Theo Thiếu tướng, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Hoàng Xuân Chiến, Tư lệnh BĐBP, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là vấn đề thiêng liêng đối với mỗi quốc gia, dân tộc, trong đó, lãnh thổ và biên giới quốc gia (BGQG) là hai yếu tố không thể tách rời. Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, các hoàng đế phong kiến không những đưa ra tư tưởng bảo vệ biên cương, bờ cõi là quốc kế hàng đầu, mà còn thân chinh bình ổn các vùng biên viễn, tìm ra kế sách giữ gìn cương vực lâu dài, dùng làm phương lược trị quốc và hưng quốc.

Phương sách biên phòng do vua Lê Thái Tổ đưa ra sau khi thành lập triều Lê đã nhấn mạnh: "Biên phòng hảo vị trù phương lược/ Xã tắc ưng tu kế cửu an" (tạm dịch: "Biên phòng cần có phương lược tốt/ Đất nước nên lo kế lâu dài). Ngay sau khi đất nước được giải phóng khỏi ách đô hộ của nhà Minh, Nguyễn Trãi, một bậc tiền hiền của Đại Việt cũng đã vâng mệnh vua soạn "Đại cáo bình Ngô", trong đó, khẳng định những giá trị thiêng liêng về sự toàn vẹn lãnh thổ, BGQG: "Như nước Đại Việt ta từ trước/ Vốn xưng nền văn hiến đã lâu/ Núi sông bờ cõi đã riêng/ Phong tục Bắc Nam cũng khác"... Có thể nói, ước mơ về một đường biên giới hòa bình, ổn định, tình nghĩa đồng bào, lân bang hòa mục là khát vọng muôn đời của các thế hệ con Lạc, cháu Hồng, là cội nguồn, gốc rễ của một quốc gia độc lập, tự do và thống nhất.

PV: Thưa Tư lệnh! Soi chiếu vào trong lịch sử Việt Nam, các triều đại luôn có các chính sách hài hòa, chiến lược về chủ quyền, cương vực. Còn hôm nay?...

Thiếu tướng Hoàng Xuân Chiến: Ngược dòng lịch sử, có thể thấy, cùng với việc chuẩn bị sức mạnh về vật chất, việc chuẩn bị về sức mạnh chính trị - tinh thần cho nhân dân các dân tộc trên biên giới được cha ông ta hết sức coi trọng và xem như là nhân tố then chốt của kế sách chủ động giữ vững cương thổ quốc gia. Chúng ta cũng thấy rằng, một trong những nguyên nhân quan trọng để ông cha ta có thể chiến thắng mọi kẻ thù xâm lấn biên giới chính là chiến lược "bách tính giai vi binh" (trăm họ đều là lính).

Theo đó, nhiệm vụ bảo vệ BGQG được xác định không chỉ là của Nhà nước, của quân đội hoặc của riêng một địa phương nào, mà thuộc trách nhiệm của toàn dân. Tư tưởng đó đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử và luôn được giữ vững, phát triển lên tầm cao mới ở thời đại Hồ Chí Minh.

Tất nhiên, mọi giá trị đều không bất biến, mà nó luôn vận động, phát triển, không ngừng được bổ sung và phát huy trong thực tiễn theo hướng tương lai được phát triển từ động lực của quá khứ và hiện tại, ngày hôm nay phải giàu mạnh, phong phú hơn ngày hôm qua. Quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta hiện nay là coi vấn đề xây dựng, quản lí và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh BGQG là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân. Cần tập trung xây dựng tiềm lực bảo vệ BGQG thông qua việc phát huy sức mạnh tổng hợp của mọi nguồn lực chính trị, kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó, lấy việc phát triển kinh tế - xã hội làm nền tảng.

PV: "Giữ nước từ khi nước chưa nguy" là truyền thống văn hóa giữ nước đặc sắc của dân tộc ta. Để kế thừa, nâng cao và phát huy tốt giá trị này trong lĩnh vực xây dựng, quản lý và bảo vệ BGQG, theo Tư lệnh, chúng ta cần "trù phương lược" như thế nào?

Thiếu tướng Hoàng Xuân Chiến: Như trên tôi vừa nói, vận dụng tư tưởng sáng suốt của cha ông, chúng ta luôn xác định rằng, nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh BGQG không chỉ là của riêng lực lượng BĐBP hoặc của riêng một địa phương nào, mà thuộc trách nhiệm của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân, bởi đó là nhiệm vụ trọng yếu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Để thực hiện nhiệm vụ trọng yếu này trong tình hình hiện nay, chúng ta cần có một chiến lược ở tầm quốc gia để làm cơ sở xây dựng quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh BGQG bền vững. Chiến lược phải quy tụ được sức mạnh của cả hệ thống chính trị, của toàn dân, của mọi cấp, mọi ngành, phải phát huy được tiềm năng, thế mạnh về mọi mặt ở khu vực biên giới để có thể tạo nên sức mạnh tổng hợp cả về chính trị, kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng, quản lý và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh BGQG trong tình hình mới.

PV: Một cách cụ thể nhất, Tư lệnh có thể chia sẻ về sự cần thiết của Chiến lược BGQG qua phân tích tình hình thực tế trên các tuyến biên giới hiện nay?

Thiếu tướng Hoàng Xuân Chiến: Nước ta là một quốc gia biển có bờ biển dài hơn 3.260km cùng với trên 3.000 đảo, quần đảo. Biên giới đất liền của nước ta có chiều dài trên 4.500km. Những năm qua, các ngành, các cấp, các địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, tạo sự thống nhất nhận thức và hành động trong toàn dân và toàn quân về bảo vệ chủ quyền, an ninh BGQG, thực hiện có hiệu quả các nội dung của "Ngày Biên phòng toàn dân". Đảng, Nhà nước cũng đã ưu tiên nguồn lực, đẩy nhanh các chương trình, dự án đầu tư xây dựng khu vực biên giới vững mạnh toàn diện, đáp ứng yêu cầu củng cố hệ thống chính trị cơ sở, phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường tiềm lực quốc phòng - an ninh và đối ngoại trên khu vực biên giới đất liền, vùng biển.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, vẫn còn một số hạn chế, bất cập. Ở nhiều địa phương, hệ thống chính trị cơ sở còn yếu, năng lực quản lý, điều hành xã hội, quản lý kinh tế của chính quyền cấp cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ. Kinh tế - xã hội ở khu vực biên giới phát triển chậm, trình độ dân trí còn thấp, đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn. Đặc biệt, việc phát triển kinh tế - xã hội chưa thực sự gắn với củng cố quốc phòng, an ninh, trong khi trên các tuyến biên giới đất liền, vùng biển, các thế lực thù địch vẫn tiếp tục hoạt động chống phá bằng nhiều thủ đoạn thâm độc.

Do vậy, để tăng cường sức mạnh, tiềm lực bảo vệ BGQG trước mắt cũng như lâu dài, đòi hỏi phải sớm xây dựng Chiến lược BGQG. Chiến lược này sẽ mở ra nhiều cơ chế, chính sách để vừa xây dựng vừa thu hút nguồn lực tốt hơn nhằm quản lý và bảo vệ biên giới.

PV: Thưa Tư lệnh! Cũng như trước đây, với Chiến lược Biển, chúng ta đã nhận thức đầy đủ hơn, trách nhiệm hơn và quyết tâm hơn, với những việc cụ thể như chủ trương hiện đại hóa lực lượng Hải quân cùng những chính sách đầu tư để phát triển đội tàu đánh bắt xa bờ. Với tư cách là một người chỉ huy lực lượng quản lý, bảo vệ BGQG, khi Chiến lược BGQG được xây dựng, đi vào cuộc sống, Tư lệnh kỳ vọng nhất vào điều gì?

Thiếu tướng Hoàng Xuân Chiến: Suốt chiều dài lịch sử, mỗi người dân nước Việt luôn đóng vai trò của một người lính, chiến đấu, hy sinh âm thầm, có khi không sử sách nào biên chép, không bảng đồng, bia đá đề tên. Sở dĩ cha ông ta huy động được "nguồn lực" đặc biệt này vào công cuộc gìn giữ cương thổ quốc gia là do đã thấm nhuần tư tưởng minh triết phương Đông "dân là gốc", có nghĩa là xác định nhân dân cả nước nói chung, đồng bào ở vùng biên giới nói riêng là lực lượng chủ yếu bảo vệ biên cương. Đó cũng chính là nền tảng, cả về lý luận và thực tiễn của Chiến lược BGQG trong tình hình mới.

Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương và quyết sách về xây dựng, quản lý và bảo vệ BGQG, nhưng một chiến lược tổng thể về biên giới nhằm nâng cao hơn nữa nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành và của cả hệ thống chính trị về BGQG thì vẫn là vấn đề còn để ngỏ. Tôi kỳ vọng, trong nhiệm kỳ Đại hội Đảng khóa XII (2016-2020), sẽ xây dựng, ban hành Nghị quyết của Trung ương về Chiến lược BGQG.

Khi chiến lược này được hình thành, xây dựng, đi vào cuộc sống, sẽ đưa ra những dự báo xa hơn, với các giải pháp đồng bộ hơn, tạo ra những cú hích trong hành động thực tế để mọi cấp, mọi ngành hướng về biên giới. Chẳng hạn, là một hợp phần của chiến lược, chính sách hậu phương quân đội sẽ có tác dụng lôi cuốn gia đình cán bộ BĐBP lên sinh sống ở những vùng biên cương xa xôi, hẻo lánh, mặt khác, động viên và cổ vũ được nhân dân vùng biên không những bám trụ ở địa phương mình, mà còn mở rộng thôn, bản dọc theo đường biên. Đây sẽ là nguồn lực, vật lực quan trọng để thiết lập những "pháo đài" vững chắc bảo vệ chủ quyền BGQG.

Tôi cũng kỳ vọng khi Chiến lược BGQG được tổ chức triển khai thực hiện sẽ tạo ra những đột phá mới trong việc xây dựng, duy trì hiệu quả các mô hình quần chúng tự quản đường biên, mốc quốc giới, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội khu vực biên giới. Cùng với đó, việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, quy hoạch bố trí dân cư và chính sách hỗ trợ để đưa dân ra ở khu vực biên giới, gắn phát triển kinh tế, xã hội với quốc phòng - an ninh sẽ được phát triển một cách đồng bộ. Chế độ, chính sách đãi ngộ, ưu tiên cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân tham gia xây dựng, quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh BGQG sẽ được quan tâm đúng mức. Đặc biệt, tiềm lực, năng lực công tác về mọi mặt của lực lượng nòng cốt trong xây dựng, quản lý và bảo vệ BGQG là BĐBP sẽ ngày càng được nâng cao, đối phó kịp thời, hiệu quả với mọi tình huống xảy ra trên biên giới...

PV: Xin trân trọng cảm ơn đồng chí Tư lệnh!

Nhâm Hồng Hắc (Thực hiện)