Tổng thống Ô-ba-ma (bên phải) và Chủ tịch Tập Cận Bình trong cuộc gặp tại Nhà Trắng, năm 2012. Ảnh: Reuters

Đây là cuộc gặp gỡ đầu tiên kể từ khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền và 3 tháng trước thời điểm diễn ra Hội nghị thượng đỉnh G-20 ở Nga. Cuộc gặp được đánh giá là động thái có ý nghĩa lớn của Tổng thống Ô-ba-ma kể từ khi tái đắc cử nhiệm kỳ hai, nhằm củng cố quan hệ song phương quan trọng nhưng rất mong manh giữa Trung Quốc và Mỹ, nhất là sau khi các hoạt động thương mại của Trung Quốc thường xuyên bị chỉ trích. Do vậy, cuộc gặp được kỳ vọng có thể tạo điều kiện phát triển mối quan hệ cá nhân lâu dài giữa hai nhà lãnh đạo.

Trong hai ngày (7 và 8-6) ở khu nghỉ dưỡng Xăn-ni-len, Tổng thống Ô-ba-ma và Chủ tịch Tập Cận Bình có các cuộc thảo luận sâu sắc về nhiều vấn đề song phương, khu vực và toàn cầu. Hai nhà lãnh đạo nhìn nhận lại những tiến triển và thách thức đối với mối quan hệ Trung - Mỹ trong vòng 4 năm qua và thảo luận các biện pháp nhằm tăng cường hợp tác, song song với việc kiểm soát các bất đồng giữa hai nước một cách hợp lý trong những năm tới.

Tuy nhiên, liệu ông Ô-ba-ma có đạt được thành công trong cuộc gặp này không? Câu trả lời sẽ là “khó”, bởi lẽ hai bên tồn tại quá nhiều bất đồng. Trong khi Trung Quốc lo ngại Mỹ đang tìm cách bao vây nước này về mặt quân sự với chiến lược “xoay trục sang châu Á” thì tranh cãi về an ninh mạng lại là vấn đề gây áp lực nhất đối với ông Ô-ba-ma. Trong một cuộc phỏng vấn với kênh ABC News hồi tháng 3 vừa qua, Tổng thống Ô-ba-ma nói rằng, một số, song không phải là toàn bộ, các cuộc tấn công mạng xuất phát từ Trung Quốc, nhằm vào các công ty và cơ sở hạ tầng của Mỹ đã được Bắc Kinh “bật đèn xanh”. Vì vậy, Tổng thống Ô-ba-ma sẽ không ngần ngại chỉ ra mối lo ngại của Mỹ về vấn đề tin tặc, hoặc cũng sẽ không chấp nhận “sự cam đoan chiếu lệ” của phía Trung Quốc rằng, họ cũng là nạn nhân của tin tặc nước ngoài.

Trong mối quan hệ song phương và quy mô lớn, Oa-sinh-tơn và Bắc Kinh vẫn thường “lời qua tiếng lại” về các vấn đề thương mại. Mặc dù đã thừa nhận tình hình được cải thiện kể từ khi Trung Quốc cho phép nâng giá đồng nhân dân tệ vào tháng 6-2010, song Oa-sinh-tơn vẫn bày tỏ quan ngại về vấn đề tiền tệ, từng làm nảy sinh nhiều căng thẳng trong quan hệ Trung - Mỹ. Hai nhà lãnh đạo cũng sẽ đề cập tới những bất đồng trong vấn đề CHDCND Triều Tiên, Xy-ri, thương mại thế giới, tranh chấp lãnh thổ của Trung Quốc ở biển Hoa Đông và Biển Đông.

Về phần mình, nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ phải làm rõ lực lượng nào của Mỹ sẽ ở lại Áp-ga-ni-xtan sau năm 2014. Và nếu Mỹ chấp nhận để Ta-li-ban tham gia hệ thống quyền lực ở Áp-ga-ni-xtan, điều đó có thể ảnh hưởng đến tình hình khu tự trị Tân Cương của Trung Quốc. Ta-li-ban có thể kích động người Hồi giáo gây bất ổn cũng như tiến hành các cuộc tấn công chống Trung Quốc. Trong khi Trung Quốc đang nỗ lực xây dựng một tuyến đường sắt nối liền các nước Cư-rơ-gư-xtan, Tát-gi-ki-xtan, U-dơ-bê-ki-xtan, Áp-ga-ni-xtan, Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu. Nếu Ta-li-ban trở lại tham gia chính trường, dự án này sẽ bị phá sản.

Dù cuộc gặp không được kỳ vọng tạo ra đột phá hay đạt được thỏa thuận cụ thể, song đây lại là cơ hội để ông Ô-ba-ma ghi điểm thành công về chính sách ngoại giao trong bối cảnh danh tiếng của ông đang bị ảnh hưởng từ việc Mỹ thiếu hành động trong vấn đề Xy-ri. Về phía Bắc Kinh, cuộc gặp thượng đỉnh là cơ hội giúp Chủ tịch Tập Cận Bình thể hiện hình ảnh của một nhà lãnh đạo mạnh mẽ và có thể đàm phán “ngang tầm” với phía Mỹ. Vì thế, Tổng thống Ô-ba-ma và Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ phải nỗ lực tìm được tiếng nói chung trong các cuộc thảo luận.