PV: Ông đánh giá như thế nào về những nỗ lực xóa đói giảm nghèo cho vùng đặc biệt khó khăn, vùng DTTS?

Ông Mã Điền Cư: Trước hết cần phải khẳng định, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cùng với tinh thần nỗ lực vươn lên của đồng bào các dân tộc, tình hình kinh tế, xã hội vùng DTTS đã có chuyển biến, tiến bộ đáng kể, đời sống của nhân dân được cải thiện rõ rệt, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể, năm 2006, tỷ lệ hộ nghèo là 39,27%, đến năm 2012 đã giảm xuống 20,11%; thu nhập bình quân của đồng bào DTTS tăng gấp 3 lần so với năm 2006, đạt 15,22 triệu đồng/người/năm.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, đời sống của đồng bào DTTS còn gặp nhiều khó khăn, kết quả giảm nghèo thiếu bền vững, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, như Lai Châu 55,32%; Điện Biên 40,77%; Yên Bái 59,98%; Quảng Ngãi 45,5% và Quảng Bình 42,2%... Kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội còn yếu kém, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, còn rất nhiều thôn, bản, chưa có điện, đường, cầu...

PV: Thực trạng của những yếu kém trên bắt nguồn từ những nguyên nhân nào, thưa ông?

Ông Mã Điền Cư: Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế, yếu kém nói trên là sự chồng chéo trong hệ thống chính sách. Qua rà soát, phân tích hệ thống chính sách cho thấy, sự chồng chéo được thể hiện rõ trên các chính sách hỗ trợ về nước sạch, môi trường, đất ở, đất sản xuất, các công trình phúc lợi, giải quyết việc làm và hỗ trợ pháp lý...

Việc xây dựng hệ thống chính sách xoá đói giảm nghèo chưa có sự phân vùng để phát triển và hình thành vùng sản xuất hàng hoá tập trung cho các vùng DTTS, chưa có chính sách kết nối sản phẩm của các vùng này với thị trường. Những chính sách thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm hiện hành mới chỉ dừng lại ở các chính sách trợ giá, trợ cước vận chuyển. Mặt khác, nguồn lực thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo cho vùng DTTS chưa đủ mạnh, trong khi mục tiêu đưa ra quá cao, nhiều chỉ tiêu cần đạt định mức vốn cho huyện, xã, thôn, bản chưa tương xứng với mục tiêu đề ra và chưa đáp ứng yêu cầu thực tế của địa phương. Nghị quyết 30a của Chính phủ đầu tư cho các đề án thuộc các huyện cần 3.000 tỷ đồng, trong khi đó, năm 2009, ngân sách Nhà nước chỉ đầu tư được 25 tỷ đồng, năm 2010 được 20 tỷ đồng; hay Chương trình 135 giai đoạn 2 vốn đầu tư hỗ trợ trong 5 năm bình quân mới đạt được 5,2 tỷ đồng/xã. Nhưng nhu cầu đầu tư hỗ trợ của mỗi xã khoảng 20 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, công tác chỉ đạo, điều hành chính sách xóa đói giảm nghèo thường mang tính liên ngành dẫn đến việc phối hợp điều hành chỉ đạo thiếu thống nhất về cơ chế quản lý và thực hiện gặp nhiều khó khăn nên việc ban hành văn bản hướng dẫn không kịp thời. Các dự án của doanh nghiệp đầu tư trên địa bàn đặc biệt khó khăn quy mô còn nhỏ, công nghệ lạc hậu, hầu hết trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp, thủy điện nhỏ, khai thác khoáng sản... và chủ yếu khai thác lợi thế sẵn có ở địa phương đem lại giá trị gia tăng của sản phẩm thấp, hiệu quả kinh tế, xã hội hạn chế.

PV: Theo ông, Chính phủ cần có những giải pháp gì nâng cao đời sống cho đồng bào DTTS?

Ông Mã Điền Cư: Tôi cho rằng, cần rà soát, sắp xếp lại hệ thống chính sách giảm nghèo hợp lý hơn, tiếp tục nghiên cứu cơ chế phối hợp liên ngành và giảm đầu mối quản lý để tránh chồng chéo, phải lồng ghép chính sách hiệu quả hơn. Bảo đảm mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo một cách thực chất và bền vững. Tăng mức độ khuyến khích đầu tư, chính sách ưu đãi đầu tư để thu hút các nhà đầu tư thực hiện các dự án trên địa bàn đặc biệt khó khăn, miễn thuế cho doanh nghiệp đầu tư trên địa bàn đặc biệt khó khăn và giảm thuế suất xuống còn 5% đối với địa bàn này.

Chính phủ sớm chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tiến hành tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo vùng DTTS. Từ đó, cân nhắc điều chỉnh mức vốn cho phù hợp với tình hình thực tế. Tổ chức lại nguồn lực tài chính cho công tác xóa đói giảm nghèo, hợp nhất các nguồn tài chính thành một nguồn duy nhất tại địa phương để thực hiện các nội dung có liên quan đến xóa đói giảm nghèo. Công khai, minh bạch trong sử dụng và quản lý nguồn lực, cân đối giữa chính sách hỗ trợ có hoàn lại và chính sách hỗ trợ không hoàn lại hợp lý nhằm khuyến khích tính chủ động vươn lên của người nghèo, hạn chế tư tưởng trông chờ, ỷ lại.

Bên cạnh đó, trong quá trình xây dựng hệ thống chính sách xóa đói giảm nghèo cho vùng DTTS cần chú trọng xây dựng chính sách phân vùng sản xuất hàng hóa tập trung và chính sách kết nối sản phẩm của các vùng này với thị trường.

PV: Xin cảm ơn ông!