Di sản thiên nhiên Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Ảnh: Phạm Xuân Lục

Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng hiện vẫn tồn tại một khu rừng nhiệt đới nguyên sinh với độ che phủ 92,2% và có tính đa dạng sinh học cao; nhiều danh thắng và hệ thống di tích lịch sử, văn hóa có giá trị như hang Tám Cô, đền thờ những liệt sỹ Đường 20 Quyết Thắng, khu tưởng niệm thanh niên xung phong ở phà Xuân Sơn, đường 12A có cổng trời Cha Lo, đèo Mụ Dạ và cửa khẩu Cha Lo - nơi có 2 nhánh đường Đông và Tây đường Hồ Chí Minh xuyên qua. Tộc người đang sinh sống chủ yếu tại đây bao gồm dân tộc Chứt và Bru - Vân Kiều, văn hóa vật thể và phi vật thể của họ là điều kiện để phát triển loại hình du lịch văn hóa tộc người.

Để khám phá Phong Nha - Kẻ Bàng, du khách đi thuyền từ trung tâm du lịch, ngược dòng sông Son hơn 30 phút là đến. Phong Nha là hang động đẹp nhất thế giới với tiêu chí sông ngầm dài nhất, hồ ngầm đẹp nhất, cửa hang cao và rộng nhất, các bãi cát, bãi đá ngầm đẹp nhất, hang khô rộng và đẹp, hệ thống thạch nhũ kỳ ảo và tráng lệ nhất, hang nước dài nhất.

Từ khi đón nhận bằng công nhận Di sản thiên nhiên thế giới đến nay, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã đón nhận gần 4 triệu lượt du khách, chiếm 32% tổng lượt du khách đến Quảng Bình, trong đó có hơn 200 ngàn lượt khách quốc tế, chiếm 48% khách quốc tế đến Quảng Bình. Nhờ đó, đã tạo công ăn việc làm cho hơn 3.000 lao động, góp phần nâng cao đời sống cho nhân dân địa phương, đồng thời thúc đẩy quá trình quản lý và bảo tồn di sản, nâng cao công tác bảo vệ rừng...

Du khách đến Phong Nha - Kẻ Bàng đều hình dung đây là "Vương quốc hang động". Cách trung tâm du lịch 12km, nằm cạnh đường 20 Quyết Thắng, một khu rừng tự nhiên rộng hơn 40ha, nơi quy tụ 500 loài cây rừng khác nhau, có nhiều loại cây quý hiếm, rất hấp dẫn đối với du khách đi bộ khám phá. Con đường khám phá vườn thực vật thật mát mẻ, rộn ràng tiếng chim hót, vượn hú, ngắm nhìn các loại hoa quý, sự hùng vĩ của núi rừng và thác đổ. Đi sâu vào rừng là hang Én kỳ vĩ. Nơi đây còn có rào Thượng như nàng tiên nữ đang múa nhảy trên dòng suối quanh co.

Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng có nhiều tuyến du lịch khác như hang Tối, thung lũng Sinh Tồn, hang Thủy Cung. Nhưng hang Sơn Đoòng vẫn là nơi hấp dẫn của du lịch khám phá, mạo hiểm của du khách. Đến nay, số lượng khách du lịch khám phá hang Sơn Đoòng khá đông, số lượng du khách đăng ký đến năm 2016 đang tăng lên nhiều.

Hệ thống du lịch hang động Quảng Bình xuất phát từ Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, qua quá trình khai thác đã hình thành một hệ thống hang động kỳ vĩ. Động Tiên Sơn (còn gọi là động Khô) nằm ở độ cao 200m so với mực nước biển, động cao và thoáng, nổi rõ nhiều vân trắng như bạc. Những khối nhũ đá, măng đá và cột đá óng ánh màu xanh ngọc bích với nhiều dáng vẻ diệu kỳ, khiến du khách như lạc vào chốn thiên cung.

Tiếp đó là sông Chày - hang Tối. Sông Chày bắt nguồn từ núi đá với Kẻ Bàng chạy quanh co qua các thôn bản. Hang Tối là hang có hệ thống thạch nhũ cổ tiêu biểu cho quá trình kiến tạo địa chất, địa mạo. Sông Chày, hang Tối tạo nên tuyến khám phá thiên nhiên và trải nghiệm cuộc sống lý tưởng. Suối nước Moọc là điểm du lịch sinh thái nhánh Tây đường Hồ Chí Minh. Theo tiếng địa phương "nước Moọc là nước mọc lên từ lòng đất" có những đụn phun nước, cột nước trồi ra từ lòng đất, len lỏi dưới tán cây rừng rồi hòa vào dòng sông Chày thơ mộng.

Động Thiên Đường nằm trong khu vực sinh thái Phong Nha - Kẻ Bàng có chiều dài 31,4km, hang có nhiều kỷ lục châu Á. Hang lớn và sâu hơn cả là hang Sơn Đoòng dài 7,3km, cao 150m, rộng 200m được đánh giá là hang động lớn nhất thế giới, hệ thống thạch nhũ tráng lệ, bộ sưu tập ngọc trai đẹp nhất cùng với khu rừng nhiệt đới nguyên sinh có một không hai, xứng đáng là một báu vật của thiên nhiên và nhân loại.

Cách Phong Nha - Kẻ Bàng khoảng 70km về phía Tây là thung lũng núi đá vôi với những dòng chảy ngầm đã hình thành 8 hang động như động Tú Làn, hang sông Oxalit, hang Dơi, hang Chuột, hang Hung Tôn, hang Kim, hang Kiến và hang Nở Mật nằm trên địa bàn xã Tân Hóa, huyện Minh Hóa với hệ thống hoang sơ, thạch nhũ tráng lệ, mạch nước ngầm và thác nước bất tận, tạo nên sự độc đáo, hấp dẫn.

Phong Nha - Kẻ Bàng có một dạng sinh thái tự nhiên và đa dạng. Ở đây có nhiều loại thực vật đặc hữu, một số loài có nguy cơ tuyệt chủng như bách xanh, lan hài. Đối với động vật, đã xác định được 140 loài thú lớn, 35 loài được mô tả trong sách đỏ của IUCN, là nơi phân bố nhiều loại linh trưởng bậc nhất Việt Nam, trong đó, có 4 loài được xếp vào diện nguy cấp trên phạm vi toàn cầu, đó là loại voọc Hà Tĩnh, voọc đen tuyền, voọc ngũ sắc và vượn đen má trắng.

Thôn Chày Lập hiện đang triển khai mô hình du lịch cộng đồng (Homestay), nằm cạnh con sông Chày thơ mộng. Đến đây, du khách được trải nghiệm cuộc sống thôn quê, khám phá cảnh quan thiên nhiên và hệ thống hang động kỳ vĩ, được nghỉ trong những ngôi nhà gỗ truyền thống và thưởng thức những món ăn dân dã của địa phương.

Phong Nha - Kẻ Bàng xứng đáng là một danh lam thắng cảnh hấp dẫn bậc nhất thế giới bởi vẻ đẹp tự nhiên, kỳ vĩ,   hằng năm thu hút rất nhiều khách du lịch trong nước và quốc tế đến tham quan, khám phá.