Trên con tàu tại cảng Sa Kỳ, tỉnh Quảng Ngãi, Thuyền trưởng Dương Văn Thạch có nước da đen cháy đang chuẩn bị cho con tàu nhổ neo ra biển Trường Sa. Ông Thạch được người cha là Thuyền trưởng Dương Diên trao tay lái cách đây vài năm. Gần 30 năm trước, ông Diên là ngư dân ngang dọc ở vùng biển Hoàng Sa. Giờ con trai ông Diên lại nối nghiệp.

Chiếc tàu chở nặng, đằm hẳn ½ lườn tàu dưới nước. Có công suất máy hơn 400 mã lực, nhưng con tàu đang phải gánh một công việc quá sức - đó là chở theo 1.200 cây đá để phục vụ cho chuyến biển dài ngày. Các ngư dân cho biết, cách đây vài năm, một nhà máy đá tại cảng chạy 24 giờ mới sản xuất được 400 cây đá. Hiện nay, công suất của nhà máy được tăng lên gấp đôi hoặc gấp ba. Có nghĩa là, chiếc tàu này chở cả một nhà máy đá để phục vụ chuyến biển.

Tháng 5-2007, tàu cá Quế Bắc Ngư của Trung Quốc xâm phạm chủ quyền Việt Nam bị bắt giữ đưa vào cảng Sa Kỳ. Nhìn thiết kế con tàu này, ngư dân địa phương đã toan tính sẽ phải "chơi" tàu vỏ thép có thiết kế tương tự thì may ra mới có thể biến tàu thành nhà trên biển. Trên con tàu này, ngoài các thiết bị máy móc để kéo neo, hạ neo, thu lưới thì tối tân nhất vẫn là hệ thống cấp đông lạnh trên tàu. Chiếc máy điện nổ suốt ngày đêm để phục vụ kho đông lạnh. Chính vì vậy, ngư dân Trung Quốc hoàn toàn chủ động khi quyết định thời gian cho chuyến đi biển. Còn những kình ngư ở Quảng Ngãi dù có nhiều kinh nghiệm, nhưng phải tặc lưỡi cho thuyền chạy vào bờ mỗi khi hết dầu còn đá, hoặc còn dầu nhưng đá tan.

Tàu vỏ thép vẫn là hướng phát triển trong tương lai sớm nhất của các ngư dân Quảng Ngãi, khi công suất máy và cường độ đánh bắt ngày một lớn. Toàn tỉnh có hơn 5.800 tàu thuyền, trong đó, hơn 1.800 tàu đánh bắt xa bờ. Bước sang năm 2013, ngư dân tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục đóng mới 150 tàu cá công suất lớn để ra khơi đánh bắt. Ông Nguyễn Xếch, vạn trưởng cửa biển Mỹ Á cho biết: "Tập tục của hàng trăm tàu cá địa phương là chiều đi sáng vào. Tuy nhiên, tới giờ này, bà con bắt đầu đổi mới, có hơn chục chiếc tàu công suất máy trên 200 mã lực đang được đóng tại Tam Quan và trường đà địa phương".

Ngư dân Nguyễn Hùng, Thuyền trưởng tàu QNg 92826 TS nói như tổng kết: "Tàu càng lớn, công suất máy mạnh thì làm ăn ngày càng hiệu quả. Trong năm 2012, anh em đội tàu đã đánh bắt hải sản, doanh thu được hơn 5 tỷ đồng. Trong năm 2013, tôi sẽ tiếp tục đóng thêm một tàu công suất 700 mã lực".

Chợ trên biển đông

"Hậu cần nghề cá là một trong những vấn đề quan trọng của Chiến lược biển Việt Nam. Chúng ta phải khảo sát kỹ để rút ra hậu cần nghề cá là như thế nào. Tổ chức lại làm sao cho người cung cấp nhiên liệu có lợi, người dân cũng có lợi. Phải nói, nếu tổ chức được hậu cần nghề cá thì rất có lợi cho ngư dân". Đó là ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang. Theo Chủ tịch nước, tổ chức hậu cần nghề cá đã được lãnh đạo Đảng và Nhà nước trăn trở từ lâu. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phải chọn một địa phương có mô hình hay, hợp với lòng dân, từ đó rút kinh nghiệm rồi nhân rộng ra cho ngư dân cả nước học tập và làm theo.

Hậu cần nghề cá, nếu được hình thành sẽ như một chợ trên Biển Đông. Biển và bờ sẽ gần lại khi có những cầu nối giữa biển khơi và đất liền. Đi dọc vùng biển Quảng Ngãi, hiện nay, số tàu thuyền của ngư dân chuyên thu mua cá trên biển đã tăng lên đến hàng trăm chiếc có máy công suất lớn, cơ động nhanh, đội ngũ lái tàu giỏi. Đây là những hình thức ban đầu của việc hình thành chợ trên biển. Hiện nay, ngư dân hành nghề lưới chuồn và lưới rút không cần phải tính chuyện chở cá vào đất liền bán. Những chiếc tàu này sẽ thu mua trọn gói số lượng cá đánh bắt được nếu ngư dân không ngại giá thấp hơn đất liền.

Ông Trung, một ngư dân ở huyện Bình Sơn cho biết, tàu thu mua thường treo 2 lá cờ Tổ quốc rất cao, thành tàu gắn nhiều lốp xe ô tô cũ để cập mạn nên chinh chiến rất tốt trên biển cả. Tàu thu mua hiện nay mới ra tới vùng biển gần Hoàng Sa. Nếu sau này có điều kiện, đội tàu này sẽ ngang dọc ở Hoàng Sa làm công tác hậu cần nghề cá. Hiện nay, bên cạnh việc thu mua hải sản, đội tàu này còn tiếp thêm lương thực với số lượng nhỏ, tham gia cứu giúp bà con bị nạn. Rõ ràng, đây sẽ là mô hình hay cần được nhân rộng thành đội hậu cần nghề cá hùng hậu trên Biển Đông trong tương lai gần. Theo chia sẻ của nhiều thuyền trưởng, hình thành chợ trên biển còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó, có tập quán đánh bắt. Ngư dân ở một số địa phương quen với tập quán đi biển vài ngày là về nhà. Vậy nên, tàu hậu cần nghề cá sẽ giúp chủ tàu phấn khởi vì bám biển dài ngày sản xuất. Đặc biệt, nếu tàu cá hiện đại, đủ trang thiết bị như tàu vỏ thép thì con tàu như ngôi nhà gần gũi, ngư dân sẽ bám biển dài ngày hơn con tàu vỏ gỗ chật chội.

Niềm vui sau chuyến ra khơi của ngư dân.

Nguồn động viên to lớn

Trên con tàu vừa từ quần đảo Hoàng Sa cập bến, ngư dân Bùi Văn Long ở xã Bình Châu, huyện Bình Sơn háo hức với số lượng hải sản độc đáo. Các ngư dân bê từ hầm tàu lên bờ các loại tôm mú ni có giá gần 1 triệu đồng/kg. Bên cạnh đó là các loại tôm hùm. Tiếng các bà vợ ngư dân cười vui khi đuổi bắt những chú tôm đang bò lổm ngổm trên sàn tàu. Anh Long cho biết, chuyến trước đi Hoàng Sa bị tàu tuần tra của nước ngoài ngang nhiên đến vây bắt phá đồ đạc. Chuyến này ra êm gió, làm ăn rất thắng lợi. Nghe tin Chủ tịch nước Trương Tấn Sang ra thăm bà con ngư dân, Thuyền trưởng Long chia sẻ: "Chúng tôi rất vui khi được Chủ tịch nước quan tâm. Tôi hứa với Nhà nước sẽ bám biển Hoàng Sa để đánh bắt hải sản và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của mình".

Ra đảo Lý Sơn thăm ngư dân, Chủ tịch nước động viên và đánh giá cao tinh thần vượt qua khó khăn, kiên trì bám biển của ngư dân tỉnh Quảng Ngãi. Khi nghe báo cáo tình hình tàu công suất lớn của tỉnh Quảng Ngãi mỗi năm một tăng, sản lượng hải sản năm 2012 tăng 12%, số lượng tàu thuyền đánh bắt xa bờ phát triển, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang nhấn mạnh: "Số phương tiện đánh bắt xa bờ tăng nhanh, chứng tỏ chính sách của Đảng và Nhà nước đã đi vào cuộc sống, chiến lược biển mà Nhà nước ban hành cách đây 5 năm đang phát huy tác dụng".