Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc khẳng định các châu bản thời Nguyễn liên quan đến Trường Sa, Hoàng Sa.

Đến với triển lãm lần này, người xem có thể tiếp cận với gần 200 bản đồ và nhiều tư liệu, văn bản, hiện vật, ấn phẩm được tập hợp từ các nguồn tư liệu đã được công bố từ trước đến nay của các nhà nghiên cứu, học giả trong nước và quốc tế, như: Phiên bản các văn bản Hán Nôm, văn bản Việt ngữ và Pháp ngữ do triều đình phong kiến Việt Nam ban hành từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX, bao gồm các châu bản triều Nguyễn, các bộ chính sử, địa lý lịch sử, các công văn, giấy tờ hay ghi chép khách quan của các quan chức, viên chức, học giả đang thực thi công vụ của Nhà nước. Đặc biệt, có 3 cuốn bản đồ do Nhà nước Trung Quốc xuất bản gồm: Atlas Trung Quốc địa đồ (xuất bản bằng tiếng Anh năm 1908), Atlas Trung Hoa bưu chính dư đồ (do Tổng cục Bưu chính thuộc Bộ Giao thông của Trung Hoa dân quốc xuất bản tại Nam Kinh, năm 1919) bằng 3 thứ tiếng Trung - Anh - Pháp) và Atlas Trung Hoa bưu chính dư đồ do Tổng cục Bưu chính thuộc Bộ Giao thông của Trung Hoa dân quốc tái bản năm 1933, in bằng 3 thứ tiếng Trung - Anh - Pháp.

Trao đổi với chúng tôi, Tiến sĩ Trần Đức Anh Sơn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Đà Nẵng, đại diện Ban tổ chức triển lãm cho biết: "Điểm thống nhất giữa các bản đồ này là lãnh thổ cực Nam của Trung Quốc trong các Atlas này chỉ giới hạn đến đảo Hải Nam (bấy giờ thuộc tỉnh Quảng Đông), mà không hề nói gì tới hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam, trong khi các đảo Bành Hồ, Mã Tổ, Kim Môn, Đài Loan... trong vùng biển Hoa Đông đều được ghi nhận là những phần lãnh thổ của Trung Quốc. Đặc biệt, phần giới thiệu của cả 3 cuốn bản đồ này đã liệt kê tất cả các địa danh thuộc lãnh thổ Trung Quốc, từ đất liền đến hải đảo, nhưng không hề đề cập các địa danh Hoàng Sa và Trường Sa".

Về mặt sử học, Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam trao đổi: Từ năm 1816, vua Gia Long liên tục thực hiện các hoạt động thăm dò đường biển, thực thi chủ quyền một cách kiên quyết và đồng bộ, đã cắm một cột mốc lớn trong lịch sử chủ quyền của Việt Nam ở Hoàng Sa và Trường Sa và đã chính thức giữ quyền ở các bãi đá này. Thời điểm đó không một quốc gia láng giềng nào tranh giành. Vua Gia Long cũng đồng thời xuất bản An Nam đại quốc họa đồ, đánh dấu một cách chính xác chủ quyền Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam mà không ai có thể xuyên tạc và phủ nhận. Năm 1909, lợi dụng tình hình ở Việt Nam đang rối ren và chưa có điều kiện quan tâm đến hai quần đảo này, Trung Quốc lần đầu tiên cho người ra Hoàng Sa, tự phong là có công "phát hiện" và tùy tiện đặt tên mới cho Bãi Cát Vàng mà người Việt khai phá từ thời vua Gia long, mở đầu cho giai đoạn tranh chấp, tranh biện trên Biển Đông kéo dài đến tận ngày nay". 

Đến với cuộc triển lãm lần này, người xem có thể dễ dàng thấy được sự đan xen giữa các hiện vật trưng bày, từ đó giúp người xem có một cái nhìn đầy đủ và khách quan hơn. Ông Chiến, một cựu chiến binh chia sẻ: "Cách trưng bày các gian hiện vật từ các nguồn tư liệu của Việt Nam, Trung Quốc và phương Tây nếu đặt cạnh nhau càng dễ dàng kiểm chứng, bổ sung cho nhau, làm tăng thêm độ chuẩn xác và giá trị của mỗi bản đồ, khẳng định một cách khách quan: Hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là của Việt Nam".

Trao đổi với báo chí tại cuộc triển lãm, Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Đỗ Quý Doãn cho biết: "Đây là thông điệp để gửi tới các nước trên thế giới và Trung Quốc rằng, Việt Nam từ thời xa xưa đã phát hiện, khai thác và có chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Việt Nam khẳng định chủ quyền với hai quần đảo này và sẽ thực thi chủ quyền một cách hòa bình, phù hợp luật pháp quốc tế".

Theo ông Lê Văn Nghiêm, Cục trưởng Cục Thông tin đối ngoại, Bộ Thông tin và Truyền thông: "Qua cuộc triển lãm lần này, chúng tôi cung cấp các nguồn tư liệu về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa một cách hệ thống và chuẩn xác, góp phần nêu cao tinh thần đoàn kết, ý thức trách nhiệm của mọi người dân, đặc biệt là tầng lớp thanh, thiếu niên trong sứ mệnh bảo vệ chủ quyền biển đảo". Cũng theo ông Nghiêm, tư liệu trưng bày lần này chỉ là đại diện cho toàn bộ các nguồn tư liệu đã tập hợp được. Ban tổ chức chỉ tập trung chủ yếu vào giai đoạn từ đầu thế kỷ XVII đến cuối thế kỷ XIX là thời kỳ Việt Nam khẳng định và thực thi chủ quyền ở Hoàng Sa và Trường Sa một cách trọn vẹn trong hòa bình. Được biết, sau khi triển lãm tại Hà Nội, những tư liệu này sẽ được trưng bày tại thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 8 tới. Sau đó, Cục Thông tin đối ngoại sẽ có kế hoạch tập hợp, thẩm định và hoàn chỉnh tư liệu để xây dựng bộ tư liệu mềm (tư liệu điện tử) giới thiệu tới các địa phương, đưa lên mạng Internet.