc phòng giữa quân đội các nước thành viên ASEAN đã góp phần to lớn trong nỗ lực hình thành Cộng đồng ASEAN theo đúng lộ trình vào cuối năm 2015, làm cho ngôi nhà chung ASEAN thêm vững chắc trong thời gian tới.
