Trong buổi đối thoại giữa các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp công nghệ cao với các Bộ trưởng Nông nghiệp APEC, tại thành phố Cần Thơ, bà Thượng nghị sĩ An-nơ Ru-xtơ, đồng Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Tài nguyên Ô-xtrây-li-a, chia sẻ kinh nghiệm: “Sản xuất nông nghiệp kỹ thuật số là lấy công nghệ làm động lực, để tăng giá trị kinh tế lên nhiều lần so với làm truyền thống. Các nước phát triển họ đã ứng dụng vào sản xuất thực tiễn đạt hiệu quả cao. Đối với những nước mới phát triển, đa số nông dân quy mô nhỏ, phân tán nhiều nơi, giống như đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam. Việc cần làm là tìm ra những chuyên gia công nghệ nông nghiệp có trình độ cao, tâm huyết để họ bỏ công chuyển giao công nghệ cho người nông dân sử dụng. Họ phải cần mẫn cầm tay chỉ việc, thao tác từng nút bấm, điều khiển cả hệ thống trên máy điện thoại”.

Nông dân điều khiển nông trang trên điện thoại

Câu chuyện nông dân đang “tập làm” kỹ thuật số đã len lỏi vào cuộc sống ở nhiều địa phương. Ông Đỗ Thanh Liêm, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đường Khánh Hòa kể câu chuyện áp dụng kỹ thuật số trong nông dân trồng mía: “Công ty đường Khánh Hòa đã ứng dụng công nghệ số hóa vào thu hoạch mía. Bằng cách, công ty lập một phần mềm kết nối với hàng nghìn số điện thoại của nông dân trồng mía. Đến vụ thu hoạch, công ty gửi tin nhắn đến từng hộ về lịch trình thu mua mía. Nếu như nông dân bấm nút đồng ý, thì công ty lập tức thông báo thời gian thu mua mía chính xác. Khi mía chở về nhà máy, công ty gửi thông báo trữ lượng đường trong cây mía, số tiền và thời gian bà con nhận tiền. Nếu như bà con bấm nút bận việc, thì công ty tự động gửi lịch mua mía tiếp theo để bà con tiện thu xếp với công ty. Cách làm như thế, giúp người nông dân đỡ phải mất công đi lại nhiều lần, ứ đọng mía ngoài đồng không thu hoạch kịp thời, chất lượng giảm sút, thiệt hại người nông dân gánh chịu”.

Chuyện này với người rành về công nghệ thông tin thì nghĩ là chuyện thường, nhưng đối với người nông dân trồng mía thì đây là cải cách lớn. Chỉ tính thời gian đi từ ruộng mía đến nhà máy xa mấy chục cây số, hỏi được lịch thu hoạch mía ở thời kỳ cao điểm đã mất đứt nửa ngày, chưa kể phải hẹn, phải chờ, cán bộ kỹ thuật xuống kiểm tra độ đường, lệnh điều xe. Chỉ người trong cuộc mới thấy sự tiện lợi như thế nào.

Thành phố Hồ Chí Minh đã đi tiên phong trong vấn đề ứng dụng kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp công nghệ cao mấy năm nay. Ông Nguyễn Văn Hết, Phó ban quản lý Khu nông nghiệp công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh hào hứng nói về công nghệ số: “Toàn bộ khu trồng dưa lưới đã được lập trình tự động. Máy đo độ ẩm trong không khí, máy đo dinh dưỡng của cây..., tất cả dữ liệu được chuyền về máy chủ, từ đây máy tính sẽ phân tích theo chế độ của từng loại cây trồng. Ví dụ, nhiệt độ cao thiếu độ ẩm, máy chủ sẽ tự ra lệnh bật máy bơm phun nước dạng sương phía trên cây hay tưới nhỏ giọt phía dưới gốc cây, rồi bổ sung số lượng dinh dưỡng theo chu kỳ tăng trưởng của cây. Làm theo kiểu này, cây luôn cho năng suất cao, lợi nhuận lớn”. Từ mô hình Khu nông nghiệp công nghệ cao này đã lan tỏa ra nhiều quận, huyện thành phố Hồ Chí Minh. Nhiều tỉnh khác cũng đến đây học hỏi kinh nghiệm và triển khai ứng dụng đạt hiệu quả cao.

Hiện nay, có rất nhiều công ty cung cấp “trọn gói” các thiết bị kỹ thuật số trong sản xuất nông nghiệp: Máy đo độ dinh dưỡng dưới đất, máy đo độ ẩm trong không khí, máy điều khiển trung tâm, hệ thống bơm và phun nước tự động... Ông Nguyễn Khắc Trí, Giám đốc Công ty Minosa thành phố Hồ Chí Minh nói: “Số lượng chủ nông trại ứng dụng kỹ thuật số vào trồng trọt, sản xuất chưa nhiều so với nền nông nghiệp của nước ta. Vì họ “sợ” rắc rối trong kỹ thuật. Nhưng tất cả những phần kỹ thuật đã được công ty bán trọn gói, hướng dẫn tỉ mỉ, thực hành thuần thục. Người nông dân chỉ cần cầm chiếc điện thoại thông minh, ở bất cứ chỗ nào đều biết được cây tại nông trại đã tưới nước, tưới phân bón, độ ẩm như thế nào...”

Bà Nguyễn Thị Thủy, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, giải thích: “Nông nghiệp 4.0 là thuật ngữ được sử dụng đầu tiên tại CHLB Đức, nghĩa là thông tin ở dạng số hóa dành cho tất cả các đối tác và các quá trình sản xuất, giao dịch với các đối tác bên ngoài đơn vị như các nhà cung cấp và khách hàng tiêu thụ được truyền dữ liệu, xử lý, phân tích dữ liệu phần lớn tự động qua mạng internet. Sử dụng các thiết bị internet có thể tạo điều kiện quản lý lượng lớn dữ liệu và kết nối nội bộ với các đối tác bên ngoài đơn vị”.

Chủ nhiệm Hợp tác xã Anh Đào (Lâm Đồng) Nguyễn Công Thừa cho biết, Hợp tác xã đang trồng rau áp dụng công nghệ cao nhà kính, tự động hóa khâu tưới tiêu, dinh dưỡng... đạt sản lượng lớn cung cấp hàng cho các hệ thống siêu thị khắp cả nước và xuất khẩu. Sản lượng tiêu thụ bình quân 50.000 tấn trong nước và 4.000 tấn xuất khẩu. Doanh thu hơn 10 triệu đô-la Mỹ/năm.

Con đường duy nhất là nông nghiệp sạch và hữu cơ

Ông Hà Công Tuấn, Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cho biết: Ba vấn đề then chốt nhất, mà người nông dân, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách cần nắm rõ: Quốc gia ngày càng bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu; đất nước đang làm nông nghiệp phát triển; ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất.

Thứ trưởng Tuấn nêu chiến lược phát triển: “Đối với nông nghiệp Việt Nam để cạnh tranh được với thị trường thế giới, chỉ có con đường duy nhất, đó là phát triển nền nông nghiệp sạch, hữu cơ, ứng dụng mạnh kỹ thuật số vào khâu sản xuất và chế biến, hướng đến nền sản xuất nông nghiệp kỹ thuật số hiệu quả cao. Chính phủ đã ban hành hàng loạt chính sách về tái cơ cấu nông nghiệp, khuyến khích, hỗ trợ nông dân, doanh nghiệp cùng phát triển. Doanh nghiệp, cá nhân nào mạnh dạn đầu tư sản xuất nông nghiệp cao Chính phủ sẽ cho vay ưu đãi lãi với lãi suất thấp. Cần liên kết chặt “5 nhà”: Nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà quản lý, nhà băng (ngân hàng). Có như vậy mới tạo thành chuỗi làm ăn lớn, từ canh tác - thu hoạch - chế biến - đưa ra thị trường. Nếu không cải cách mạnh mẽ, cứ để nông nghiệp phát triển manh mún như thời gian vừa qua, cả nước có khoảng 14 triệu hộ nông dân, xúm vào làm trên 70 triệu mảnh đất nhỏ, rồi kiểu canh tác lạc hậu cứ bám chặt trong suy nghĩ, cách làm của nông dân, doanh nghiệp thì khó bứt phá lên được”.

Theo ông Tuấn, về chiến lược lâu dài, Chính phủ đang đầu tư, phát triển mạnh công nghệ cao và những sáng kiến mới, chú trọng công nghệ chế biến sâu làm tăng thêm giá trị, cử các chuyên gia, nghiên cứu sinh, sinh viên sang những nước phát triển học tập kinh nghiệm, tăng mạnh quảng bá thương hiệu sản phẩm và mở rộng thị trường thế giới.

Hải Luận