Nhà tưởng niệm các liệt sĩ Việt Nam (ngoài cùng, bên trái) tại Chùa Đen-sa-vẳn.

Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo những ngày đầu năm nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Những chiếc xe chở hàng chờ làm thủ tục xếp hàng dài. Khu làm thủ tục đông kín người. Sự gia tăng về người và phương tiện, hàng hóa qua lại cửa khẩu đã được dự báo trước, nhưng vẫn khiến lực lượng Hải quan, Biên phòng làm việc không lúc nào ngơi tay.

Cũng bởi cửa khẩu Lao Bảo được đánh giá là khu vực có nạn buôn bán hàng giả, buôn lậu, gian lận thương mại nóng bỏng, chưa kể tội phạm ma túy lợi dụng "đi hàng" nên công tác kiểm tra, kiểm soát, an ninh lại càng gắt gao. Công việc nhiều, căng thẳng, nhưng cán bộ, chiến sĩ vẫn luôn nở nụ cười và điều đó đã trở thành "thương hiệu" của cửa khẩu Lao Bảo.

Ngày cuối năm, ai cũng vội vì muốn xong việc nhanh để đón năm mới suôn sẻ. Có lẽ, chỉ có chúng tôi, những người muốn cảm nhận cái không khí xuân chạm vào biên giới, là nơi cuối cùng cũng là nơi bắt đầu của Tổ quốc, là chẳng vội vàng gì.

Nằm cách cửa khẩu quốc tế Lao Bảo khoảng 2km là khu chợ Ka-rôn. Chợ Ka-rôn cũng là khu sầm uất của cụm dân cư Đen-xa-vẳn. Khu chợ này từ nhiều năm qua là điểm tập kết hàng hóa, là nơi giao lưu, trao đổi, mua bán của những cư dân đến từ vùng biên giới hai nước Việt-Lào.

Cũng như ở nhiều chợ vùng biên khác, chợ Ka-rôn có thể tiêu bằng các loại tiền Việt Nam đồng, kíp, đô-la, nhiều chủ hàng dễ tính còn lấy tiền bạt (Thái Lan). Hàng hóa thì đủ cả, từ hàng Việt Nam, đến hàng Trung Quốc, Thái Lan...

Nghe có vẻ vô lý, nhưng những mặt hàng của Lào ở đây rất hiếm. Đơn giản nhất là chai nước uống cũng chủ yếu được sản xuất từ Thái Lan và Việt Nam. Và hầu hết các chủ sạp trong chợ lại là người Việt Nam, đến từ thành phố Đông Hà, huyện Triệu Phong, thị trấn Lao Bảo.

Có lẽ bởi người Việt vốn nhanh nhẹn, tháo vát nên chỗ nào dễ làm ăn là họ đến. Chị Mai (quê ở thành phố Đông Hà, hiện trú tại thị trấn Lao Bảo) có cửa hàng lớn bậc nhất ở Ka-rôn. Chị đã bán hàng ở chợ Ka-rôn được gần 20 năm nay. Hồi con gái, chị theo mẹ sang Ka-rôn buôn bán, rồi lấy chồng ở Lao Bảo.

Từ đó, sáng chị làm thủ tục qua cửa khẩu, tối lại nhập cảnh về Việt Nam. Chị không chọn cách nhập quốc tịch Lào như một số người khác, bởi với chị, Việt Nam ở rất gần, chị muốn con cái được sinh sống và ăn học ở Việt Nam, sau này sẽ không phải đi làm ăn xa như chị.

Một gian hàng của người Việt tại chợ Ka-rôn.

Ở Ka-rôn cũng có thể gặp những người Việt với gánh hàng rất đơn giản như gánh bún nghệ rong của chị Huệ (quê ở Triệu Phong). Gánh bún của chị một bên thúng đựng bát, bên kia thúng đựng bún trộn nghệ xào lẫn cùng gan heo và hành. Mỗi tô bún chị bán 10 nghìn đồng và số tiền ấy đã nuôi sống gia đình chị, giúp những đứa con chị được đến trường và trưởng thành.

Ở Ka-rôn, tuyệt nhiên không có người Việt nào bán xôi lạp. Dường như đây là món riêng của người Lào, dù nó được nấu rất đơn giản. Thứ nếp nương được đồ chín bằng chõ gỗ rồi cho vào trong thẩu đan bằng tre chứ không cầu kì nấu với đỗ, lạc, hay gấc như ở Việt Nam. Xôi được ăn kèm với gỏi đu đủ mà người ăn không quen sẽ cảm giác bị xé lưỡi vì ớt cay.

Món kèm thứ hai là xách bò, thịt băm xào với hành, gói trong rau bắp cải hoặc lá lốt và rau muống. Đây là món sẽ được giới thiệu cho những người lần đầu tiên đến Ka-rôn. Khách vừa ăn, vừa xuýt xoa vì cay lại khen thơm, ngon và lạ, nhưng sẽ không tránh khỏi sự bất ngờ khi chủ quán tính tiền. Món xôi đơn giản là vậy, nhưng 3 người ăn phải hết 500 nghìn đồng. Cô chủ hàng đếm tiền, miệng cười tươi bảo: Nếu tính bằng tiền kíp thì ít hơn.

Cách chợ Ka-rôn không xa là chùa Đen-xa-vẳn, nằm trên trục đường chính từ cửa khẩu về trung tâm huyện Sê-pôn. Nhà chùa đang cho xây tượng Phật tổ Như Lai cao chót vót mà chúng tôi phải ngửa mặt lên mới nhìn thấy hết. Những nhà sư khoác áo vàng, trầm tĩnh, bước đi khoan thai, nhẹ nhàng.

Từ lâu, chùa Đen-xa-vẳn là địa chỉ ghé thăm không thể thiếu của mỗi người Việt có dịp đến Đen-xa-vẳn. Sở dĩ ngoài niềm tin tôn giáo, chùa Đen-xa-vẳn còn có một điểm đặc biệt, đó là nhà chùa có riêng một nhà tưởng niệm được xây trang trọng, ngang hàng với nhà Phật nằm. Nhà tưởng niệm dành để thờ các anh hùng, liệt sĩ Việt Nam đã hy sinh vì độc lập, tư do của đất nước Lào.

Dưới quốc kỳ hai nước là dòng chữ được ghi bằng hai thứ tiếng Việt Nam và Lào có nội dung "Mãi mãi ghi công các chiến sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc, vì nhân dân". Đã bao nhiêu năm nay, các nhà sư đã tụng kinh, niệm phật cho linh hồn của các chiến sĩ được siêu thoát, về miền cực lạc.

Ở Ka-rôn, chúng tôi gặp, trò chuyện với rất nhiều người Việt. Có những người chỉ coi đây là nơi mưu sinh nên sáng đến, chiều đi, nhưng cũng không ít người đến đây làm ăn đã mấy chục năm và nhập quốc tịch Lào. Tuy nhiên, chỉ trừ những người xây dựng gia đình với người bản xứ nhập quốc tịch Lào để thuận tiện trong việc làm ăn, buôn bán, sở hữu tài sản, còn bà con làm ăn ở đây ai cũng nghĩ đến quê nhà. Nhiều đứa trẻ được sinh ra ở Ka-rôn, nhưng vẫn được cha mẹ gửi về quê ở Việt Nam để đi học. Bởi vậy đáng ra những ngày Tết, Ka-rôn phải cờ, đèn rợp phố thì mọi người lại rục rịch về Việt Nam ăn Tết vui xuân.