Ngũ hành trên đảo

Từ cảng Sa Kỳ chỉ mất chưa đầy một giờ đồng hồ đi tàu cao tốc là đến Lý Sơn. Đây là hòn đảo duy nhất của tỉnh Quảng Ngãi, có diện tích tự nhiên khoảng 10km2, dân số hơn 2 vạn người. Nghề nghiệp chủ yếu của cư dân là đánh bắt hải sản và trồng hành, tỏi.

Ấn tượng đầu tiên đến với Lý Sơn là du khách được chiêm ngưỡng 5 ngọn núi sừng sững mang tên: Thới Lới, Giếng Tiền, hòn Vung, hòn Tai, hòn Sỏi, trở thành thế ngũ hành trên đảo. Trên những ngọn núi này còn lại dấu vết rất rõ về những đợt phun trào nham thạch từ hàng triệu năm trước, các miệng núi lửa sâu thẳm vẫn còn đến ngày nay. Trong 5 ngọn núi ấy, núi Thới Lới là hùng vĩ hơn cả. Từ chân núi lên đỉnh núi nay đã có con đường tráng nhựa, du khách có thể đi bộ hoặc xe máy tùy thích, trong trạng thái chơi vơi, vừa sợ, vừa thích thú. Men theo sườn dốc là những vỉa đá đen, vết tích còn lại của dòng nham thạch nóng chảy phun ra từ núi lửa. Vừa đặt chân lên đỉnh, đập vào mắt du khách là một hồ nước khổng lồ, tròn trịa. Ấy là miệng núi lửa. Thấp thoáng bên dưới là đàn trâu, bò đang thong dong gặm cỏ; những cánh cò trắng xóa ung dung lượm lặt thức ăn. Gió lồng lộng thổi. Khách du ngoạn căng ngực hít thở khí trời trong lành cho no nê thỏa thích.

Nhiều người có dịp đi tham quan đảo Jeju của Hàn Quốc, hòn đảo du lịch nổi tiếng thế giới, nhận xét rằng, miệng núi lửa ở đảo Jeju không đẹp bằng miệng núi lửa Thới Lới - Lý Sơn. Nếu được đầu tư khai thác, chắc chắn miệng núi này sẽ trở thành điểm du lịch hấp dẫn đối với rất nhiều du khách.

Một góc đảo Lý Sơn.

Bề dày văn hóa

Cũng tại vùng đất này, các nhà khoa học phát hiện ra nhiều di chỉ khảo cổ học. Đầu năm 2006, họ phát hiện tại miệng núi lửa Giếng Tiền nhiều công cụ đồ đá cũ. Các di vật thu nhặt được gồm rìu tay, hòn ghè, hòn ném, bàn mài, vòng trang sức, đặc biệt có rất nhiều mảnh tước bị tách ra trong quá trình chế tác công cụ. Bước đầu, các nhà khảo cổ học xác định đây là nơi cư trú và cũng là xưởng chế tác đá của cư dân sơ kỳ thời đại đồ đá, cách nay khoảng 30 vạn năm.

Sau đó, Viện Khảo cổ học Việt Nam phối hợp với tỉnh Quảng Ngãi khai quật di tích xóm Ốc ở thôn Đông, xã An Vĩnh và di tích Suối Chình, xã An Hải, huyện đảo Lý Sơn. Qua các tầng văn hóa xóm Ốc được khai quật cho thấy, cư dân cổ Sa Huỳnh ở đây cư trú ổn định lâu dài. Môi trường sống của họ là biển đảo nên nguồn thực phẩm chủ yếu là khai thác các loài thủy sản. Mộ táng Sa Huỳnh đa dạng, có loại mộ đất chôn song táng, gồm hai người nam và nữ, di cốt còn nguyên, có loại mộ nồi, vò chôn đứng, chủ yếu là chứa các di cốt trẻ em. Di vật có đồ đá như rìu, cuốc, bàn mài; đồ đồng như rìu, mũi tên, lưỡi câu; đồ sắt như dao; đồ đá quý và thủy tinh làm trang sức như khuyên tai ba mấu, hạt chuỗi; đồ gốm có nồi vai gãy, bình hình con tiện, bát bồng... Niên đại của di tích này cách nay khoảng 2.500 năm.

Đến với Lý Sơn, khách tham quan còn được chiêm ngưỡng hàng trăm di tích, thắng cảnh đặc sắc, trong đó, nhiều di tích, thắng cảnh đã được xếp hạng quốc gia và cấp tỉnh, tiêu biểu như: Chùa Hang, chùa Đục, hang Cau, miệng núi lửa Giếng Tiền, đền thờ Cá Ông Lăng Chánh, dinh Bà Thiên Y-a-na, đình làng An Hải, miếu Tam Tòa, Âm Linh tự, dinh Bà Roi, nhà thờ Phạm Quang Ảnh, nhà thờ Võ Văn Khiết... Đó là chưa kể 24 ngôi nhà cổ có từ 150-200 năm tuổi, hứa hẹn điểm dừng chân, lưu trú thú vị với mô hình du lịch cộng đồng còn rất mới mẻ này ở Lý Sơn. Rồi từ đỉnh Thới Lới nhìn xuống, hiện ra trước mắt du khách là những cánh đồng hành, tỏi vuông vức, đẹp như truyện cổ tích. Các gam màu đỏ của đất bazan được người trồng trọt lấy từ chân núi về rắc lên đồng ruộng; màu trắng của lớp cát bón lót lấy từ ven đảo; màu xanh của cây hành, cây tỏi. Xa xa là biển cả mênh mông, ngọn hải đăng đứng sừng sững giữa 4 mùa mưa nắng, dẫn dắt những con thuyền không lạc lối.

Tỏi Lý Sơn nức tiếng thơm ngon, mang hương vị đặc trưng và có lẽ không nơi nào có được. Mùa tỏi Lý Sơn bắt đầu từ tháng 10 và thu hoạch vào giữa tháng 2 năm sau. Sau khi thu hoạch, người dân Lý Sơn đem phơi khô hoặc bán tươi cho thương lái. Ở Lý Sơn có một phiên chợ đặc biệt gọi là phiên chợ hành tỏi, nhóm họp từ khoảng 5 giờ và kéo dài đến 8 giờ sáng. Vùng đất này cũng mang trong mình nhiều lễ hội đặc sắc, như Lễ hội đình làng An Hải, Lễ đua thuyền truyền thống, Hội dồi bòng, đặc biệt là Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa diễn ra hàng năm vào ngày 20 tháng 2 âm lịch do các gia đình, dòng tộc trên đảo Lý Sơn gìn giữ, tổ chức mấy trăm năm nay.

Hiện nay, tại làng An Vĩnh - cửa biển Sa Kỳ và trên đảo Lý Sơn còn nhiều di tích gắn với đội Hoàng Sa như: Vườn Đồn nơi lính Hoàng Sa đóng doanh trại; dấu tích miếu Hoàng Sa nơi đội Hoàng Sa tế thần trước khi lên thuyền; đình làng An Vĩnh được những binh phu Hoàng Sa tế tự trước và sau khi xuất hành; đài tưởng niệm chiến sĩ trận vong; miếu thờ và mộ cai đội Phạm Quang Ảnh; nhà thờ gia tộc họ Phạm; dinh Ông Thắm thờ cai đội Võ Văn Khiết; khu mộ gió của những người đi lính Hoàng Sa.

Đến với Lý Sơn, du khách còn được đắm mình trong non nước mây trời hữu tình, được thưởng thức món gỏi biển và các loài hải sản tươi sống, được ngụp lặn dưới lòng nước xanh ngắm rặng san hô cùng đàn cá tung tăng bơi lội... Có lẽ còn rất nhiều, rất nhiều những kỳ thú, bí ẩn đang chờ đón du khách khám phá, tận hưởng và trải nghiệm khi có dịp ghé thăm hòn đảo xinh đẹp tiền tiêu của Tổ quốc thân yêu này.