Biên phòng - Chỉ chưa đầy một tuần, Nhà nước Hồi giáo I-rắc và vùng Trung Đông (ISIL) dưới sự chỉ huy của thủ lĩnh A-bu Ba An Bát-đa-đi đã thành công trong việc chiếm giữ nhiều thành phố của I-rắc, trong đó có thành phố đông dân Mô-xun và Ti-grít. Đây là diễn biến chưa từng có tiền lệ. Lần đầu tiên trong lịch sử Trung Đông hiện đại, đường biên giới giữa các nước A-rập trở nên vô nghĩa. Lực lượng ISIL di chuyển giữa Xy-ri và I-rắc không vấp phải bất kỳ trở ngại đáng kể nào. Vậy An Bát-đa-đi và ISIL là ai?
Xuất hiện trên chiến trường Xy-ri vào mùa xuân 2013, cách đây đúng một năm, tổ chức thánh chiến Hồi giáo mang tên Nhà nước Hồi giáo I-rắc và Trung Đông (ISIL) đã nhanh chóng phát triển. Trong vòng một tuần lễ, cuộc tấn công của phiến quân ISIL đã làm cho I-rắc, quốc gia sản sinh từ đống tro tàn của đế chế Ốt-tô-man năm 1920 và độc lập năm 1930, chia thành ba khu vực. Phía Tây Bắc do phe thánh chiến kiểm soát. Phía Đông, lực lượng vũ trang của của người Cuốc khẩn cấp được tung ra để bảo vệ vùng dầu hỏa Ki-cúc, thủ phủ của khu tự trị sau khi quân đội chính phủ I-rắc bỏ chạy. Ở phía Nam, chính phủ của Thủ tướng An Ma-li-ki cùng đại bộ phận quân đội và an ninh I-rắc thuộc hệ phái Si-a thiết lập hàng rào phòng thủ bảo vệ phần còn lại của lãnh thổ.
Nhiều câu hỏi được đặt ra: ISIL do ai chỉ huy và mục tiêu chiến lược của tổ chức này là gì? Liệu Mỹ và I-ran, hai nước có tầm ảnh hưởng quan trọng ở I-rắc, có cứu được Bát-đa khỏi sự sụp đổ hay không?
An Bát-đa-đi, người làm cả thế giới rùng mình
Cách đây 2 tuần, Tổng thống Xy-ri Ba-sa An Át-xát đã yêu cầu các cơ quan tình báo Xy-ri cung cấp bản báo cáo về tổ chức của An Bát-đa-đi. Tài liệu này đưa ra những chi tiết cụ thể như tên của 8.000 thành viên của ISIL và biên bản xét hỏi các phiến quân thánh chiến bị bắt. Tuy nhiên, thông tin về vị thủ lĩnh A-bu Ba An Bát-đa-đi khá nghèo nàn. Thông tin được chấp nối thường là đã cũ hoặc gây mâu thuẫn, nguồn được lấy từ Mỹ và I-rắc.
Những thông tin đó đã được tạp chí Người quan sát mới (Pháp) chắp nối lại. Theo nguồn tin này, An Bát-đa-đi, lãnh đạo nhóm thánh chiến là một người bí mật, tự đại, mưu mô và khát máu.
Những thông tin mà tờ Người quan sát mới có được cho biết, An Bát-đa-đi 43 tuổi, sinh ra tại tỉnh Di-y-a-la, phía Đông I-rắc. An Bát-đa-đi có rất nhiều bí danh, trong đó ông thường được gọi bằng cái tên “Al-Shabah” tức là “bóng ma”. Khác với trùm khủng bố Bin La-đen thường quay phim dàn dựng kịch bản tuyên truyền, An Bát-đa-đi lẩn tránh mọi camera và chỉ im lặng tạo ra một thứ huyền thoại kích thích giới trẻ bất mãn xã hội. Ông ta cũng được xem là người vô hình. Ngay cả những tay chân thân cận cũng không rõ mặt ông. Điều mà họ biết là An Bát-đa-đi luôn choàng khăn trên đầu. Hình ảnh duy nhất mà người ta biết đến An Bát-đa-đi là qua hai bức ảnh, một bức được FBI đăng và treo giá 10 triệu USD, một tấm khác được Bộ Thông tin I-rắc đăng tải.
Theo tờ “Người quan sát mới”, sức mạnh của An Bát-đa-đi là chỉ chém giết mà không bao giờ nói. Tại Ráp-ca, thành phố thuộc Xy-ri, trại bản doanh của ISIL, không ai dám gọi tên An Bát-đa-đi. Người dân bị cấm xem bóng đá, hút thuốc, nghe nhạc. Tờ “Người quan sát mới” tiết lộ, linh mục dòng tên người I-ta-li-a Pao-lô Đan Ô-gli-ô từng sống nhiều năm tại Xy-ri đã phải trả giá đắt khi muốn gặp được thủ lĩnh khát máu An Bát-đa-đi. Ngày 27-7-2013, Cha Pao-lô Đan Ô-gli-ô đã đến Ráp-ca và xin gặp ông An Bát-đa-đi.
Người đàn ông thánh thiện này vẫn cứ tin vào khả năng đối thoại giữa các tôn giáo. Cha Pao-lô muốn thương lượng để giải thoát cho các nhà báo bị bắt làm con tin. Không chỉ bị từ chối, mà hai ngày sau, vị linh mục này còn bị cả chục người đến nhà bắt cóc. Họ đưa Cha Pao-lô đến gặp tay chân thân tín của thủ lĩnh An Bát-đa-đi và sau đó, người ta không gặp lại Cha nữa.
ISIL-Hậu quả trực tiếp từ khủng hoảng ở Xy-ri
An Bát-đa-đi hiện đang lãnh đạo khoảng 7.000 quân tại Xy-ri và 6.000 tại I-rắc, trong số này, có chiến binh Hồi giáo người Đức, Anh, Pháp và một số nước châu Âu khác. Hiện nay, ISIL đã chiếm 1/3 lãnh thổ I-rắc và đe dọa lấn đến thủ đô Bát-đa. Để chiếm được các tỉnh thành, họ đã thảm sát và bắt cóc nhiều người làm con tin. Mục tiêu của ISIL là chiến thắng người Hồi giáo theo hệ phái Si-ai và lập ra nhà nước ISIL và vẽ lại lãnh thổ vùng Trung Đông.
Bắt đầu từ một tổ chức có quan hệ với mạng lưới khủng bố An-kê-đa và được thành lập sau khi Mỹ tiến quân vào I-rắc, cho đến năm 2011, ISIL vẫn được gọi là “Nhà nước Hồi giáo I-rắc” (ISI) và không được đánh giá là một thế lực chính trị có ảnh hưởng ở khu vực.
Khi An Bát-đa-đi đảm trách vị trí chỉ huy lực lượng quân sự của ISIL, tổ chức này hoạt động dưới sự giám sát của Bin La-đen. Tuy nhiên sau cái chết của Bin La-đen cùng sự lan truyền nhanh chóng của làn sóng biến động chính trị trong thế giới A-rập đã làm thay đổi tình hình và mở đường cho sự thay đổi bản chất lực lượng này. Ngay từ đầu, An Bát-đa-đi đã không muốn tuyên thệ trung thành với người kế nhiệm Bin La-đen là Ay-man An Da-oa-hi-ri.
Tuy nhiên, để duy trì sự thống nhất của An-kê-đa dưới quyền lãnh đạo của An Da-oa-hi-ri, An Bát-đa-đi cuối cùng phải tuân phục. Phong trào nổi dậy nổ ra tại các nước A-rập là một dấu hiệu cho thấy An-kê-đa cùng mạng lưới chân rết đã tụt hậu sau biến động chính trị thực tế trong xã hội A-rập. An Bát-đa-đi cùng chiến hữu đã chờ đợi thời cơ nhằm tận dụng lợi thế của biến động chính trị này. Và cơ hội đầu tiên đã xuất hiện ở Xy-ri.
Bước đi đầu tiên là thay đổi tên tổ chức thành Nhà nước Hồi giáo I-rắc và vùng Trung Đông (ISIL). Việc đổi tên cho thấy tính chất bao quát của tổ chức mới và sự không muốn bị hạn chế trong phạm vi chỉ được chính phủ công nhận. Mặt khác, việc đổi tên cũng chứng tỏ ISIL đang tiến đến mở rộng căn cứ hoạt động ra ngoài phạm vi lãnh thổ I-rắc và thu hút sự ủng hộ từ chi nhánh thành viên ở các nước khác.
Bước đi thứ hai là ISIL tách khỏi An-kê-đa và An Da-oa-hi-ri để hoạt động độc lập. Một bước phát triển nữa giúp đưa ISIL đến được vị trí như ngày nay là sự ủng hộ của một số lực lượng thế tục toàn A-rập. Tất cả lực lượng này đều tìm đến mục tiêu chung tại I-rắc là phá hoại Chính phủ của Thủ tướng An Ma-li-ki, vốn nắm quyền quản lý toàn bộ lãnh thổ I-rắc mà người Xăn-ni chiếm đa số, trả thù cho người Si-ai.
Giới phân tích cho rằng, mâu thuẫn khó dung hoà giữa dòng Xăn-ni và Si-ai là nguồn gốc gây bất ổn tại I-rắc trong nhiều thập kỷ qua. Tuy nhiên, những gì đang diễn ra tại I-rắc trong những ngày qua lại là hậu quả trực tiếp của cuộc nội chiến tại nước láng giềng Xy-ri.
Mỹ và I-ran sẽ “bắt tay” nhau?
Việc I-rắc đang có nguy cơ sụp đổ như hiện nay một lần nữa giúp Mỹ và I-ran lại tìm đến với nhau để đứng chung một chiến tuyến trong cuộc chiến chống lại lực lượng phiến quân Hồi giáo dòng Xăn-ni. Tuy nhiên, lần này, Mỹ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm ra những lý lẽ chung thực sự với I-ran về cuộc khủng hoảng mới ở I-rắc.
Nhiều nhà phân tích cho rằng, Tê-hê-ran và Oa-sinh-tơn có những ưu tiên và mục tiêu khác nhau trong cuộc khủng hoảng hiện nay ở I-rắc. Thứ nhất là liên quan đến việc can thiệp quân sự vào I-rắc. Trong ngắn hạn, I-ran muốn Mỹ sử dụng không quân tấn công lực lượng phiến quân Hồi giáo dòng Xăn-ni nếu việc này hỗ trợ cho Chính phủ thân I-ran của Thủ tướng An Ma-li-ki.
Tuy nhiên, can thiệp quân sự mang tính quyết định của I-ran sẽ không mang lại lợi ích cho Mỹ vì điều này có thể làm trầm trọng hơn mâu thuẫn phe phái trong cuộc khủng hoảng này. Hợp tác với I-ran cũng khiến cho các đồng minh theo dòng Xăn-ni của Mỹ trong khu vực tức giận. A-rập Xê-út vốn đã không hài lòng với chính sách ngoại giao hạt nhân của Mỹ với Tê-hê-ran và sẽ coi nỗ lực chung của Mỹ và I-ran nhằm cứ ông Ma-li-ki là bằng chứng của sự phản bội.
Dù Oa-sinh-tơn và Tê-hê-ran chưa nhất trí được các điều khoản hợp tác nhằm giải quyết mối đe doạ tại I-rắc, song một điều rõ ràng rằng cho dù Mỹ và I-ran thành công hay thất bại trong các nỗ lực hợp tác bình ổn I-rắc, khu vực Trung Đông cũng không thể tồn tại như tình trạng hiện nay quá lâu.
Nhiều câu hỏi được đặt ra: ISIL do ai chỉ huy và mục tiêu chiến lược của tổ chức này là gì? Liệu Mỹ và I-ran, hai nước có tầm ảnh hưởng quan trọng ở I-rắc, có cứu được Bát-đa khỏi sự sụp đổ hay không?
An Bát-đa-đi, người làm cả thế giới rùng mình
Cách đây 2 tuần, Tổng thống Xy-ri Ba-sa An Át-xát đã yêu cầu các cơ quan tình báo Xy-ri cung cấp bản báo cáo về tổ chức của An Bát-đa-đi. Tài liệu này đưa ra những chi tiết cụ thể như tên của 8.000 thành viên của ISIL và biên bản xét hỏi các phiến quân thánh chiến bị bắt. Tuy nhiên, thông tin về vị thủ lĩnh A-bu Ba An Bát-đa-đi khá nghèo nàn. Thông tin được chấp nối thường là đã cũ hoặc gây mâu thuẫn, nguồn được lấy từ Mỹ và I-rắc.
Những thông tin đó đã được tạp chí Người quan sát mới (Pháp) chắp nối lại. Theo nguồn tin này, An Bát-đa-đi, lãnh đạo nhóm thánh chiến là một người bí mật, tự đại, mưu mô và khát máu.
Những thông tin mà tờ Người quan sát mới có được cho biết, An Bát-đa-đi 43 tuổi, sinh ra tại tỉnh Di-y-a-la, phía Đông I-rắc. An Bát-đa-đi có rất nhiều bí danh, trong đó ông thường được gọi bằng cái tên “Al-Shabah” tức là “bóng ma”. Khác với trùm khủng bố Bin La-đen thường quay phim dàn dựng kịch bản tuyên truyền, An Bát-đa-đi lẩn tránh mọi camera và chỉ im lặng tạo ra một thứ huyền thoại kích thích giới trẻ bất mãn xã hội. Ông ta cũng được xem là người vô hình. Ngay cả những tay chân thân cận cũng không rõ mặt ông. Điều mà họ biết là An Bát-đa-đi luôn choàng khăn trên đầu. Hình ảnh duy nhất mà người ta biết đến An Bát-đa-đi là qua hai bức ảnh, một bức được FBI đăng và treo giá 10 triệu USD, một tấm khác được Bộ Thông tin I-rắc đăng tải.
 |
| An Bát-đa-đi (ảnh nhỏ), thủ lĩnh của ISIL đang hoành hành ở I-rắc hiện nay. (ảnh: Flick.com) |
Người đàn ông thánh thiện này vẫn cứ tin vào khả năng đối thoại giữa các tôn giáo. Cha Pao-lô muốn thương lượng để giải thoát cho các nhà báo bị bắt làm con tin. Không chỉ bị từ chối, mà hai ngày sau, vị linh mục này còn bị cả chục người đến nhà bắt cóc. Họ đưa Cha Pao-lô đến gặp tay chân thân tín của thủ lĩnh An Bát-đa-đi và sau đó, người ta không gặp lại Cha nữa.
ISIL-Hậu quả trực tiếp từ khủng hoảng ở Xy-ri
An Bát-đa-đi hiện đang lãnh đạo khoảng 7.000 quân tại Xy-ri và 6.000 tại I-rắc, trong số này, có chiến binh Hồi giáo người Đức, Anh, Pháp và một số nước châu Âu khác. Hiện nay, ISIL đã chiếm 1/3 lãnh thổ I-rắc và đe dọa lấn đến thủ đô Bát-đa. Để chiếm được các tỉnh thành, họ đã thảm sát và bắt cóc nhiều người làm con tin. Mục tiêu của ISIL là chiến thắng người Hồi giáo theo hệ phái Si-ai và lập ra nhà nước ISIL và vẽ lại lãnh thổ vùng Trung Đông.
Bắt đầu từ một tổ chức có quan hệ với mạng lưới khủng bố An-kê-đa và được thành lập sau khi Mỹ tiến quân vào I-rắc, cho đến năm 2011, ISIL vẫn được gọi là “Nhà nước Hồi giáo I-rắc” (ISI) và không được đánh giá là một thế lực chính trị có ảnh hưởng ở khu vực.
Khi An Bát-đa-đi đảm trách vị trí chỉ huy lực lượng quân sự của ISIL, tổ chức này hoạt động dưới sự giám sát của Bin La-đen. Tuy nhiên sau cái chết của Bin La-đen cùng sự lan truyền nhanh chóng của làn sóng biến động chính trị trong thế giới A-rập đã làm thay đổi tình hình và mở đường cho sự thay đổi bản chất lực lượng này. Ngay từ đầu, An Bát-đa-đi đã không muốn tuyên thệ trung thành với người kế nhiệm Bin La-đen là Ay-man An Da-oa-hi-ri.
Tuy nhiên, để duy trì sự thống nhất của An-kê-đa dưới quyền lãnh đạo của An Da-oa-hi-ri, An Bát-đa-đi cuối cùng phải tuân phục. Phong trào nổi dậy nổ ra tại các nước A-rập là một dấu hiệu cho thấy An-kê-đa cùng mạng lưới chân rết đã tụt hậu sau biến động chính trị thực tế trong xã hội A-rập. An Bát-đa-đi cùng chiến hữu đã chờ đợi thời cơ nhằm tận dụng lợi thế của biến động chính trị này. Và cơ hội đầu tiên đã xuất hiện ở Xy-ri.
Bước đi đầu tiên là thay đổi tên tổ chức thành Nhà nước Hồi giáo I-rắc và vùng Trung Đông (ISIL). Việc đổi tên cho thấy tính chất bao quát của tổ chức mới và sự không muốn bị hạn chế trong phạm vi chỉ được chính phủ công nhận. Mặt khác, việc đổi tên cũng chứng tỏ ISIL đang tiến đến mở rộng căn cứ hoạt động ra ngoài phạm vi lãnh thổ I-rắc và thu hút sự ủng hộ từ chi nhánh thành viên ở các nước khác.
Bước đi thứ hai là ISIL tách khỏi An-kê-đa và An Da-oa-hi-ri để hoạt động độc lập. Một bước phát triển nữa giúp đưa ISIL đến được vị trí như ngày nay là sự ủng hộ của một số lực lượng thế tục toàn A-rập. Tất cả lực lượng này đều tìm đến mục tiêu chung tại I-rắc là phá hoại Chính phủ của Thủ tướng An Ma-li-ki, vốn nắm quyền quản lý toàn bộ lãnh thổ I-rắc mà người Xăn-ni chiếm đa số, trả thù cho người Si-ai.
Giới phân tích cho rằng, mâu thuẫn khó dung hoà giữa dòng Xăn-ni và Si-ai là nguồn gốc gây bất ổn tại I-rắc trong nhiều thập kỷ qua. Tuy nhiên, những gì đang diễn ra tại I-rắc trong những ngày qua lại là hậu quả trực tiếp của cuộc nội chiến tại nước láng giềng Xy-ri.
Mỹ và I-ran sẽ “bắt tay” nhau?
Việc I-rắc đang có nguy cơ sụp đổ như hiện nay một lần nữa giúp Mỹ và I-ran lại tìm đến với nhau để đứng chung một chiến tuyến trong cuộc chiến chống lại lực lượng phiến quân Hồi giáo dòng Xăn-ni. Tuy nhiên, lần này, Mỹ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm ra những lý lẽ chung thực sự với I-ran về cuộc khủng hoảng mới ở I-rắc.
Nhiều nhà phân tích cho rằng, Tê-hê-ran và Oa-sinh-tơn có những ưu tiên và mục tiêu khác nhau trong cuộc khủng hoảng hiện nay ở I-rắc. Thứ nhất là liên quan đến việc can thiệp quân sự vào I-rắc. Trong ngắn hạn, I-ran muốn Mỹ sử dụng không quân tấn công lực lượng phiến quân Hồi giáo dòng Xăn-ni nếu việc này hỗ trợ cho Chính phủ thân I-ran của Thủ tướng An Ma-li-ki.
Tuy nhiên, can thiệp quân sự mang tính quyết định của I-ran sẽ không mang lại lợi ích cho Mỹ vì điều này có thể làm trầm trọng hơn mâu thuẫn phe phái trong cuộc khủng hoảng này. Hợp tác với I-ran cũng khiến cho các đồng minh theo dòng Xăn-ni của Mỹ trong khu vực tức giận. A-rập Xê-út vốn đã không hài lòng với chính sách ngoại giao hạt nhân của Mỹ với Tê-hê-ran và sẽ coi nỗ lực chung của Mỹ và I-ran nhằm cứ ông Ma-li-ki là bằng chứng của sự phản bội.
Dù Oa-sinh-tơn và Tê-hê-ran chưa nhất trí được các điều khoản hợp tác nhằm giải quyết mối đe doạ tại I-rắc, song một điều rõ ràng rằng cho dù Mỹ và I-ran thành công hay thất bại trong các nỗ lực hợp tác bình ổn I-rắc, khu vực Trung Đông cũng không thể tồn tại như tình trạng hiện nay quá lâu.
