Toàn cảnh Vũng Rô.

Nằm giữa hai thành phố biển Quy Nhơn và Nha Trang, Vũng Rô là vịnh có mặt nước rộng hàng chục ki-lô-mét vuông, độ sâu khá lớn, ba bề được núi che chắn, thỏa mãn nhu cầu ra vào, trú đậu của tàu trọng tải lớn. Tại đây, từ xa xưa đã hình thành một làng chài với hàng trăm hộ dân sống nhờ vào nghề biển. Mùa biển động, vịnh Vũng Rô là nơi tránh bão lý tưởng của hàng trăm thuyền đánh cá giữa ngư trường Nam Trung bộ.

Ngoài những "đặc điểm vàng" này, Vũng Rô còn có rất nhiều ưu thế về mặt địa lý và giao thông như nằm gần đường hàng hải quốc tế, quốc lộ 1A, đường sắt thống nhất Bắc-Nam và quốc lộ 25 nối với Tây Nguyên, hệ thống đường ngang từ Vũng Rô đến các địa bàn dân cư trong tỉnh Phú Yên, cũng đã được nâng cấp tương đối hoàn chỉnh, ven bờ có nhiều bãi bồi bằng phẳng. Cách Vũng Rô 5km về phía Đông Bắc có trạm hải đăng Mũi Nạy được trang bị hiện đại, có thể giúp tàu thuyền ra biển, vào bờ dễ dàng...

Thấy rõ những yếu tố thiên thời, địa lợi của Vũng Rô, những năm 2000, tỉnh Phú Yên đã quyết định đầu tư hàng chục tỷ đồng để xây dựng tại Vũng Rô một cảng biển hỗn hợp. Ngoài công năng chính của một cảng biển có đủ khả năng tiếp nhận tàu vận tải có trọng tải hàng nghìn tấn, công trình này có tác dụng "kéo" hai tụ điểm nghề cá lớn là Nha Trang và Quy Nhơn cách xa nhau khoảng 400 cây số bờ biển, lại gần để đáp ứng kịp thời nhu cầu khai thác và tiêu thụ hải sản trong vùng.

Điều đó có nghĩa là, việc xây dựng cảng Vũng Rô thành một cảng biển hỗn hợp, phục vụ nhu cầu khai thác Biển Đông và vận tải đường biển, được kỳ vọng là sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội trong khu vực ngày càng phát triển.

Cùng với hệ thống cơ sở hạ tầng ngày càng được hoàn thiện, mới đây, dự án Nhà máy Lọc dầu Vũng Rô đã được lên kế hoạch xây dựng với tổng vốn đầu tư gần 3,2 tỷ USD, dự kiến bắt đầu vận hành từ năm 2018. Dự án này thuộc Khu công nghiệp Hòa Tâm - Khu kinh tế Nam Phú Yên, sử dụng công nghệ lọc dầu của Mỹ - một trong những công nghệ lọc dầu tiên tiến bậc nhất hiện nay, nguồn nguyên liệu cho nhà máy là dầu thô của Nga và Trung Đông.

Sự kiện động thổ nhà máy (vào ngày 9-9-2014 vừa qua) đã thực sự trở thành dấu mốc quan trọng, đánh dấu sự nỗ lực lớn của cả chính quyền và chủ đầu tư, trong việc góp phần hoàn thiện cơ sở hạ tầng cho Khu kinh tế Nam Phú Yên, từ đó tạo động lực thu hút nhiều dự án về hóa dầu và công nghiệp phụ trợ sau lọc dầu vào khu vực này. Đồng thời, khi đi vào hoạt động, Nhà máy Lọc dầu Vũng Rô cũng sẽ đóng góp cho ngân sách khoảng 111 triệu USD/năm, giải quyết việc làm cho khoảng 1.300 lao động, góp phần bảo đảm an sinh xã hội cho địa phương.
   
Chúng tôi có mặt ở Vũng Rô vào một ngày cuối vụ cá Nam. Cái nắng mùa khô loang loáng chảy theo những triền núi, lan theo con đường rải nhựa phẳng lì từ đèo Cả đến chân cầu cảng. Không khí làng cá tất bật và sôi động. Sau mỗi buổi đón thuyền về và hối hả đi bán cá ở khắp các chợ gần xa... bà con ngư dân lại tụ tập bên bờ vịnh Vũng Rô, dõi theo sự chuyển động của những chiếc cần khoan, máy đóng cọc, gầu xúc khổng lồ.

Ông Trương Văn Hòa, một ngư dân cao tuổi, nhà ở thôn Vũng Rô kể rằng, khu vịnh này là nơi năm xưa Mỹ-ngụy dùng làm căn cứ quân sự. Qua đó, chúng âm mưu chặn đứng đường dây liên lạc, vận chuyển vũ khí, thuốc men, nhu yếu phẩm phục vụ cho cuộc kháng chiến của quân và dân ta.

Tuy nhiên, bọn chúng cũng chỉ phát hiện ra, khi "tàu không số" của chúng ta vận chuyển chuyến thứ tư đến đây vào tháng 2-1965. Dẫu vậy Mỹ - Ngụy cũng chẳng thu thập được gì, khi các chiến sĩ "tàu không số" quyết định phá hủy con tàu để không bị rơi vào tay địch. Ngày 28-11 vừa qua, tại Khu di tích lịch sử Vũng Rô, lễ kỷ niệm 50 năm bến Vũng Rô tiếp nhận chuyến hàng đầu tiên của tàu không số (28/11/1964 - 28/11/2014) đã được tổ chức.

Sự kiện này thêm một lần nhắc nhở người dân Vũng Rô rằng, chiến tranh đã lùi xa, dẫu vậy, những thời khắc hào hùng của dân tộc sẽ vẫn còn mãi. Đấy cũng là lý do vì sao người Vũng Rô và con cháu sau này vẫn ngày đêm bám biển và đằng sau cái sự mưu sinh ấy là những điều lớn lao sâu xa.

Hải sản, món quà quý của biển cả dành tặng ngư dân Vũng Rô.

Cũng theo ông Hòa, từ một làng chài heo hút khi xưa, nay thôn Vũng Rô đã trở thành mái ấm của gần 400 hộ dân, với gần 1.300 nhân khẩu. Người dân ở đây chủ yếu sống bằng nghề đánh bắt và nuôi trồng thủy sản, chủ yếu là tôm, thu nhập tương đối khá mà theo cách ước lượng của ông Hòa thì đạt từ 10-15 triệu đồng/người/năm... "Cách đây chưa xa, dân Vũng Rô tụi tui sống dưới những mái lều thấp lè tè và có thể bị cuốn phăng bất cứ lúc nào, bởi những cơn gió trái nết! Nay thì khác nhiều rồi..." - Ông Hòa kết thúc câu chuyện với chúng tôi, giọng hào sảng.

Vâng! Những "cái khác" mà lão ngư Trương Văn Hòa nói, cho thấy có một luồng sinh khí mới đang lan tỏa dưới chân đèo Cả. Người Vũng Rô đang nghĩ đến những chuyến tàu xa khơi đầy ắp cá, những buổi chợ sớm rộn rã tiếng cười, trong ánh điện sáng bừng ngõ xóm...

Và mỗi người dân nơi đây đều tự hiểu, biển muôn đời vẫn hào phóng mang đến cho con người niềm vui, nhưng đôi lúc biển trở chứng mang về cả tang tóc. Đấy là quy luật bù trừ, chả có gì phải bàn! Điều cần nói ở đây chính là ý thức về lịch sử hào hùng của dân tộc và ý chí vượt lên khó khăn để vươn khơi bám biển, mang lại nguồn sống cho chính mình và cho quê hương.

Thời gian lưu lại Vũng Rô, từ làng ra mép sóng, ngoài lão ngư Trương Văn Hòa, chúng tôi đã gặp rất nhiều người. Họ đang cùng nhau dậy sớm, thức khuya trên con đường làm giàu đầy hi vọng. Thật là mừng, vì chúng tôi đã tìm thấy "đáp án" của câu hỏi: "Liệu Vũng Rô có "lột xác" trong tương lai gần?" trong chính ánh mắt những chàng trai, cô gái đang nuôi dưỡng khát vọng làm giàu, khi họ miệt mài đổ mồ hôi xuống những tấm lưới xanh xanh, y hệt màu xanh hi vọng.